Αφθώδης πυρετός στη Λέσβο: Ο κανονισμός αφήνει «παράθυρα» – Το Υπουργείο τα έκλεισε όλα
Τι προβλέπει ο ευρωπαϊκός κανονισμός και τι εφαρμόζεται στη Λέσβο – Η πλήρης εικόνα πίσω από τα μέτρα για τον αφθώδη πυρετό
Η εμφάνιση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο ενεργοποίησε άμεσα το ευρωπαϊκό πλαίσιο διαχείρισης κρίσεων για τις ζωονόσους υψηλού κινδύνου. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2020/687 δεν είναι ένας σκέτος «κατάλογος απαγορεύσεων». Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο σύστημα που προβλέπει αφενός αυστηρά μέτρα περιορισμού και αφετέρου τη δυνατότητα προσαρμογής τους ανάλογα με την επιδημιολογική εικόνα.
Η βασική αρχή του κανονισμού είναι διπλή: πρώτα επιβάλλονται γενικευμένοι περιορισμοί για να σταματήσει η διασπορά και στη συνέχεια δίνεται η δυνατότητα στην αρμόδια αρχή να επιτρέψει ελεγχόμενες εξαιρέσεις, εφόσον αποδεικνύεται ότι ο κίνδυνος είναι διαχειρίσιμος.
Στη Λέσβο, ωστόσο, τα μέτρα που ανακοινώθηκαν από το Υπουργείο (διαβάστε τα εδώ ) κινούνται καθαρά προς την πλευρά της μέγιστης αυστηρότητας, χωρίς –μέχρι στιγμής– ενεργοποίηση αυτών των εξαιρέσεων.
Στη συνέχεια του με τη βοήθεια γεωτεχνικών που έχουν την γνώση και την εμπειρία προσπαθούμε να αξιολογήσουμε τα μέτρα που ανακοινώθηκαν στα πλαίσια εφαρμογής τους Κανονισμού:
1)Μετακίνηση ζώων: Από την απαγόρευση στην απόλυτη παύση
Η μετακίνηση ζώων αποτελεί τον βασικό μηχανισμό εξάπλωσης του ιού. Για τον λόγο αυτό, ο κανονισμός προβλέπει ότι σε περιοχές όπου έχει επιβεβαιωθεί νόσος δημιουργούνται ζώνες περιορισμού και επιβάλλονται απαγορεύσεις μετακινήσεων ζώων από, προς και εντός αυτών.
Ωστόσο, το ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν είναι απόλυτο. Προβλέπει ότι η αρμόδια αρχή μπορεί, μετά από εκτίμηση κινδύνου, να εγκρίνει συγκεκριμένες μετακινήσεις, κυρίως προς σφαγή, υπό αυστηρούς όρους: έλεγχοι, σφράγιση οχημάτων, καθορισμένες διαδρομές και επιτήρηση.
Στη Λέσβο εφαρμόστηκε πλήρης απαγόρευση μετακίνησης ζώων, τόσο εντός όσο και εκτός του νησιού, χωρίς καμία εξαίρεση. Αυτό σημαίνει ότι η διοίκηση επέλεξε να μην αξιοποιήσει τη δυνατότητα ελεγχόμενων μετακινήσεων που προβλέπει ο κανονισμός, υιοθετώντας το πιο αυστηρό σενάριο.
2)Διακίνηση προϊόντων: Από την επιλεκτική διαχείριση στο καθολικό “μπλόκο”
Ο κανονισμός αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη προσοχή τα προϊόντα ζωικής προέλευσης. Προβλέπει περιορισμούς, αλλά όχι οριζόντιες απαγορεύσεις χωρίς εξαιρέσεις. Συγκεκριμένα, αναφέρει ότι ορισμένα προϊόντα μπορούν να διακινηθούν εφόσον θεωρούνται ασφαλή ή έχουν υποστεί κατάλληλη επεξεργασία που εξουδετερώνει τον ιό.
Παράλληλα, τονίζει ότι τα μέτρα πρέπει να είναι αναλογικά και να βασίζονται στην πραγματική επικινδυνότητα κάθε προϊόντος.
Στην πράξη, όμως, το Υπουργείο επέβαλε καθολική απαγόρευση διακίνησης όλων των προϊόντων, υποπροϊόντων και ζωοτροφών εκτός του νησιού. Δεν έγινε καμία διάκριση μεταξύ επεξεργασμένων και μη προϊόντων, ούτε ενεργοποιήθηκε κάποια διαδικασία ελεγχόμενης εξαγωγής. Πρόκειται για επιλογή που υπερβαίνει τη βασική λογική «φιλτραρίσματος» του κανονισμού και καταλήγει σε πλήρη διακοπή της αγοράς.
3)Αποσκευές πολιτών: Μηδενική ανοχή στον κίνδυνο
Ο κανονισμός δεν αναφέρεται ρητά στις προσωπικές αποσκευές, αλλά καλύπτει συνολικά τη διακίνηση προϊόντων από περιοχές υπό περιορισμό.
Το Υπουργείο, ωστόσο, επέκτεινε την απαγόρευση και σε αυτή την περίπτωση, απαγορεύοντας τη μεταφορά ακόμη και μικρών ποσοτήτων τροφίμων από πολίτες. Η επιλογή αυτή εντάσσεται σε μια λογική μηδενικού ρίσκου, αποτρέποντας κάθε πιθανό ανεξέλεγκτο δίαυλο μεταφοράς του ιού.
4)Σφαγές: Το πιο κρίσιμο και αμφιλεγόμενο μέτρο
Η απαγόρευση σφαγών είναι ίσως το πιο βαρύ μέτρο για την τοπική οικονομία (την δεδομένη χρονική στιγμή, λίγο πριν το Πάσχα). Ο κανονισμός δεν επιβάλλει γενική απαγόρευση. Αντίθετα, προβλέπει ότι, υπό αυστηρούς όρους, μπορεί να επιτραπεί η μεταφορά ζώων για άμεση σφαγή σε συγκεκριμένα σφαγεία, ακόμη και εντός ζώνης περιορισμού.
Αυτό σημαίνει ότι η συνέχιση της δραστηριότητας είναι δυνατή, εφόσον διασφαλίζεται πλήρως η βιοασφάλεια και η ιχνηλασιμότητα.
Στη Λέσβο, όμως, επιβλήθηκε πλήρης απαγόρευση σφαγών, χωρίς ενεργοποίηση αυτής της δυνατότητας. Η επιλογή αυτή δεν είναι παράνομη, αλλά αποτελεί την πιο αυστηρή εφαρμογή του κανονισμού και οδηγεί σε πλήρη διακοπή της παραγωγικής δραστηριότητας στον κλάδο.
5)Θανάτωση ζώων: Το υποχρεωτικό μέτρο
Σε αντίθεση με τα υπόλοιπα, η θανάτωση ζώων στη μολυσμένη εκμετάλλευση δεν αποτελεί επιλογή αλλά βασική και καθολική υποχρέωση. Ο κανονισμός προβλέπει την άμεση εξάλειψη των ζώων που ανήκουν σε ευαίσθητα είδη, καθώς και την καταστροφή των προϊόντων και τον πλήρη καθαρισμό της μονάδας.
Το μέτρο αυτό εφαρμόζεται αυτούσιο και αποτελεί τον πυρήνα της στρατηγικής περιορισμού της νόσου.
Αν θέλουμε να καταλήξουμε σε κάποιο συμπέρασμα θα πρέπει να τονιστεί ξανά ότι ο Κανονισμός 2020/687 δεν επιβάλλει ένα άκαμπτο μοντέλο. Αντίθετα, δίνει τη δυνατότητα για ευελιξία και προσαρμογή των μέτρων ανάλογα με τον κίνδυνο. Στη Λέσβο, η πολιτική που εφαρμόζεται βασίζεται αποκλειστικά στο πρώτο επίπεδο – τις απόλυτες απαγορεύσεις – χωρίς αξιοποίηση των δυνατοτήτων ελεγχόμενων εξαιρέσεων. Το ερώτημα που προκύπτει πλέον δεν είναι νομικό (δεν υπάρχει κάποιο παράνομο μέτρο ή απόφαση), τα μέτρα είναι απολύτως συμβατά με το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι αν η πολιτική επιλογή της μέγιστης αυστηρότητας σε όλα τα επίπεδα ήταν αναγκαία ή αν θα μπορούσε να εφαρμοστεί ένα πιο ισορροπημένο μοντέλο, που να προστατεύει την εγχώρια κτηνοτροφία και τον περιορισμό της εξάπλωσης χωρίς να «παγώνει» πλήρως την τοπική οικονομία. Και αυτό είναι το σημείο όπου ξεκινά η πραγματική συζήτηση για την επόμενη ημέρα.
