Χριστούγεννα ως πρόκληση συνείδησης: Η Εγκύκλιος που ξεγυμνώνει τον σύγχρονο άνθρωπο και καλεί σε επιστροφή στον Χριστό
Η Χριστουγεννιάτικη Εγκύκλιος του Μητροπολίτη Ιακώβου κινείται πέρα από τον τυπικό εορταστικό λόγο και αποκτά χαρακτήρα ουσιαστικής πνευματικής και κοινωνικής παρέμβασης. Με θεολογικό βάθος αλλά και καθαρή ποιμαντική στόχευση, το κείμενο θέτει στο επίκεντρο το νόημα της Ενανθρώπησης και τη σχέση του σύγχρονου ανθρώπου με τον Θεό, χωρίς ωραιοποιήσεις και συμβιβασμούς.
Στην αρχή της Εγκυκλίου υπογραμμίζεται η σημασία των Χριστουγέννων ως ιστορικού και υπαρξιακού γεγονότος. Η Γέννηση του Χριστού παρουσιάζεται ως το «αιώνιο μυστήριο» που έρχεται να διαλύσει το πνευματικό σκοτάδι μέσα στο οποίο ζούσε ο άνθρωπος, εξαιτίας της απομάκρυνσής του από το θέλημα του Θεού. Δεν πρόκειται για μια απλή ανάμνηση, αλλά για ένα γεγονός που συνεχίζει να αφορά άμεσα τη ζωή κάθε ανθρώπου.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην Ενανθρώπηση ως δώρο ανεκτίμητης αξίας. Ο Χριστός προσφέρεται στον κόσμο ως θεραπεία της αμαρτίας και της φθοράς και ως απάντηση στο αδιέξοδο του θανάτου. Το δώρο αυτό, ωστόσο, δεν επιβάλλεται. Προσφέρεται ελεύθερα και ζητά την ελεύθερη αποδοχή του ανθρώπου μέσα από τη ζωή της Εκκλησίας και τη συμμετοχή στα Ιερά Μυστήρια.
Ο Μητροπολίτης επισημαίνει ότι η πραγματική εμπειρία της Γέννησης του Χριστού δεν περιορίζεται σε συναισθηματικές εκδηλώσεις ή σε εορταστικές συνήθειες. Βιώνεται ουσιαστικά μέσα στη Θεία Λειτουργία και τη Θεία Κοινωνία, όπου ο πιστός συναντά τον Χριστό όχι μόνο ως νεογέννητο Βρέφος, αλλά ως Εσταυρωμένο και Αναστημένο Κύριο. Εκεί μετατρέπεται η πίστη από θεωρία σε εμπειρία ζωής.
Καθοριστικό σημείο της Εγκυκλίου αποτελεί η διάκριση ανάμεσα στη λογική γνώση και στη βιωματική γνώση του Θεού. Τονίζεται ότι ο Θεός δεν γνωρίζεται μέσω της ανθρώπινης λογικής ή της διανοητικής αναζήτησης, αλλά αποκαλύπτεται στην καρδιά του ανθρώπου. Η απόλυτη προσκόλληση στη λογική και η απόρριψη κάθε υπέρλογης διάστασης οδηγούν, σύμφωνα με το κείμενο, σε πνευματικό αδιέξοδο και τελικά σε απόρριψη του ίδιου του Θεού.
Στο πλαίσιο αυτό, η μετάνοια προβάλλεται ως ο μοναδικός δρόμος αληθινής γνώσης του Χριστού. Όχι ως μια τυπική ηθική διόρθωση, αλλά ως βαθιά αλλαγή ζωής: κάθαρση από τα πάθη, καλλιέργεια των ευαγγελικών αρετών και σταδιακή πορεία προς τον φωτισμό και τον αγιασμό. Μόνο έτσι, σημειώνεται, ο άνθρωπος γίνεται αυθεντικός και ελεύθερος.
Η Εγκύκλιος στρέφεται με έντονο λόγο και προς τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα. Ασκείται κριτική στο κυρίαρχο πνεύμα της εποχής, το οποίο χαρακτηρίζεται από εγωκεντρισμό, φιλαυτία, βία, διάλυση των ανθρώπινων σχέσεων και ηθική σύγχυση. Γίνεται αναφορά σε φαινόμενα όπως η θεοποίηση της τεχνολογίας και της γνώσης, ο μηδενισμός, η παραβατικότητα σε νεαρές ηλικίες, οι αμβλώσεις και η γενικότερη απομάκρυνση από κάθε έννοια αιώνιας προοπτικής. Όλα αυτά παρουσιάζονται ως συνέπειες μιας ζωής αποκομμένης από τη διδασκαλία του Χριστού.
Στο τελικό μέρος της Εγκυκλίου, η φάτνη της Βηθλεέμ προβάλλεται ως διαρκές κάλεσμα επιστροφής. Η συνάντηση με τον Χριστό οδηγεί σε ανατροπή προτεραιοτήτων και σε έναν διαφορετικό τρόπο ζωής, με επίκεντρο την αγάπη, τη συγχώρεση, την ανιδιοτέλεια, την ταπείνωση, το έλεος και τη θυσία.
Συνολικά, η Χριστουγεννιάτικη Εγκύκλιος δεν λειτουργεί ως ένα εθιμοτυπικό μήνυμα ευχών. Πρόκειται για έναν λόγο καθαρό και απαιτητικό, που καλεί τον άνθρωπο να αποφασίσει αν τα Χριστούγεννα θα παραμείνουν μια εορταστική συνήθεια ή θα γίνουν αφετηρία ουσιαστικής πνευματικής και προσωπικής μεταμόρφωσης.
Αναλυτικά όλη η Εγκλύκλιος:
Ε Γ Κ Υ Κ Λ Ι Ο Σ
ἐπί τῆ ἑορτῆ τῶν Χριστουγέννων Ι Α Κ Ω Β Ο Σ ἐλέῳ καί χάριτι Θεοῦ
Ἐπίσκοπος καί Μητροπολίτης τῆς Ἁγιωτάτης Μητροπόλεως
Μυτιλήνης, Ἐρεσσοῦ καί Πλωμαρίου
Πρός
τόν Ἱερόν Κλῆρον τίς Μοναστικές Ἀδελφότητες καί τόν εὐλογημένον λαόν τῆς Ἐπαρχίας μας
Τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά καί περιπόθητα,
Χαρμοσύνως ἤχησαν καί πάλι οἱ καμπάνες τῶν Ἐκκλησιῶν μας , γιά νά μᾶς ἀναγγείλλουν τό γεγονός τῆς Ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ. Γιά νά μᾶς προσκαλέσουν νά προσκυνήσουμε τό Θεῖο Βρέφος στούς εὐπρεπισμένους Ναούς μας. Νά μᾶς πληροφορήσουν μέ τόν πιό ἐπίσημο τρόπο τή Γέννηση τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, τό ΄΄ αἰωνίοις χρόνοις σεσιγημένον μυστήριον ΄΄ ( Ρωμ. 14, 24 ). Νά μᾶς μεταδώσουν μέ ΄΄ ἐκεῖνον τόν γλυκύ ἦχο ὡς ἀντιλάλημα ἡδονικῆς μουσικῆς ΄΄, ὅπως θά ἔλεγε ὁ Σκιαθίτης συγγραφεύς Ἀλέξανδρος Μωραϊτίδης, τό μήνυμα ὅτι ἦλθε ἡ σωτηρία γιά τόν ἄνθρωπο, ὁ ὁποῖος ζοῦσε σέ σκοτάδια πνευματικά καί βίωνε ἀδιέξοδα ὑπαρξιακά λόγῳ τῆς ἀπομακρύνσεώς του ἀπό τό θέλημα τοῦ Ἀληθινοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.
Χαρᾶς εὐαγγέλια, λοιπόν, γιατί ΄΄ Σήμερον τίκτει ἡ Παρθένος, τόν Ποιητή τοῦ παντός. Ἐδέμ προσφέρει τό σπήλαιον, καί ἀστήρ μηνύει Χριστόν, τόν ἥλιον τοῖς ἐν σκότει. Μάγοι προσεκύνησαν, πίστει φωτιζόμενοι καί Ποιμένες εἶδον τό θαῦμα, Ἀγγέλων ἀνυμνούντων, καί λεγόντων Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῶ ΄΄. ( Στιχηρόν Ἰδιόμελον ).
Δῶρο οὐράνιο, δῶρο Θεϊκό, δῶρο μοναδικό καί ἀνεπανάληπτο ἀποτελεῖ ἡ Ἐνσάρκωση τοῦ Χριστοῦ γιά τούς κατοικοῦντες στή γῆ. Δῶρο τό ὁποῖο αἰῶνες περίμενε ὁ ταλαίπωρος ἄνθρωπος, προκειμένου νά θεραπευθεῖ ἀπό τήν πολύμορφη ἁμαρτία καί νά λυτρωθεῖ ἀπό τό θάνατο. Καί αὐτό τό δῶρο προσφέρεται ἀφειδώλευτα καί αὐτός ὁ πολύτιμος θυσαυρός, τό πρόσωπο τοῦ Θεανθρώπου Ἰησοῦ Χριστοῦ , δωρίζεται ἀπό τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ πλουσιοπάροχα, καλούμενος ὁ ἄνθρωπος ἀπό τήν πλευρά του ὡς μέλος τῆς Ἐκκλησίας νά τό δεχθεῖ ἐλεύθερα , ἄν φυσικά θέλει, γιά νά ἀναγεννηθεῖ πνευματικά , νά θεραπευθεῖ ψυχικά ἀπό τό σαράκι τῆς ἁμαρτίας καί νά μεταμορφωθεῖ ἐσωτερικά μέ τήν Ἄκτιστη Χάρη τῶν Ἁγίων καί Ἱερῶν Μυστηρίων.
΄΄ Δεῦτε ἴδωμεν πιστοί, πού ἐγεννήθη ὁ Χριστός ...΄΄ ( Στιχολογίαν, Κάθισμα1 ), μᾶς λέγει ὁ ἱερός ὑμνωδός , προτείνοντας σέ ὅλους μας νά σπεύσουμε μέ χαρά καί προθυμία , ὅπως οἱ Μάγοι καί οἱ Ποιμένες , γιά νά δοῦμε καί νά γνωρίσουμε καί ἐμεῖς τόν τόπο τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ, μεταφερόμενοι νοερῶς στό Σπήλαιο τῆς Βηθλεέμ. Κοπιάζοντας γιά τήν πραγματοποίηση τοῦ θεϊκοῦ θελήματος στή ζωή μας. Συμμετέχοντας καί μεταλαμβάνοντας τό Σῶμα καί τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ μας ΄΄ μετά φόβου Θεοῦ πίστεως καί ἀγάπης ΄΄ στή Χριστουγεννιάτικη Θεία Λειτουργία καί σέ κάθε Θεία Λειτουργία , γιατί μόνο μέ αὐτόν τόν τρόπο ἔχουμε τήν ἐμπειρία τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ στή ζωή μας, τοῦ Σταυροῦ Του καί τῆς Ἀναστάσεώς Του.
Κατά συνέπεια ἡ γνώση τοῦ Ἐνσαρκωθέντος Θεοῦ δέν ἀποτελεῖ ἐγκεφαλική γνώση. Δέν εἶναι ὑπόθεση τῆς λογικῆς, τῆς φαντασίας καί τοῦ στοχασμοῦ. Οὔτε ἰδεολόγημα καί ἀνθρώπινη θεωρία. Ἡ λογική εἶναι γιά τά πράγματα αὐτοῦ τοῦ κόσμου. Εἶναι γιά τά κτιστά καί ὄχι γιά τά Ἄκτιστα, ὅπως εἶναι ὁ Ἅγιος Τριαδικός Θεός, ὁ Ὁποῖος δέν ἀνακαλύπτεται ἀπό τήν ἀνθρώπινη σκέψη , ἀλλά γνωρίζεται καρδιακά ἀπό τόν ἄνθρωπο ἤ καλύτερα ὁ Ἴδιος ὁ Θεός μᾶς γνωρίζει καί μᾶς ἀποκαλύπτει τόν Ἑαυτό Του ( Γαλ. 4, 9 ) , ὅπως αὐτό φαίνεται περίτρανα μέσα στό σχέδιο τῆς Θείας Οἰκονομίας.
Γιά τήν ἐμφάνιση, λοιπόν, καί τή γνώση τοῦ Θεοῦ στή ζωή μας, σύμφωνα μέ τήν πατερική σκέψη, ὑπάρχει ἕνας ἄλλος τόπος καί ἕνα ἄλλο γνωστικό κέντρο. Εἶναι ὁ ἐσωτερικός χῶρος τῆς καρδιᾶς μας καί τοῦ βαθύτερου εἶναι μας. Ἀποτελεῖ λανθασμένη τακτική μέ ὑπαρξιακές συνέπειες νά θέλουμε τά πάντα νά τά ἑρμηνεύουμε μέ τή λογική καί ὁτιδήποτε δέν ἀντέχει σ’ αὐτήν νά ἀπορρίπτεται, ὅπως ὁ Θεός.
Χρειάζεται, ἑπομένως ,νά οἰκειοποιηθοῦμε καί νά προτάξουμε τό γεγονός τῆς πίστεως στό ὑπέρλογο μυστήριο τῆς Θείας Ἐνανθρωπήσεως, ἐάν θέλουμε ὄντως νά γνωρίσουμε τό Χριστό καί νά Τόν ἀντικρίζουμε μέ τά μάτια τῆς ψυχῆς μας ἔτσι ὅπως ἀκριβῶς διά μέσου τῶν αἰώνων Τόν φανερώνει ἡ Ἐκκλησία μας στά πρόσωπα τῶν ἁγίων. Καί αὐτός ὁ τρόπος εἶναι τό εὐλογημένο ἄθλημα τῆς μετανοίας, δηλαδή ὁ ἀγώνας τοῦ πιστοῦ γιά τήν κάθαρση ἀπό τά πάθη καί τή βλάστηση τῶν ἁγίων εὐαγγελικῶν ἀρετῶν. Γιατί μόνο τότε γινόμαστε χριστοφόροι καί θεοφόροι. Αὐθεντικοί καί ἀληθινοί , ἔτσι ὅπως μᾶς θέλει ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, ὁδηγούμενοι ὀλίγον κατ΄ ὀλίγον στόν φωτισμό καί τόν ἁγιασμό μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ φυσικά πάντοτε.
Ὅμως, ἄλλες φωνές, ἰδιαιτέρως τῆς ἐποχῆς μας, σάν ἄλλες σειρῆνες τῆς μυθολογίας , προσπαθοῦν νά μᾶς σαγηνεύσουν γιά νά γνωρίσουμε ἕναν ἄλλο τρόπο σκέψεως καί ζωῆς καθαρά ἐγωκεντρικό , φίλαυτο, βίαιο, ταραχώδη , διαιρετικό καί ἁμαρτωλό, ὡς ἀποτέλεσματα μιᾶς πορείας ἐρήμην τῆς διδασκαλίας τοῦ Ἐνσαρκωθέντος Χριστοῦ.
Οἱ αἱρέσεις, τό ἔγκλημα τῶν ἀμβλώσεων, οἱ προβληματικές καί συγκρουσιακές σχέσεις τῶν ἀνθρώπων , ἡ ἔντονη παραβατικότητα ἀκόμη καί σέ μικρές ἡλικίες, ἡ θεοποίηση τῆς λογικῆς , τῶν κοσμικῶν γνώσεων καί τοῦ τεχνολογικοῦ πολιτισμοῦ, τό κυρίαρχο ὑλόφρονο , ἡδονικό καί μηδενιστικό πνεῦμα , τό ‘’ φάγωμεν καί πίωμεν, αὔριον γάρ ἀποθνήσκομεν ΄΄ ( Α’ Κορ. 15, 32 ) , ἡ ἀπόρριψη κάθε μεταθανάτιας ἐλπίδας καί αἰώνιας προοπτικῆς αὐτό ἀκριβῶς μαρτυροῦν, ἐπιβεβαιώνοντας, δυστυχῶς , τήν πραγμάτωση καί τήν αὔξηση τοῦ κακοῦ γενικότερα καί μάλιστα χωρίς ντροπή.
Ἡ φάτνη, ὡστόσο, τῆς Βηθλεέμ μᾶς περιμένει γιά νά γνωρίσουμε καί νά ἀγαπήσουμε βιωματικά τόν Νηπιάσαντα γιά τή σωτηρία μας Ἰησοῦ Χριστό, παραδίδοντας πλήρως τήν ζωή μας σ’ Ἐκεῖνον καί τότε θά ἔχουμε ὡς προτεραιότητα τήν ἐπιστροφή μας στό Θεό, τή συχνή Θεία Κοινωνία , τήν ἀγάπη, τή συγχώρεση, τήν ἀνιδιοτέλεια, τήν ταπείνωση, τή διάκριση, τό ἔλεος καί τή θυσία.
Χρόνια πολλά καί εὐλογημένα
Διάπυρος πρός τόν Ἐνανθρωπήσαντα Θεόν
