Από την “προσωρινή” δομή… στη μόνιμη υποδομή: Τι αποκαλύπτουν οι ΑΕΠΟ για τη Βάστρια

Πώς οι αλλεπάλληλες τροποποιήσεις των περιβαλλοντικών αδειοδοτήσεων, η δασική επέμβαση και η προσθήκη φωτοβολταϊκού σταθμού μετατρέπουν τη “Δομή Προσωρινής Φιλοξενίας” σε έναν σταθερό κόμβο εγκλεισμού μέσα στο δάσος της Λέσβου.

Το άρθρο είναι βασισμένο στην ανάρτηση του κ. Νίκου Χρυσάφη

 Από «προσωρινή φιλοξενία» σε σταθερή εγκατάσταση

Η αρχική Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) του Απριλίου 2023 ενέκρινε την κατασκευή Δομής Προσωρινής Φιλοξενίας 5.001 ατόμων στη θέση «Βάστρια» της Λέσβου, σε έκταση σχεδόν 300 στρεμμάτων, εκ των οποίων πάνω από 70 στρέμματα είναι δάση ή δασικές εκτάσεις.

Η δομή αυτή βρίσκεται μέσα σε Καταφύγιο Άγριας Ζωής («Άγιος Χαράλαμπος») και δίπλα στη Ζώνη Ειδικής Προστασίας Natura 2000 «Όρος Όλυμπος», μια περιβαλλοντικά ευαίσθητη περιοχή.

Η ΑΕΠΟ, πέρα από την περιβαλλοντική έγκριση, επέχει θέση έγκρισης επέμβασης στη δασική νομοθεσία, αναγνωρίζοντας ότι το έργο προϋποθέτει κοπή και αλλαγή χρήσης δασικών εκτάσεων για τις ανάγκες του.

 Η παρέμβαση του ΣτΕ και η συνέχιση του έργου

Η υπόθεση της Βάστριας έφτασε ήδη από το 2022 στο Συμβούλιο της Επικρατείας.
Με την απόφαση 199/2022, η Επιτροπή Αναστολών έκανε εν μέρει δεκτή την αίτηση αναστολής της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου και των Κοινοτήτων Νέων Κυδωνιών και Κώμης, παγώνοντας προσωρινά την οδό πρόσβασης.

Παρόλα αυτά, το έργο δεν σταμάτησε: η διοίκηση προχώρησε σε νέες τροποποιήσεις, λαμβάνοντας υπόψη τη δικαστική εκκρεμότητα, αλλά συνεχίζοντας την αδειοδοτική πορεία.

 Οι τροποποιήσεις του 2023 και του 2024

Οι τροποποιήσεις των επόμενων ετών έκλεισαν τα “εκκρεμή κεφάλαια” της αρχικής έγκρισης:

• Το Ιούνιο του 2023, προστέθηκε Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση (ΕΟΑ) για τη γειτνίαση με τη Natura 2000.
• Τον Ιούλιο του 2024, η ΑΕΠΟ επαναδιατυπώθηκε με επίκεντρο τις δασικές επεμβάσεις και τις αντιπυρικές ζώνες, καθιστώντας σαφές ότι το έργο διαθέτει πλέον μόνιμη δασική έγκριση.

Η τελευταία απόφαση του Σεπτεμβρίου 2024 (ΑΔΑ 94ΥΤΟΡ1Ι-ΕΓΚ) “κωδικοποίησε” το σύνολο των όρων, μετατρέποντας την ΑΕΠΟ σε ενιαίο νομικό εργαλείο:
περιβαλλοντική έγκριση, έγκριση δασικής επέμβασης, πλαίσιο αντιπυρικής θωράκισης – όλα σε ένα.

 2025: Φωτοβολταϊκά και νέα δασική οδός

Το 2025, μια νέα Μελέτη Τροποποίησης ΑΕΠΟ εισάγει δύο κρίσιμες αλλαγές:

1. Φωτοβολταϊκός σταθμός με αποθήκευση ενέργειας

   • Ισχύς: 2,52 MW
   • Αποθήκευση: 5 MWh
   • Κατάληψη: 26 στρέμματα εντός του γηπέδου της δομής

   Ο σταθμός θα καλύπτει ενεργειακά τη δομή, καθιστώντας την ενεργειακά αυτόνομη και πλήρως διασυνδεδεμένη με το δίκτυο.

2. Νέα δασική οδός 4,7 χιλιομέτρων
   • Με νέο τμήμα 801 μέτρων
   • Περιλαμβάνει μεγάλα τεχνικά έργα, όπως κιβωτοειδή οχετό 6×3 μ. στο ρέμα Αγίου Ιωάννη.
   • Χαρακτηρίζεται ως “οδός διαφυγής”, αλλά πρακτικά διευρύνει την οδική συνδεσιμότητα του χώρου.

Η μελέτη χαρακτηρίζει τις παρεμβάσεις «μη ουσιώδεις» – μια νομική φόρμουλα που επιτρέπει στην διοίκηση να εγκρίνει τροποποιήσεις χωρίς νέα ΜΠΕ.

Ωστόσο, στην πραγματικότητα οι αλλαγές είναι ουσιώδεις:
η δομή αποκτά μόνιμο ενεργειακό σύστημα, πυκνό δίκτυο οδών, και πλήρη ενσωμάτωση στο φυσικό ανάγλυφο του δάσους.

Από δομή φιλοξενίας σε μόνιμο κόμβο εγκλεισμού

Αν δει κανείς όλες τις αποφάσεις μαζί, προκύπτει ένα σαφές μοτίβο:

• Η Βάστρια παύει να είναι “προσωρινή”.
• Το δάσος και τα ρέματα ενσωματώνονται σε ένα μόνιμο δίκτυο υποδομών.
• Η δομή διαθέτει πλέον ενεργειακή και οδική αυτοτέλεια.
• Οι ΑΕΠΟ λειτουργούν ως πολυεργαλεία αδειοδότησης: εγκρίνουν, επεκτείνουν, σταθεροποιούν.

Στην ουσία, δημιουργείται ένας μόνιμος μηχανισμός ελέγχου και εγκλεισμού, ενεργειακά αυτάρκης και γεωγραφικά απομονωμένος στο εσωτερικό του δάσους.

 Το ερώτημα δεν είναι μόνο τεχνικό

Η συζήτηση δεν αφορά πια αν «ο οχετός έχει σωστή διατομή» ή αν «το φωτοβολταϊκό είναι πράσινο».
Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιο καθεστώς παγιώνεται για τη Λέσβο και ειδικά για τη Βάστρια:

• Τι σημαίνει η μετατροπή ενός δάσους σε υποδομή εγκλεισμού;
• Πώς επηρεάζονται τα ρέματα και οι υδατολεκάνες από την “αντιπλημμυρική” θωράκιση;
• Και τελικά, τι ρόλο επιφυλάσσεται στα νησιά του Αιγαίου — ρόλο κατοίκησης ή ρόλο αποθήκευσης ανθρώπων στα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης;

 Ένας καθρέφτης πολιτικών επιλογών

Η Βάστρια δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο.
Είναι πολιτικός καθρέφτης: δείχνει πώς αντιλαμβάνεται η διοίκηση τη σχέση ανάμεσα στο περιβάλλον, την ασφάλεια και τη μετανάστευση.

Και το ερώτημα παραμένει ανοιχτό:
θα επιλεγεί ένα μέλλον ανοιχτό και οικολογικό, που βλέπει τα δάση ως οικοσυστήματα και όχι ως περιφράξεις;
Ή ένα μέλλον κλειστό και πειθαρχικό, όπου τα νησιά μετατρέπονται σε μόνιμους κόμβους επιτήρησης στα σύνορα της Ευρώπης;