Δευτέρα στην Αθήνα: Τι θα ανακοινώσει το Υπουργείο για τη Λέσβο – Το σχέδιο για το γάλα και γιατί φέτα και λαδοτύρι μένουν μπλοκαρισμένα

Με το βλέμμα στραμμένο στη σύσκεψη της Δευτέρας στην Αθήνα, η Λέσβος εισέρχεται στην πιο κρίσιμη φάση της διαχείρισης της κρίσης του αφθώδους πυρετού. Το ραντεβού με την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης δεν αφορά την άρση των μέτρων, αλλά τη συγκρότηση ενός πλαισίου που θα αποτρέψει την κατάρρευση της παραγωγικής αλυσίδας τις επόμενες εβδομάδες.

Σύμφωνα με πληροφορίες από πηγές του Υπουργείου, η κατεύθυνση που έχει ήδη διαμορφωθεί είναι σαφής: διατήρηση των περιορισμών και ταυτόχρονη ενεργοποίηση μηχανισμών επιβίωσης για τον πρωτογενή τομέα.  Πηγές τονίζουν ότι  αυτή η επιλογη δεν είναι πολιτική, αλλά υποχρεωτική, καθώς το ευρωπαϊκό πλαίσιο – και συγκεκριμένα ο Κανονισμός (ΕΕ) 2020/687 – προβλέπει ελάχιστα χρονικά όρια επιτήρησης που δεν μπορούν να παρακαμφθούν.  Ο κανονισμός προβλέπει υποχρεωτικά τη δημιουργία ζωνών προστασίας και επιτήρησης και την εφαρμογή αυστηρών μέτρων ελέγχου και περιορισμού της διακίνησης προϊόντων ζωικής προέλευσης . Αυτό σημαίνει ότι, ανεξάρτητα από πολιτικές πιέσεις, η αγορά δεν μπορεί να ανοίξει πριν ολοκληρωθεί το ελάχιστο χρονικό διάστημα επιτήρησης.

Το βασικό μέτωπο είναι το γάλα. (Η απαγόρευση διακίνησης ζώων και η απαγόρευση για τις σφαγές είναι δεδομένα που δεν αλλάζουν και εκτός διαλόγου) Για το γαλα η  παραγωγή στη Λέσβο εκτιμάται ότι ξεπερνά τους 250 τόνους ημερησίως, ποσότητα που δεν μπορεί να απορροφηθεί από τα τυροκομεία, αφού τα προϊόντα τους δεν μπορούν να φύγουν από το νησί.

Η χθεσινή ανακοίνωση του Υπουργείου για αποζημίωση του γάλακτος που παραλαμβάνεται αλλά δεν αξιοποιείται είναι το πρώτο βήμα. Στη σύσκεψη της Δευτέρας αναμένεται να διευρυνθεί το μέτρο, ώστε να καλύψει και γάλα που δεν παραλαμβάνεται καθόλου. Πρόκειται ουσιαστικά για μια κρατική παρέμβαση για να κρατηθεί ζωντανή η συλλογή γάλακτος, αλλιώς το σύστημα καταρρέει μέσα σε λίγες ημέρες.

Παράλληλα, το Υπουργείο αναμένεται να θεσπίσει:

• επιλεκτική παραλαβή γάλακτος από τα τυροκομεία
• ελεγχόμενη διάθεση πλεονάσματος σε βιολογικούς ή δεξαμενές
• πιθανή πιλοτική μεταφορά γάλακτος εκτός νησιού για επεξεργασία

Καμία από αυτές τις λύσεις δεν λύνει πλήρως το πρόβλημα. Όλες μαζί, όμως, μπορούν να αποτρέψουν την άμεση κατάρρευση.

Τι θα γίνει με φέτα και λαδοτύρι

Το κρίσιμο σημείο που εξηγεί γιατί η αγορά δεν ανοίγει είναι η ίδια η φύση των προϊόντων.

Η φέτα και το λαδοτύρι  είναι προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) και, βάσει προδιαγραφών, παράγονται  αποκλειστικά από παστεριωμένο αιγοπρόβειο γάλα. Δεν επιτρέπεται να υποστουν  ισχυρή θερμική επεξεργασία τύπου UHT ή άλλη επεξεργασία που θα αλλοίωνε τον χαρακτήρα της.

Αυτό είναι και το σημείο που θα λέγαμε ότι τα βάζει σε μειονεκτική θέση σε περίοδο κρίσης.

Σε καθεστώς αφθώδους πυρετού, το ευρωπαϊκό πλαίσιο δίνει προτεραιότητα σε προϊόντα που έχουν υποστεί ισχυρό “kill step”, δηλαδή θερμική επεξεργασία που εξουδετερώνει τον ιό. Η φέτα και λαδοτύρι, παρά την παστερίωση, δεν θεωρούνται ότι παρέχουν αυτό το επίπεδο ασφάλειας.

Ο λόγος είναι τεχνικός:

• η παστερίωση μειώνει δραστικά το ιικό φορτίο, αλλά δεν αποτελεί απόλυτη εγγύηση
• το όξινο pH και η ωρίμανση βοηθούν, αλλά δεν θεωρούνται επαρκές “σημείο εξόντωσης”
• η παρουσία λίπους και υγρασίας μπορεί να προστατεύσει τον ιό

Αυτές είναι οι εξηγήσεις που δίνονται από γεωτεχνικούς του Υπουργείου στις διαμαρτυρίες των κτηνοτρόφων για το μπλοκάρισμα των προϊόντων.

Έτσι κυρίως η φέτα κατατάσσεται σε μια “γκρίζα ζώνη”: δεν είναι επικίνδυνη για κατανάλωση, αλλά δεν πληροί τα αυστηρότερα κριτήρια που απαιτούνται για ελεύθερη διακίνηση σε περίοδο επιδημίας.

Τι θα γίνει με τα προϊόντα που έχουν ήδη παραχθεί

Ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα αφορά τα αποθέματα – ιδιαίτερα τη φέτα παραγωγής 2025 που βρίσκεται ήδη σε ωρίμανση ή αποθήκευση.

Με βάση το ισχύον πλαίσιο:

• τα προϊόντα που έχουν παραχθεί πριν το κρούσμα δεν “ακυρώνονται”
• αλλά η διακίνησή τους παραμένει περιορισμένη όσο ισχύουν οι ζώνες επιτήρησης

Πηγές του Υπουργείου αναφέρουν ότι αν δεν υπάρξει νέο κρούσμα και μόλις ολοκληρωθούν οι έλεγχοι  τα αποθέματα αυτά μπορούν να διατεθούν. Ωστόσο, όσο διαρκεί  η διαδικασία  δεν μπορεί να υπάρξει άλλη λύση με το γνωστό αποτέλεσμα να  δεσμεύουν αποθηκευτικούς χώρους και πιέζουν ασφυκτικά τα τυροκομεία.

Χρονοδιάγραμμα αν δεν υπάρξει νέο κρούσμα

Με βάση το ευρωπαϊκό πλαίσιο και τη συνήθη πρακτική:

• 0–15 ημέρες → αυστηρή ζώνη προστασίας
• 15–30 ημέρες → ζώνη επιτήρησης
• μετά τις 30 ημέρες → δυνατότητα σταδιακής χαλάρωσης

Αυτό σημαίνει ότι:

 πριν συμπληρωθεί το 30ήμερο, δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική αλλαγή.
 μετά, μπορεί να ξεκινήσει ελεγχόμενη επανεκκίνηση (πάντα με την προϋπόθεση να μην υπάρξει άλλο κρούσμα) 

Η πλήρης επιστροφή της αγοράς, όμως, θα εξαρτηθεί και από την εμπιστοσύνη των αγοραστών, όχι μόνο από τον κανονισμό. Ήδη το όνομα των προϊόντων του νησιού έχει πληγεί.  Το Υπουργείο (μετά το οριστικό άνοιγμα της αγοράς) προσανατολίζεται να βοηθήσει με προωθητικές ενέργειες. Αυτό όμως είναι κάτι για το μέλλον όταν λήξει αυτή η περιπέτεια και η κτηνοτροφία στο νησί παραμείνει όρθια....

Ελεγχος από την ΕΕ

Πηγές του Υπουργείου αναφέρουν ότι η χωρά μας σε τέτοιες περιπτώσεις,  όπως έχουμε αναφέρει, εφαρμόζει όσα ορίζει η ΕΕ και η παρουσία ευρωπαϊκών κλιμακίων για τον έλεγχο των μέτρων  είναι δεδομένη.  Η Λέσβος λοιπόν μπαίνει στο μικροσκόπιο ελέγχων από την Ε.Ε.  Ο κανονισμός προβλέπει συνεχή αξιολόγηση της επιδημιολογικής κατάστασης και δυνατότητα επανεξέτασης των μέτρων σε επίπεδο Ένωσης .  Η εφαρμογή των μέτρων και από κτηνοτρόφους και από κάθε αρμόδιο φορέα είναι το μυστικό για να "ξεκλειδώσει" η κτηνοτροφία της Λέσβου με βάση όσα ορίζει ο κανονισμός. "Κάθε παρέκκλιση από τα μέτρα αλλάζει την ημερομηνία των μέτρων" έχει αναφερθεί από στελέχη του Υπουργείου.  Σ' αυτό το σημείο  της εφαρμογής των μέτρων θα επιμείνει η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου στη συνάντηση της Δευτέρας. 

Εν κατακλείδι η εκτίμηση όλων είναι ότι η σύσκεψη  της Δευτέρας δεν θα δώσει λύση. Θα δώσει χρόνο.

Το Υπουργείο καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα:

• στην υποχρέωση εφαρμογής των ευρωπαϊκών κανόνων
• και στην ανάγκη να μην καταρρεύσει η παραγωγή

Η αγορά δεν ανοίγει. Η φέτα και το λαδοτύρι  παραμένουν μπλοκαρισμένα. Το γάλα συνεχίζει να πιέζει. Το μόνο που μπορεί να αλλάξει άμεσα είναι αν το σύστημα αντέξει μέχρι να περάσει το κρίσιμο διάστημα χωρίς νέο κρούσμα.