Η ελιά «μιλάει» χαμηλόφωνα φέτος: κατρακύλα παραγωγής, αγωνία για τις τιμές – 5.000 τόνοι η παραγωγή της Λέσβου

Το τρίτο δεκαήμερο του Νοεμβρίου βρίσκει την Ελλάδα βυθισμένη στον γνώριμο ήχο της ελαιοκομιδής. Τα λιόπανα στρωμένα, τα συνεργεία σε πλήρη κίνηση, αλλά κάτι λείπει. Η «βροχή» της ελιάς δεν πέφτει πια με τον παλιό, πυκνό, ηχηρό ρυθμό. Ο καρπός ακούγεται ψιλός, αραιός, λες και το ίδιο το δέντρο προσπαθεί να ψιθυρίσει ότι φέτος οι δυνάμεις του δεν έφτασαν.

Κι αυτή η ψιλή «βροχή» επιβεβαιώνει αυτό που φοβόντουσαν γεωπόνοι, συνεταιρισμοί και παραγωγοί: η Ελλάδα οδεύει προς μια ακόμη χρονιά μειωμένης λαδιάς, με την πτώση πλέον να μοιάζει δομική και όχι συγκυριακή.

Μείωση παραγωγής: Η πενταετία της κρίσης

Οι εκτιμήσεις που έβλεπαν το φετινό ελαιόλαδο κοντά στους 250.000 τόνους έχουν πλέον καταρρεύσει.
Ο γεωργοοικονομολόγος Βασίλης Ζαμπούνης, πρόεδρος της Επιστημονικής Εταιρείας Εγκυκλοπαιδιστών Ελαιοκομίας (4ε), το περιγράφει καθαρά:

• Οι αρχικές προβλέψεις των 250.000 τόνων έχουν μετατραπεί σε μια προσγείωση στους 200.000 – 210.000 τόνους.
• Η παρατεταμένη ανομβρία, η ανοιξιάτικη ζέστη στην ανθοφορία, οι ασθένειες, ο δάκος και το γλοιοσπόριο πιέζουν τα δέντρα διαδοχικά, χρόνο με τον χρόνο.

Λέσβος: Από τις ιστορικές επιδόσεις στους 5.000 τόνους

Η Λέσβος, νησί-πυλώνας της ελληνικής ελαιοπαραγωγής, θα μπορούσε να «γράψει» φέτος 15.000 – 20.000 τόνους, σύμφωνα με τον ιστορικό της μέσο όρο.

Αντί αυτού, η πρόβλεψη βυθίζεται: μόλις 5.000 τόνοι.

Η λειψυδρία του 2024–2025, η κάμψη της καρπόδεσης και οι υψηλές θερμοκρασίες έχουν μετατρέψει μια χρονιά-ελπίδα σε χρονιά-προειδοποίηση. Το νησί, που κάποτε αποτελούσε καταφύγιο σταθερής παραγωγής, πλέον βιώνει την ίδια κλιματική πίεση με την υπόλοιπη χώρα.

Κρήτη: «Δεν πάει η παραγωγή φέτος»

Στην Κρήτη, η εικόνα είναι ακόμη πιο σκληρή.
Ο πρόεδρος του Αγροτικού Ελαιουργικού Συνεταιρισμού Παλαιόχωρας Χανίων, Ελευθέριος Βαρδουλάκης, περιγράφει μία πραγματικότητα που δεν σηκώνει ωραιοποίηση:

• Από 1.000 τόνους στο ελαιοτριβείο πριν πέντε χρόνια…
• ...στους 300–400 τόνους σήμερα.
• Μείωση 60% στην παραγωγή.
• Καρπός «χτυπημένος» από παράσιτα και ζέστη.
• Ποικιλίες όπως η τσουνάτη «ζητούν» κρύο που δεν έρχεται ποτέ.

«Ο χειμώνας είναι καλοκαίρι», λέει ο κ. Βαρδουλάκης — και αυτή η φράση είναι πλέον τεχνική διάγνωση, όχι σχήμα λόγου.

Λακωνία: Μειωμένη παραγωγή, αλλά όχι πανικός

Στη Λακωνία, η εικόνα είναι μεικτή.
Ο πρόεδρος του Συνεταιρισμού Παλαιοπαναγιάς, Γιώργος Δογαντζής, εξηγεί:

• Μείωση κάτω από 50%, σε όλο τον νομό.
• Τη μια χρονιά 500 τόνοι, την άλλη 250 — «έτσι είναι η ελιά», λέει.
• Τα πρόσφατα νερά βοήθησαν, το φθινόπωρο λειτούργησε υπέρ της παραγωγής.
• Η περιοχή φαίνεται να αντέχει κάπως περισσότερο την κλιματική πίεση, τουλάχιστον προς το παρόν.

Κλιματική αλλαγή: Ο παράγοντας που πλέον καθορίζει τη χρονιά

Η εικόνα δεν αφορά μόνο την Ελλάδα.
Στην Ισπανία —τη μεγαλύτερη παραγωγό χώρα— οι τρελές μεταβολές της διετίας 2022–2024 (από 1,4 εκατ. τόνους στα 660.000) έφεραν εκτίναξη τιμών σε όλη τη Μεσόγειο.

Στην Ελλάδα, το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται σε μικρότερη κλίμακα.

Η ελιά, ανθεκτική αλλά όχι άτρωτη, ζητά:

• κρύο χειμώνα,
• βροχή,
• ήπιες θερμοκρασίες στην ανθοφορία.

Και δεν τα παίρνει.

Τιμές παραγωγού – τιμές στο ράφι: Θα δούμε νέα άνοδο;

Ο κ. Δογαντζής περιγράφει τιμές που πιέζουν τους παραγωγούς:

• 5 ευρώ το συμβατικό
• 8,5 ευρώ το βιολογικό

Την ίδια ώρα, στην αγορά οι τιμές στο ράφι καθορίζονται από παράγοντες που οι παραγωγοί δεν ελέγχουν.
Η εκτόξευση στις τιμές πριν δύο χρόνια είχε σχέση με την παγκόσμια έλλειψη — όχι με ελληνικές αποφάσεις.

Φέτος, η γενική εικόνα δείχνει προς σταθερότητα, αλλά με αστερίσκους:

• Αν λείψουν 200–250 χιλιάδες τόνοι στις διεθνείς αγορές, ισορροπία δεν θα υπάρξει.

Εξαγωγές: Το ελληνικό λάδι κατακτά ράφια

Ο πρόεδρος της ΕΔΟΕ, Μανώλης Γιαννούλης, καταγράφει μια παράλληλη δυναμική:

• Από 20–25 χιλιάδες τόνους τυποποιημένου ελαιολάδου…
• …η Ελλάδα πλέον εξάγει σχεδόν 40.000 τόνους.
• Αύξηση 100% σε μία πενταετία.

Ακόμη κι έτσι, η μάχη στα διεθνή ράφια με Ιταλία και Ισπανία παραμένει δύσκολη, αλλά η πορεία είναι θετική.

Κατανάλωση: Η Ελλάδα τρώει τα μισά από παλιά

Μία σκληρή διαπίστωση:

• Από 20 κιλά ανά άτομο…
• ...πέσαμε στα 10–11 κιλά.

Ο λόγος;

• Νέος τρόπος ζωής
• Λιγότερο μαγείρεμα στο σπίτι
• Έκρηξη του delivery
• Εστιατόρια που χρησιμοποιούν σπορέλαια
• Αλλαγή διατροφικών συνηθειών

Επιτραπέζια ελιά: Η θετική εξαίρεση

Η επιτραπέζια ελιά πάει καλύτερα:

• 300–350 χιλ. τόνοι συνολική παραγωγή
• Η ποικιλία Καλαμών παραμένει εξαγωγικός πρωταθλητής
• Η ζήτηση στο εξωτερικό παραμένει ισχυρή

Αντίθετα, το ελαιόλαδο παλεύει να μη συναντήσει τη μοίρα άλλων «εθνικών» προϊόντων που εγκαταλείψαμε.

Δάκος, γλοιοσπόριο και κρατικές αστοχίες

Δύο λέξεις που συνθέτουν φετινή (και όχι μόνο) καταστροφή:

• Δάκος
• Γλοιοσπόριο

Ο πρώτος είναι υπόθεση του κράτους και της αυτοδιοίκησης — και οι καθυστερήσεις κοστίζουν κάθε χρόνο δεκάδες εκατομμύρια σε ζημιές.
Το δεύτερο είναι ευθύνη του παραγωγού — αλλά σε συνθήκες ζέστης και υγρασίας, η μάχη είναι άνιση.

Εργατικά χέρια: Το πρόβλημα που φουσκώνει σαν κύμα

Η έλλειψη εργατών είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα που κρύβεται κάτω από όλους τους άλλους.
Ο κ. Ζαμπούνης το περιγράφει με ακρίβεια:

• Γήρανση αγροτικού πληθυσμού
• Εγκατάλειψη υπαίθρου
• Υψηλά μεροκάματα
• Σταδιακή εγκατάλειψη ελαιοκαλλιέργειας

Η λύση, όπως λέει, απαιτεί εθνική πολιτική για εργασιακές άδειες, ενσωμάτωση μεταναστών και αναζωογόνηση της περιφέρειας.

με πληροφορίες από tovima.gr