Ζεστό και υγρό καλοκαίρι: Οι Μυκητολογικές μολύνσεις καραδοκούν για τις ελιές

Το φετινό καλοκαίρι ξεκίνησε με ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες και αυξημένα ποσοστά υγρασίας, παράγοντες που, από τα μέσα Ιουλίου, ευνοούν σημαντικά την ανάπτυξη μυκητολογικών προσβολών στα ελαιόδεντρα. Σε τέτοιες συνθήκες, είναι επιτακτική η ανάγκη να εκτιμηθούν έγκαιρα οι κίνδυνοι και να εφαρμοστούν προληπτικές και κατασταλτικές στρατηγικές, προκειμένου να περιοριστούν οι ζημιές στην παραγωγή.

Οι μυκητιασικές ασθένειες συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες απειλές για την ελαιοκαλλιέργεια, υποβαθμίζοντας τόσο την ποσοτική απόδοση όσο και την ποιοτική αξία του καρπού και του παραγόμενου ελαιολάδου. Ιδιαίτερα σε περιοχές με παρατεταμένες βροχοπτώσεις ή έντονη υγρασία, η εξάπλωση και η λοιμογόνος δράση των παθογόνων επιδεινώνονται.

 Οι σημαντικότεροι μυκητολογικοί εχθροί της ελιάς

 Κυκλοκόνιο ή "Μάτι του Παγωνιού" (Spilocaea oleagina)

Αποτελεί έναν από τους πλέον διαδεδομένους και ζημιογόνους μύκητες. Εμφανίζεται με στρογγυλές, καστανές κηλίδες, που περιβάλλονται από κιτρινωπό φωτοστέφανο στην άνω επιφάνεια των φύλλων.
➡️ Επηρεάζει αρνητικά τη φωτοσύνθεση, προκαλώντας πρόωρη φυλλόπτωση και γενική εξασθένηση του δέντρου.

Ανθράκωση ή Λέπρα της Ελιάς (Colletotrichum spp.)

Προσβάλλει κυρίως τον καρπό κατά την ωρίμανση (περκασμό), οδηγώντας σε:

• σήψη,
• καρπόπτωση,
• και, σε σοβαρές περιπτώσεις, αλλοιώσεις στα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του ελαιολάδου.
  Ορισμένα στελέχη επιβιώνουν σε λανθάνουσα μορφή, καθιστώντας τη διαχείριση δύσκολη και πολυπαραγοντική.

 Ψευδοσερκόσπορα (Pseudocercospora cladosporioides)

Εμφανίζεται κυρίως σε περιοχές με χαμηλό αερισμό και αυξημένη υγρασία, προκαλώντας γκριζοπράσινες κηλίδες στην κάτω επιφάνεια των φύλλων και μαζική φυλλόπτωση.
➡️ Συνηθέστερη σε ηπειρωτικές και βόρειες περιοχές.

 Φουζάριο ή Ξαφνικός Μαρασμός (Verticillium dahliae)

Ένας μύκητας του εδάφους, που διεισδύει μέσω των ριζών και προσβάλλει τα αγγεία του ξύλου (ξύλημα).
➡️ Προκαλεί αιφνίδιο μαρασμό, ειδικά σε βαριά εδάφη και όπου γίνεται ανεξέλεγκτη άρδευση.

Botryosphaeriaceae (Neofusicoccum spp.)

Προσβάλλουν το ξύλο μέσω πληγών από κλάδεμα ή χαλάζι, προκαλώντας:

• ελκώσεις σε κλάδους,
• τοπικές ξηράνσεις,
• και απώλεια σφρίγους.

Phoma spp. & Phytophthora spp.

• Phoma spp.: προσβάλλει φύλλα και τον λαιμό της ρίζας, προκαλώντας νέκρωση και σήψεις.
• Phytophthora spp.: αν και ανήκουν στους ωομύκητες, προκαλούν σήψη των ριζών και ολική κατάρρευση του φυτού λόγω αποτυχίας στην απορρόφηση νερού.

Ο ρόλος της πρόληψης – Η σημασία του ορθού κλαδέματος

Η φυτοϋγειονομική διαχείριση βασίζεται σε:

• ορθολογικό κλάδεμα που βελτιώνει τον αερισμό και μειώνει την εσωτερική υγρασία,
• καλή αποστράγγιση εδάφους,
• άμεση παρέμβαση σε πληγές (καίριας σημασίας πύλες εισόδου παθογόνων),
• και τακτική παρακολούθηση της βλάστησης, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα τα πρώτα συμπτώματα.

 Χημικές στρατηγικές αντιμετώπισης

Χαλκούχα σκευάσματα (επιτρεπτά στη βιολογική γεωργία):

• Οξυχλωριούχος χαλκός
• Υδροξείδιο του χαλκού
• Οξείδιο του χαλκού
• Πολτός Μπορντό (π.χ. Disperss® Blu)
  📌 Προληπτική χρήση σε στάδια πριν την άνθηση ή μετά τη συγκομιδή.
  📌 Δόσεις: 1,3–2 kg/ha.
  ⚠️ Απαιτείται προσοχή για φυτοτοξικότητα και συσσώρευση χαλκού στο έδαφος.

Dodine (π.χ. Syllit 544 SC)

➡️ Αμινομοριακή ουσία με υψηλή διεισδυτικότητα και ανθεκτικότητα στο ξέπλυμα.
📌 Χρήση σε στάδιο προανθοφορίας και φθινόπωρο.

Στρομπιλουρίνες (Azoxystrobin, Trifloxystrobin)

➡️ Αναστέλλουν τη μιτοχονδριακή αναπνοή των μυκήτων.
📌 Συστηματική δράση – δραστικές ακόμη και σε δυσμενείς συνθήκες.
📌 Δόσεις: 0,5–1 L/ha.

Τριαζόλες (Tebuconazole, Difenoconazole)

➡️ Αναστέλλουν τη σύνθεση εργοστερόλης, απαραίτητης για την κυτταρική μεμβράνη του μύκητα.
✔️ Παρέχουν προληπτική και θεραπευτική προστασία.
⚠️ Χρήση με εναλλαγή λόγω κινδύνου ανάπτυξης ανθεκτικότητας.

Φωσφονικά (Φωσφονικό κάλιο)

➡️ Δρουν άμεσα στον μύκητα, ενώ ταυτόχρονα διεγείρουν την επίκτητη συστηματική αντοχή του φυτού.
📌 Συνιστώμενη δόση: 2–3 L/ha.
📌 Αποτελεσματικό σε συνδυασμό με άλλα σκευάσματα.

Βιολογική και φυσική προστασία

Bacillus subtilis (π.χ. Serenade Asso)

Παράγει αντιμυκητιακούς μεταβολίτες (ιτουρίνη, surfactin, fengycin) και αποικίζει την επιφάνεια των φύλλων.
✔️ Κατάλληλος για χρήση και κατά βακτηριακών ασθενειών.

Χιτοζάνη (π.χ. Kitomani®)

➡️ Φυσικό βιοδιεγερτικό, που ενεργοποιεί τις φυσικές άμυνες του φυτού.
📌 Προέρχεται από ζύμωση Aspergillus niger.

Θείο (π.χ. Thiopron®)

✔️ Παραμένει αποτελεσματικό ενάντια σε διάφορους μύκητες, αλλά
⚠️ Χρειάζεται προσοχή σε υψηλές θερμοκρασίες λόγω κινδύνου φυτοτοξικότητας.

Όξινο ανθρακικό κάλιο

➡️ Αλλάζει το pH των φύλλων, δυσχεραίνοντας την εγκατάσταση των παθογόνων.

Έλαιο Neem (Azadirachta indica)

✔️ Πολυλειτουργικό, δρα ενάντια σε μύκητες και έντομα.
🌿 Φιλικό προς το περιβάλλον και τα ωφέλιμα έντομα.

 Καινοτόμες λύσεις (υπό αξιολόγηση)

• Έλαιο γλυκού πορτοκαλιού (π.χ. PREV-AM® PLUS)
  📌 Δεν είναι ακόμα καταχωρισμένο για ελιές, αλλά παρουσιάζει ενδιαφέροντα αποτελέσματα.
• Πρωτεΐνη BLAD® (π.χ. PROBLAD®)
  ➡️ Εκχύλισμα από βλαστημένους σπόρους λούπινου, που αναστέλλει ζωτικές λειτουργίες των μυκήτων.
  📌 Επίσης δεν είναι ακόμα εγκεκριμένο για χρήση σε ελιά.

Η βαθιά κατανόηση της παθολογίας των μυκήτων, η υιοθέτηση ορθών καλλιεργητικών πρακτικών, η στρατηγική εναλλαγή φυτοπροστατευτικών ουσιών και η στοχευμένη παρέμβαση, αποτελούν τους πυλώνες για βιώσιμη, παραγωγική και υγιή ελαιοκαλλιέργεια.

Ένζο Γκαμπίν – AIPO via https://olivonews.it/