Η σιωπηλή συρρίκνωση της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στο Βόρειο Αιγαίο

Τι δείχνουν τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τη χώρα – και γιατί το Βόρειο Αιγαίο βρίσκεται στο πιο κρίσιμο σταυροδρόμι

Η Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση στην Ελλάδα εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιάς, δομικής μετάβασης. Τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής για τη λήξη του σχολικού έτους 2023/2024 που δημοσιεύθηκαν πριν από μερικές ημέρες αποτυπώνουν με αριθμούς μια πραγματικότητα που εδώ και χρόνια διαμορφώνεται σιωπηλά: λιγότερα παιδιά, λιγότερα σχολεία, περισσότερους εκπαιδευτικούς – και μια χώρα που γερνά γρηγορότερα απ’ όσο προλαβαίνει να σχεδιάσει το μέλλον της.

Σε εθνικό επίπεδο, ο συνολικός αριθμός μαθητών συνεχίζει την πτωτική του πορεία τόσο στα νηπιαγωγεία όσο και στα δημοτικά. Στα νηπιαγωγεία οι εγγεγραμμένοι μαθητές μειώθηκαν κατά 3,1% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, ενώ στα δημοτικά η μείωση έφτασε το 2,1%. Πρόκειται για μια τάση που δεν είναι συγκυριακή: την τελευταία δεκαετία ο μαθητικός πληθυσμός των δημοτικών σχολείων έχει μειωθεί κατά περίπου 78.000 παιδιά, από 640.001 το 2014/2015 σε 561.890 το 2023/2024. Η καμπύλη είναι σταθερά καθοδική.

Την ίδια στιγμή, ο αριθμός των σχολικών μονάδων μειώνεται – κατά 0,7% στα νηπιαγωγεία και κατά 0,9% στα δημοτικά – ενώ το διδακτικό προσωπικό αυξάνεται σημαντικά: +4,9% στα νηπιαγωγεία και +13,1% στα δημοτικά μέσα σε έναν μόλις χρόνο. Η αναλογία εκπαιδευτικών προς μαθητές βελτιώνεται αισθητά (1 εκπαιδευτικός ανά 7,2 μαθητές στα δημοτικά), όχι όμως ως αποτέλεσμα εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, αλλά ως παρενέργεια της δημογραφικής συρρίκνωσης.

Η γεωγραφική κατανομή παραμένει έντονα άνιση. Η Περιφέρεια Αττικής συγκεντρώνει το 36% των νηπίων και σχεδόν το 36% των μαθητών δημοτικού σε ολόκληρη τη χώρα, επιβεβαιώνοντας τη συνεχιζόμενη πληθυσμιακή και εκπαιδευτική υπερσυγκέντρωση στο λεκανοπέδιο.

Το Βόρειο Αιγαίο: μικροί αριθμοί, μεγάλες προειδοποιήσεις

Μέσα σε αυτή τη συνολική εικόνα, το Βόρειο Αιγαίο καταγράφει ορισμένες από τις πιο ανησυχητικές ενδείξεις – όχι τόσο λόγω του μεγέθους των αριθμών, όσο λόγω της δυναμικής τους.

Στα νηπιαγωγεία της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου παρατηρείται μια φαινομενικά θετική αλλά παραπλανητική εικόνα: ο αριθμός των σχολικών μονάδων αυξήθηκε οριακά (από 146 σε 147), ενώ το διδακτικό προσωπικό αυξήθηκε κατά 3,9%. Ωστόσο, οι εγγεγραμμένοι μαθητές μειώθηκαν κατά 6%, μία από τις μεγαλύτερες ποσοστιαίες μειώσεις πανελλαδικά. Ο συνολικός αριθμός νηπίων διαμορφώθηκε στους 3.094 μαθητές, εκ των οποίων μόλις το 1,8% του συνόλου της χώρας.

Η εικόνα στα δημοτικά σχολεία είναι ακόμη πιο αποκαλυπτική. Οι σχολικές μονάδες μειώθηκαν από 134 σε 132 (-1,5%), ενώ οι μαθητές παρουσίασαν οριακή μείωση (-0,3%), φτάνοντας τους 10.391. Το Βόρειο Αιγαίο διατηρεί και εδώ μερίδιο μόλις 1,8% του συνολικού μαθητικού πληθυσμού της χώρας, γεγονός που το καθιστά μια από τις πιο δημογραφικά εύθραυστες περιφέρειες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αύξηση του διδακτικού προσωπικού στα δημοτικά κατά 12,9%, ποσοστό από τα υψηλότερα στην Ελλάδα. Παράλληλα, ο αριθμός των αποφοιτησάντων μαθητών αυξήθηκε κατά 7,3%, όταν στο σύνολο της χώρας καταγράφεται μείωση 1,6%. Το στοιχείο αυτό δεν αναιρεί τη γενική εικόνα, αλλά υποδηλώνει μια μεταβατική φάση: περισσότερα παιδιά ολοκληρώνουν το δημοτικό, λιγότερα όμως εισέρχονται στο σύστημα.

Εκπαίδευση χωρίς παιδιά;

Το κρίσιμο ερώτημα που αναδύεται δεν αφορά την επάρκεια του εκπαιδευτικού προσωπικού – αυτή, τουλάχιστον αριθμητικά, φαίνεται να βελτιώνεται. Αφορά τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών. Στο Βόρειο Αιγαίο, όπου η σχολική μονάδα λειτουργεί συχνά ως πυρήνας κοινωνικής συνοχής, κάθε μείωση μαθητών δεν είναι απλώς στατιστικό μέγεθος· είναι προμήνυμα εγκατάλειψης.

Η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει δεδομένα, δεν τα ερμηνεύει. Όμως τα δεδομένα μιλούν καθαρά. Η Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση στην Ελλάδα – και ιδιαίτερα στις νησιωτικές και ακριτικές περιφέρειες – δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα ποιότητας, αλλά πρόβλημα ύπαρξης. Χωρίς στοχευμένες δημογραφικές, στεγαστικές και αναπτυξιακές πολιτικές, τα σχολεία θα συνεχίσουν να γεμίζουν εκπαιδευτικούς και να αδειάζουν από παιδιά.

Και τότε, το ερώτημα δεν θα είναι πόσους δασκάλους έχουμε, αλλά για ποια παιδιά διδάσκουν.

Πηγή στοιχείων: Έρευνες Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης (Νηπιαγωγεία & Δημοτικά), ΕΛΣΤΑΤ – Λήξη σχολικού έτους 2023/2024   - επεξεργασία Lesvosnews.net