Ο Αλαβάνος «γδύνει» τον Τσίπρα: Το τρίτο μνημόνιο, η «Ιθάκη» και μια συγγνώμη που δεν ειπώθηκε ποτέ

Η συνέντευξη του Αλέκου Αλαβάνου στον Γιώργο Σιαδήμα/ΕΡΤ, το βράδυ που ακολούθησε την παρουσίαση της «Ιθάκης» του Αλέξη Τσίπρα στο Παλλάς, ήταν κάτι παραπάνω από μια ακόμη τηλεοπτική παρέμβαση. Έμοιαζε με πολιτική επιστροφή ενός ανθρώπου που κάποτε στήριξε, εμπιστεύτηκε και τελικά είδε να διαψεύδονται προσδοκίες που ο ίδιος γέννησε. Και πάνω σε αυτό ακριβώς οικοδόμησε μια σκληρή, ωμή και απολύτως αιχμηρή αποτίμηση του πρώην πρωθυπουργού.

Ο Αλαβάνος δεν έκρυψε λόγια. Δεν προσπάθησε να ωραιοποιήσει τις μνήμες ή να δείξει κάποια «επιείκεια» σε έναν πολιτικό που ο ίδιος ανέδειξε. Αντίθετα, ανέτρεξε ευθέως στο σημείο που θεωρεί ως το μεγαλύτερο πολιτικό ατόπημα του Τσίπρα: την αποδοχή και εφαρμογή του τρίτου μνημονίου. Το περιέγραψε χωρίς υπεκφυγές ως πράξη πολιτικής υποταγής, ως απόφαση που «κατακρεούργησε την Ελλάδα» και ως επιλογή που η Αριστερά – στη δική του ιστορική ανάγνωση – δεν θα έπρεπε ποτέ να έχει διανοηθεί, πόσο μάλλον να υλοποιήσει.

Η φράση που χρησιμοποίησε – ότι ο Τσίπρας «έπρεπε να γονατίσει και να ζητήσει συγγνώμη από τον ελληνικό λαό» – δεν ειπώθηκε για εντύπωση. Ειπώθηκε σαν πολιτική ετυμηγορία. Με έναν τόνο ανθρώπου που αισθάνεται ότι είδε την Αριστερά να χάνει τον προσανατολισμό της, να διαλέγει τον εύκολο δρόμο και να μετατρέπει ένα ιστορικό αφήγημα αντίστασης σε ένα τεχνοκρατικό δελτίο εφαρμογής οδηγιών των Βρυξελλών. Ο Αλαβάνος δεν παρέλειψε να παραλληλίσει μάλιστα τη στάση της Ελλάδας με την Πορτογαλία, σημειώνοντας πως άλλες χώρες αξιοποίησαν τους θεσμούς τους για να μπλοκάρουν τις πιο επώδυνες μνημονιακές παρεμβάσεις, ενώ η ελληνική κυβέρνηση του 2015 – σύμφωνα με την κριτική του – επέλεξε να προχωρήσει χωρίς αντίσταση.

Ο ίδιος ο Τσίπρας, κατά την παρουσίαση του βιβλίου του, μίλησε με υπερηφάνεια για εκείνη την περίοδο. Ο Αλαβάνος όμως χαρακτήρισε αυτή τη στάση «κρίμα», «αστείο» και ενδεικτικό της πλήρους αποσύνδεσης από την πραγματικότητα που βιώνει ακόμη ο ελληνικός λαός. Ήταν εμφανές πως ο πρώην πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ θεωρεί ότι το τρίτο μνημόνιο άφησε βαθύ πολιτικό και ηθικό αποτύπωμα — ένα αποτύπωμα που δεν μπορεί κανείς να αποτινάξει με παρουσιάσεις βιβλίων ή με αφηγήσεις αυτοδικαίωσης.

Από τη σκληρή κριτική του Αλαβάνου δεν ξέφυγε ούτε η συζήτηση περί νέου κόμματος. Ο Τσίπρας, με τη «νέα Ιθάκη» του, επιχειρεί να παρουσιάσει ξανά τον εαυτό του ως φορέα ανανέωσης· όμως, για τον Αλαβάνο, αυτό το εγχείρημα δεν κομίζει τίποτα διαφορετικό από όσα ήδη υπάρχουν στο πολιτικό σκηνικό. Μίλησε για απόλυτη ομοιογένεια πολιτικών γραμμών, για κόμματα που κινούνται όλα προς την ίδια κατεύθυνση και για έναν πρώην πρωθυπουργό που δεν κατάφερε – ούτε ως ηγέτης της αξιωματικής αντιπολίτευσης ούτε ως συγγραφέας ενός πολιτικού βιβλίου – να δείξει κάποιο πραγματικό εναλλακτικό σχέδιο.

Έκανε μάλιστα μια ιδιαίτερα καυστική αναφορά: πως ο Τσίπρας μπορεί να φτιάξει «όσα κόμματα θέλει», αλλά αν η πολιτική που πρεσβεύει παραμένει η ίδια, το αποτέλεσμα είναι απλώς αλλαγή βιτρίνας. Ούτε νέο περιεχόμενο, ούτε νέα προοπτική.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και ο σχολιασμός του για την εικόνα των στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ στον εξώστη του Παλλάς. Ο Αλαβάνος το αντιμετώπισε ως πολιτική σκηνοθεσία: μια επίδειξη απόστασης, μια χειρονομία που περισσότερο προέβαλλε τα εσωκομματικά παιχνίδια παρά ουσιαστική πολιτική διαφωνία. για τα στελέχη αυτά είπε πως κι εκείνα «οφείλουν να ζητήσουν συγγνώμη», κρατώντας συνειδητά τον πήχη της κριτικής στο ίδιο ύψος που κρατά και για τον Τσίπρα. Και δεν δίστασε να αναδείξει ως μοναδικό παράδειγμα πολιτικής συνέπειας εκείνους που επέλεξαν να αποχωρήσουν τότε, όπως η ομάδα Λαφαζάνη.

Όσο η συνέντευξη προχωρούσε, γινόταν σαφές πως ο Αλαβάνος δεν μιλούσε πια για προσωπικά συναισθήματα ή για «ρήξη» με τον Τσίπρα. Μιλούσε για μια βαθιά απογοήτευση από το πώς η Αριστερά έχασε την πυξίδα της και πώς ο ελληνικός λαός βρέθηκε ξανά εγκλωβισμένος ανάμεσα σε επιλογές που υπαγορεύτηκαν «από τα αφεντικά», όπως είπε, με έναν τρόπο που ξεχώριζε για την ωμή πολιτική του διάσταση. Η λύπη που εξέφρασε δεν ήταν συναισθηματική, αλλά πολιτική· μια λύπη για μια χώρα που θα μπορούσε να έχει ακολουθήσει άλλη πορεία, αν οι πολιτικές ηγεσίες είχαν δείξει περισσότερη τόλμη, αντοχή και διάθεση σύγκρουσης.

Κλείνοντας, ο Αλαβάνος μίλησε για την ανάγκη μιας νέας, πραγματικής αριστερής δύναμης στην Ελλάδα — όχι κατ’ όνομα, όχι από συνήθεια, αλλά από ουσία. Αναφέρθηκε σε διεθνή παραδείγματα και σε ιστορικά μοτίβα, επιχειρώντας να δείξει ότι αυτή η αναγέννηση δεν είναι ουτοπία αλλά επιλογή. Το ουσιαστικό μήνυμα όμως ήταν ξεκάθαρο: η χώρα έχει δυνατότητες, έχει ιστορική ταυτότητα, έχει λαό που αντέχει και δημιουργεί. Εκείνο που δεν έχει πια, κατά τον Αλαβάνο, είναι ηγεσίες που να δικαιώνουν την ιστορία της.

Κι αυτή ακριβώς ήταν η πιο ηχηρή αιχμή της συνέντευξης· όχι το «χτύπημα» στον Τσίπρα, αλλά η συνολική αποτίμηση μιας πολιτικής πορείας που, όπως λέει ο ίδιος, αντί για Ιθάκη οδήγησε τη χώρα σε έναν κύκλο από τον οποίο ακόμη δεν έχει βγει.