Τα παιδιά απ’ τα Βορίζια — όταν η βεντέτα κλείνει σχολεία, ανοίγει πληγές

Γιάννης Λιονάκης  — καταγραφή

Μια βεντέτα στα Βορίζια δεν είναι μόνο περιστατικό βίας· είναι προειδοποίηση. Όταν οι κοινότητες φοβούνται, οι πρώτες συνέπειες βλέπεις στα σχολεία: από απουσίες μέχρι παιδιά που μένουν μισο-ενηλικιωμένα στην άκρη της επικινδυνότητας — με μηχανές, χωρίς κράνη, με εμπειρία δρόμου αλλά χωρίς θεσμική προστασία. Η ανάρτηση ενός ανθρώπου που έχει μπει χιλιάδες φορές σε σχολεία του νησιού γίνεται καμπανάκι: τώρα που «καίει», μην κλείνετε πόρτες· ανοίξτε επιστήμη, ψυχή και υπηρεσίες.

Η επιτομή της τραγικής ειρωνείας βρίσκεται στην εικόνα: 65 μαθητές — πολλά από τα 11–12 χρόνια — και ένα στατιστικό που σοκάρει. Τραβώντας το νήμα των αφηγήσεων του Γιάννη Λιονάκη, μαθαίνουμε ότι σχεδόν τα μισά αγόρια στο γυμνάσιο Ζαρού δηλώνουν ότι οδηγούν ή έχουν μηχανή. Την ίδια στιγμή, ο φόβος για μια κουτουλιά στο ντουβάρι θεωρείται «παραξενιά», ενώ η ταχύτητα με το όχημα δεν τρομάζει.

Αυτό δεν είναι «κουλ» παιδικό ξεμύτισμα. Είναι δείγμα μιας κοινωνίας που εκπαιδεύει στα χωράφια και στα κοπάδια, αλλά δεν εκπαιδεύει στο δημόσιο χώρο, στην ασφάλεια, στην πρόληψη. Όταν οικογένειες εξαρτώνται από την εργασία των παιδιών (στα ξύλα, στις ελιές, στο κουρά), όταν η πρακτική γνώση αντικαθιστά τη θεσμική καθοδήγηση, ο δρόμος γίνεται τάφος πριν καν ωριμάσουν τα παιδιά.

Η απόφαση να κλείσουν τα σχολεία — απάντηση πανικού σε μια βεντέτα — είναι βραχυπρόθεσμη και ακριβώς αντίθετη από ό,τι χρειάζεται. Όπως γράφει ο Λιονάκης: «Ανοίξτε τα σχολεία. Ανοίξτε την μόρφωση. Ανοίξτε την παιδεία.» Η πρόκληση είναι να το εννοήσουμε. Όχι μόνο με λόγια, αλλά με πόρους και σχέδιο.

Τι χρειάζεται τώρα

1. Άμεση κινητοποίηση επιστημονικών ομάδων — κοινωνικοί λειτουργοί, παιδοψυχολόγοι, ειδικοί στην πρόληψη βίας και την οδική ασφάλεια — να εργαστούν στο πεδίο, στα σχολεία και στα σπίτια. Όχι όταν «ξεχαστεί», αλλά τώρα που η ένταση είναι υψηλή.
2. Συστηματική εκπαίδευση οδικής ασφάλειας με πρακτικά εργαστήρια και επαναλαμβανόμενα προγράμματα — όχι μια μονόωρη διάλεξη. Η εμπειρία δείχνει ότι οι αλλαγές στις πρακτικές έρχονται με τη συχνότητα και την επανάληψη.
3. Εναλλακτικές απασχολήσεις για τα παιδιά ώστε η οικονομική ανάγκη να μην τα ωθεί στην πρόωρη ανάληψη «ευθυνών» που τα εκθέτουν. Προγράμματα κοινότητας, υποστηρικτικά εργαστήρια, θερινές και χειμερινές δραστηριότητες.
4. Στενή συνεργασία σχολείου — γονέων — τοπικών αρχών: το σχολείο πρέπει να γίνει χώρος ασφάλειας και εμπιστοσύνης, όπου οι γονείς συμμετέχουν ενεργά και όχι από απόσταση.
5. Δημόσια καμπάνια για κράνη και νόμους οδήγησης — με σεβασμό στην τοπική κουλτούρα αλλά χωρίς εκπτώσεις στην ασφάλεια.

Από τη ρίζα στο φύλλο

Το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό· είναι ριζωμένο. Είναι συρματοπλέγμα ανάμεσα στην φτώχεια, την παραμέληση και την ανοχή. Η βεντέτα λειτουργεί σαν καταλύτης — αποκαλύπτει αδυναμίες. Όμως κάθε κρίση είναι και ευκαιρία. Να μετατρέψουμε την οργή και τον φόβο σε οργανωμένη παρέμβαση. Να πάρουμε τα παιδιά από τον δρόμο και να τα βάλουμε σε ένα πρόγραμμα που θα τα προστατεύει και θα τα μορφώνει.

Λίγα λόγια για την ευθύνη

Δεν φταίει αποκλειστικά η πολιτεία ή οι γονείς· φταίει ένα σύστημα που αφήνει κενά. Φταίει η νοοτροπία «έτσι γινόταν πάντα». Η αλλαγή απαιτεί πολιτική βούληση, πόρους και, κυρίως, συνέπεια. Οπωσδήποτε χρειάζεται σεβασμός στην τοπική ταυτότητα — αλλά όχι σε βάρος της ζωής των παιδιών.

Η εικόνα που άφησαν τα παιδιά με το κεφάλι σκυφτό μετά τη συζήτηση είναι υπόσχεση· υπόσχεση ότι όταν μιλάς με σεβασμό και γνώση, υπάρχουν αυτιά που ακούν. Ας μην τα κλείσουμε με το περιστασιακό κλείσιμο ενός σχολείου. Ας τα ανοίξουμε με ανθρώπους μέσα — επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, κοινωνικές υπηρεσίες — που θα μείνουν αρκετό καιρό ώστε να αλλάξουν ρίζες.