Ψωμί Μυτιλήνης με ευρωπαϊκή αναγνώριση: Το «ψωμί της γιαγιάς» στο Ευρωπαϊκό Μουσείο Άρτου
Το ψωμί δεν είναι απλώς τροφή· είναι μνήμη, ταυτότητα, πολιτισμός. Και ένα καρβέλι από τη Μυτιλήνη απέκτησε επίσημα τη θέση που του αξίζει στην ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά. Το παραδοσιακό «ψωμί της γιαγιάς», ζυμωμένο με προζύμι και ντόπιο σιτάρι μαυραγάνι, εντάχθηκε από το 2015 στους καταλόγους του Ευρωπαϊκό Μουσείο Άρτου, αποτελώντας μοναδική ελληνική γευστική αναφορά.
Η ιστορία παρουσιάστηκε σε απόσπασμα της εκπομπής Περίμετρος της ΕΡΤ3, με ρεπορτάζ της Δήμητρα Λαχουρή από τη Μυτιλήνη. Ένα τηλεοπτικό στιγμιότυπο που δεν χάιδεψε αυτιά· άνοιξε μνήμες.
Η τέχνη που περνά γενιές
Πίσω από το ψωμί βρίσκεται ο αρτοποιός Γιώργος Σαξιώνης, έκτη γενιά ζυμωτών. Μεγαλωμένος σε εντεκαμελή οικογένεια, έμαθε από τη μητέρα του ότι το ψωμί δεν αγοράζεται—χτίζεται. Στάρι στον μύλο, αλεύρι στον πετρόμυλο, ζύμωμα με υπομονή. Χωρίς βελτιωτικά, χωρίς χημικά. Μόνο χρόνος και γνώση.
Καθοριστικό στοιχείο είναι η ποικιλία μαυραγάνι, ένα σιτάρι απαιτητικό, που καλλιεργείται παραδοσιακά στη Λήμνος και πλέον και στη Λέσβο. Ο ίδιος ο Σαξιώνης συνέβαλε στην αναβίωσή του από το 2008, πείθοντας παραγωγούς να το ξανασπείρουν. Το αποτέλεσμα; Αλεύρι με χαρακτήρα, που «δεν αντέχει» τα γρήγορα μηχανικά ζυμώματα.
Προζύμι με ιστορία
Το προζύμι που χρησιμοποιείται σήμερα έχει ηλικία άνω των 150 ετών. «Ταΐζεται» καθημερινά, δεν κοιμάται. Έχει περάσει πολέμους, φτώχεια, αλλαγές εποχών—και παραμένει ζωντανό. Το ψωμί ζυμώνεται σε παλιό, αργό ζυμωτήρι· γιατί το χαμούρι, όπως λέει ο αρτοποιός, θέλει σεβασμό. Αλλιώς, σε εγκαταλείπει.
Από τα βραβεία στη διεθνή αναγνώριση
Το 2010 ήρθε το πρώτο μεγάλο βραβείο στο Ζάππειο. Ακολούθησαν διακρίσεις, εκθέσεις, και τελικά η ευρωπαϊκή σφραγίδα ποιότητας: το Μουσείο Άρτου, που ιδρύθηκε το 2005, ξεχώρισε το «ψωμί της γιαγιάς» ανάμεσα σε χιλιάδες καρβέλια από όλο τον κόσμο.
Το ψωμί της Μυτιλήνης δεν είναι απλώς εξαιρετικό προϊόν. Είναι κρίκος μιας μακράς αλυσίδας που ξεκινά από τη νεολιθική αγροτική επανάσταση και περνά από το Αιγαίο προς την Ευρώπη. Ένα καρβέλι που αφηγείται την ιστορία των πρώτων σπόρων, των ανθρώπων που ταξίδεψαν, των κοινοτήτων που έμαθαν να επιβιώνουν και να δημιουργούν. Σε μια εποχή ταχύτητας και ομοιομορφίας, το ψωμί αυτό θυμίζει κάτι απλό και ακριβό: ότι η ποιότητα θέλει χρόνο. Και μνήμη.
Η φήμη του «ψωμιού της γιαγιάς» δεν άργησε να γεννήσει και σκιές. Όπως αφηγείται ο αρτοποιός Γιώργος Σαξιώνης, υπήρξε απόπειρα κλοπής της συνταγής με τρόπο που θυμίζει παλιά λαϊκή ιστορία και σύγχρονο βιομηχανικό κατασκοπευτικό θρίλερ μαζί. Άγνωστος άνδρας εμφανίστηκε στο αρτοποιείο παριστάνοντας τον εργάτη, μπήκε στον χώρο παραγωγής και άρχισε να δουλεύει χωρίς να έχει προσληφθεί. Όταν αποκαλύφθηκε, δεν δίστασε να προτείνει χρηματικό αντάλλαγμα για «λίγες λεπτομέρειες» της διαδικασίας. Η απάντηση ήταν άμεση και κατηγορηματική: η συνταγή, το προζύμι και η γνώση που περνά από γενιά σε γενιά δεν εξαγοράζονται.
Δειτε το βίντεο από την ΕΡΤ
