Γουδί: Τόπος ποτισμένος με αίμα (Α' Μέρος)
Γουδί: Τόπος ποτισμένος με αίμα
Μπορείς να κόψεις όλα τα λουλούδια, αλλά δεν μπορείς να εμποδίσεις την Άνοιξη να ’ρθει. (Πάμπλο Νερούδα)
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ
Γράφει ο Παναγιώτης Μιχ. Κουτσκουδής
«O συνήθης τόπος εκτελέσεων…»
Το Γουδί έχει γίνει γνωστό στη νεότερη ιστορία της Ελλάδας ως «ο συνήθης τόπος εκτελέσεων». Ιδιαίτερα στην περίοδο του εμφυλίου πολέμου και έως το 1952 εκτελέστηκαν 370 καταδικασμένοι σε θάνατο πολιτικοί κρατούμενοι, κομμουνιστές και αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, με αποφάσεις έκτακτων Στρατοδικείων και Κακουργιοδικείων.
Το Γουδί ή Γουδή είναι περιοχή ανατολικά – βορειοανατολικά της πόλης της Αθήνας σε απόσταση τριών χιλιομέτρων από την πλατεία Συντάγματος και έχει έκταση 1,75 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Σύμφωνα με τον Κώστα Η. Μπίρη («Αι τοπωνυμίαι της πόλεως και των περιχώρων των Αθηνών», Αθήναι 1971), είναι «παλιά ονομασία της περιοχής και επώνυμον της αυτόθι ηρειπωμένης εκκλησίας της Παναγίας, από κτήματα μεσαιωνικής οικογένειας Γουδή, ανήκοντα σήμερον εις την οικογένειαν Κακαβά».
Το «πεδίον του Γουδί» χρησιμοποιήθηκε από το 1886 για τις ασκήσεις στρατιωτών της φρουράς Αθηνών και για βολές πυροβολικού. Το Γουδί έχει συνδεθεί επανειλημμένα με σημαντικά γεγονότα της νεότερης ιστορίας της Ελλάδας. Εκεί συγκεντρώθηκαν οι αξιωματικοί του στρατού και του ναυτικού του «Στρατιωτικού Συνδέσμου», με επικεφαλής το συνταγματάρχη πυροβολικού Νικόλαο Ζορμπά, και έκαναν το γνωστό «Κίνημα του 1909». Στον ίδιο χώρο έγινε το πρωί της 15ης Νοεμβρίου (με το παλαιό ημερολόγιο) 1922 η εκτέλεση των έξι που καταδικάστηκαν σε θάνατο για εσχάτη προδοσία από το «έκτακτο επαναστατικό δικαστήριο» υπό την προεδρία του υποστράτηγου Ν. Οθωναίου και εκτελέστηκαν, ως υπεύθυνοι για την τραγωδία της Μικρασιατικής Καταστροφής (οι πρώην πρωθυπουργοί Δημήτριος Γούναρης, Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης και Νικόλαος Στράτος, οι πρώην υπουργοί Νικόλαος Θεοτόκης και Γεώργιος Μπαλτατζής και ο αρχιστράτηγος της στρατιάς της Μικράς Ασίας Γεώργιος Χατζηανέστης).
Την περίοδο της ναζιστικής κατοχής 1941-1944 γίνονται μεμονωμένες αλλά και μαζικές εκτελέσεις αγωνιστών, οι οποίες πολλαπλασιάζονται και κορυφώνονται κατά τα έτη 1947 έως 1952. Έχουν περάσει περισσότερα από 60 χρόνια από την Κατοχή και δεν γνωρίζουμε ακόμη ούτε τον ακριβή αριθμό των εκτελεσθέντων ούτε όλα τα ονόματα.
«Προθάλαμοι» των εκτελέσεων ήταν οι φυλακές Αβέρωφ, όπου επίσης πολλοί εκτελέστηκαν στο προαύλιο αριστερά. Όλο το συγκρότημα, οι ανδρικές, οι γυναικείες και το νοσοκομείο κρατουμένων «Άγιος Παύλος», γκρεμίστηκαν επί χούντας και αργότερα στη θέση τους χτίστηκαν ο Άρειος Πάγος και το Εφετείο Αθηνών (επί της λεωφόρου Αλεξάνδρας), οι φυλακές Χατζηκώστα (στην οδό Πειραιώς 127, κοντά στην πλατεία Ομονοίας), η Ειδική Ασφάλεια (στην οδό Ελπίδος, κοντά στην πλατεία Βικτωρίας).
Οι Γερμανοί πολλές φορές συλλάμβαναν ανθρώπους σε μπλόκα και τους έστελναν για εκτέλεση. Ήταν ακόμη πολλές οι περιπτώσεις αντιστασιακών και σαμποτέρ και επιπλέον ανάπηρων πολέμου και τραυματιών, που τους έπαιρναν από τα νοσοκομεία. Ακόμη και ανάπηρους χωρίς πόδια τους έδεναν σε ξύλινους πασσάλους και τους εκτελούσαν. Στην Αθήνα αναφέρονται οι τρεις πρώτοι εκτελεσθέντες πατριώτες στις 20-10-1941 με την κατηγορία του σαμποτάζ. Στις 29-9-1942 οι Ιταλοί εκτέλεσαν στο Γουδί τέσσερις πατριώτες για κατοχή όπλων, μετά την ανατίναξη από την ΠΕΑΝ του κτιρίου της προδοτικής ΕΣΠΟ στην οδό Πατησίων 8 (άλλοι πατριώτες της ΠΕΑΝ εκτελέστηκαν στο Χαϊδάρι).
Από τα Τάγματα Ασφαλείας εκτελέστηκαν στο Γουδί, στις 11-1-1944: 10 αγωνιστές, στις 18-1-1944: άλλοι 10, στις 10-2-1944: 25 (από τους οποίους 17 ανάπηροι του Αλβανικού), στις 18-4-1944: 35 και στις 27-4-1944: 20.
Το Γουδί είναι ο κύριος τόπος εκτελέσεων θανατοποινιτών πολιτικών κρατουμένων από το 1947 ως το 1952. Ο Όμιλος Μνήμης Εκτελεσθέντων Αγωνιστών 1947-1952 «Αττικός Τύμβος» έστησε μνημείο με χαραγμένα τα ονόματα 354 ανδρών και 17 γυναικών (εκ των οποίων η μία εκτελέστηκε τελικά στην Πάτρα) που εκτελέστηκαν δίπλα «εις τον συνήθη τόπον, παρά τη θέσει Γουδί, όπισθεν του Σανατορίου Σωτηρία» (όπως αναφέρεται ο τόπος εκτέλεσης στα επίσημα έγραφα της εμφυλιακής περιόδου). Οι άνδρες είναι: 1947 Οκτώβριος 4, Νοέμβριος 5, 1948: Φεβρουάριος 42, Μάρτιος 34, Απρίλιος 19, Μάιος 37, Ιούνιος 35, Ιούλιος 9, Αύγουστος 20, Σεπτέμβριος 9, Οκτώβριος 8, Νοέμβριος 4, Δεκέμβριος 8. 1949: Ιανουάριος 5, Φεβρουάριος 23, Μάρτιος 21, Απρίλιος 13, Μάιος 13, Ιούνιος 20, Ιούλιος 5, Αύγουστος 6, Σεπτέμβριος 6. 1951: Ιανουάριος 2, Ιούνιος 1, Αύγουστος 1. 1952: Μάρτιος 4.
Οι γυναίκες είναι: 1948: Φεβρουάριος 1, Μάιος 2, Αύγουστος 1, Σεπτέμβριος 2, Νοέμβριος 2. 1949: Μάρτιος 3, Απρίλιος 2, Ιούνιος 2, Ιούλιος 1. Οι θανατοποινίτισσες στου Αβέρωφ ήταν ακόμα 120. Γλίτωσαν. Το Δεκέμβριο του ’49, ύστερα από επέμβαση του ΟΗΕ, σταμάτησαν οι εκτελέσεις και το 1952 η ποινή του θανάτου μετατράπηκε σε ισόβια. Στο προαύλιο των φυλακών υπήρχε ένας φοίνικας. «Έχε γεια καημένε κόσμε» χόρευαν, όταν τις έπαιρναν. Δίπλα, στις ανδρικές φυλακές Αβέρωφ, οι θανατοποινίτες («θανατηφόροι» λέγονταν) χόρευαν τον ίδιο χορό. «Είμαι περήφανη που δίνω τη ζωή μου για το λαό», «Καλό βόλι», «Μορφωθείτε για να ’σαστε χρήσιμες στο λαό», «Ζήτω ο λαός, ζήτω η λευτεριά», «Τι όμορφο το τελευταίο πρωινό της ζωής μου», «Δεν πάει χαμένο το αίμα μου», είναι μερικές απ’ τις τελευταίες φράσεις τους. «Δυο χέρια λιγότερα στις σκάφες του κόσμου» ήταν τα τελευταία λόγια πριν την εκτέλεση της παραδουλεύτρας Μαρίας Λεοντιάδου.
Τρεις ήταν οι θάλαμοι των μελλοθάνατων γυναικών, το «μελλοθανατείο», όπως τους λέγανε. Στις ανδρικές φυλακές Αβέρωφ το κελί όπου περνούσαν την τελευταία τους νύχτα οι μελλοθάνατοι ήταν ο «Γολγοθάς». Από όλους και όλες ζητούσαν οι αρχές, στρατοδικεία, επίτροποι, διευθύνσεις φυλακών, Αστυνομία και Χωροφυλακή, να κάνουν απλώς δήλωση μετάνοιας. Αν την υπέγραφαν, δε θα τους εκτελούσαν. Με πιέσεις, με βασανιστήρια, με συλλήψεις, με εξορίες, με φυλακές, με κάθε είδους διώξεις και εντέλει με την απειλή του θανάτου, επεδίωκαν τις «δηλώσεις». Για να ταπεινωθούν, για να εξευτελιστούν ηθικά, για να υποταχτούν οι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, οι κομμουνιστές, οι αριστεροί, κατά την ανώμαλη περίοδο του εμφυλίου και κατά τη μετεμφυλιακή περίοδο. «Προδότες! Βούλγαροι! Τραβάτε τώρα ν’ αφήσετε τα τομάρια σας στο Γουδί!», σάρκαζαν απειλώντας και βρίζοντας οι βασανιστές της Μακρονήσου. Το Γουδί ήταν ο μπαμπούλας.
Υπήρξαν ομαδικές καταδίκες και μαζικές εκτελέσεις θανατοποινιτών. Ενδεικτική είναι η λεγόμενη υπόθεση του Ναυτικού. Οι 20, από τους 40, ναυτικούς που καταδικάστηκαν παμψηφεί σε θάνατο εκτελέστηκαν στο Γουδί το πρωί της 25-6-1948, μόλις τέσσερις μέρες μετά την έκδοση της απόφασης. «…Είναι 5.15 και ο ήλιος έχει φωτίσει και χρυσώσει τα τοπία. Τα πάντα είναι έτοιμα. Διαβάζεται η απόφαση του στρατοδικείου. Τα αποσπάσματα έχουν παρουσιάσει όπλα. Οι τελευταίες στιγμές ζωής των μελλοθάνατων. Μια σιγή λίγων δευτερολέπτων πρώτα κι ύστερα το ξέσπασμα της ψυχολογίας της παραζάλης. Αρχίζουν πρώτα οι σαμποτέρ του Ναυτικού. Ψάλλουν τον Εθνικό Ύμνο. Ψάλλουν δυνατά και πολλές στροφές (…). Τα πενταμελή αποσπάσματα έχουν υψώσει τις κάνες τους (…). «Επί σκοπόν, πυρ», οι τριγμοί της σκανδάλης, το σφύριγμα των σφαιρών, η ομοβροντία. Οι σφαίρες καθώς σχίζουν τα κορμιά και σφηνώνονται στο λοφίσκο τινάσσουν ένα πελώριο νέφος σκόνης και καπνού. Κατόπιν ο επίλογος του επιλόγου. Οι χαριστικές βολές κεντούν τα κεφάλια των εκτελεσθέντων (…). Είκοσι πτώματα κείνται εκτάδην.» (ρεπορτάζ στην εφημερίδα «Ακρόπολις» της 26-6-1948 από δημοσιογράφο που παρακολούθησε την εκτέλεση).
Πηγή: Παναγιώτης Μιχ. Κουτσκουδής. Συναξάρια. Βίοι Λέσβιων Λαϊκών Αγωνιστών. Τόμος Δεύτερος. Αθήνα 2018.
Την Πέμπτη 3 Ιουλίου το δεύτερο μέρος του αφιερώματος : Οι Λέσβιοι αγωνιστές που εκτελέστηκαν εκεί την περίοδο του Εμφυλίου
