Λέσβος: Η μυστική βιομηχανία θεάματος με ζώα — Η μεγάλη έρευνα που ξεσκεπάζει παράνομα πανηγύρια, κακοποίηση και πολιτικές ευθύνες

ΛΕΣΒΟΣ – Η ΣΚΛΛΗΡΗ ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ:
ΠΩΣ ΣΤΗΘΗΚΕ ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΗ “ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΘΕΑΜΑΤΟΣ” ΠΑΝΩ ΣΤΑ ΖΩΑ

Βασισμένο στην έρευνα του Ηλία Ψυρούκη 

Στη Λέσβο, τα καλοκαιρινά πανηγύρια δεν είναι μονο γιορτές με μουσικές, πατροπαράδοτα έθιμα και ανθρώπους που συναντιούνται για να τιμήσουν έναν άγιο. Πίσω από τους ήχους της μουσικής  και τις φωτεινές αφίσες, πίσω από τα γεμάτα τραπέζια και τα χαμόγελα των επισκεπτών, λειτουργεί εδώ και χρόνια ένα σκοτεινό, σιωπηλό, αλλά εξαιρετικά οργανωμένο σύστημα. Ένα σύστημα που χρησιμοποιεί τα ζώα ως “υλικό ψυχαγωγίας”, που παρακάμπτει νόμους, που οργανώνεται μεθοδικά και που στηρίζεται —θεσμικά ή σιωπηρά— από φορείς, πολιτικούς και επαγγελματίες.

Η εκτενής έρευνα του Ηλία Ψυρούκη δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Πρόκειται για μια πραγματικότητα που μέχρι σήμερα έμενε στο σκοτάδι: μια ολόκληρη Βιομηχανία Θεάματος, χτισμένη με βασικό εργαλείο τα ιπποειδή και τα βοοειδή, που “πρωταγωνιστούν” με τρόπους που σε καμία περίπτωση δεν συμβαδίζουν με την έννοια της ευζωίας ή της πολιτιστικής κληρονομιάς. 

Η στιγμή που η σιωπή έσπασε

Το καλοκαίρι του 2025, ο Ψυρούκης αποφάσισε να καταγράψει όσα συνέβαιναν στο πανηγύρι του Προφήτη Ηλία στην Αγιάσο — μια εικόνα που γνώριζε από παιδί, αλλά δεν άντεχε πια να θεωρεί “κανονικότητα”. Η καταγραφή του, που έγινε με στόχο να ανοίξει ένας διάλογος, προκάλεσε μια θύελλα αντιδράσεων. Δεν ήταν απλές αντιδράσεις: ήταν απειλές κατά της ζωής του και της οικογένειάς του, βανδαλισμός στο αυτοκίνητό του, δημόσια στοχοποίηση στα κοινωνικά δίκτυα και, τελικά, πίεση ώστε να εγκαταλείψει το σπίτι όπου ζούσε.

Δεν είναι η πρώτη φορά που κάποιος που θίγει τα “ιερά και όσια” της τοπικής παράδοσης βρίσκεται στο στόχαστρο. Είναι όμως η πρώτη φορά που η έρευνα τεκμηριώθηκε τόσο ξεκάθαρα και τόσο επίμονα. Και το αποτέλεσμα ήταν αποκαλυπτικό. 

Ένα νησί γεμάτο πανηγύρια – και σχεδόν όλα παράνομα

Η χαρτογράφηση που παρουσιάζει σήμερα ο Ψυρούκης είναι συγκλονιστική. Σε όλο το νησί, από τον Μανταμάδο μέχρι την Καλλονή και από τα Βασιλικά μέχρι τη Θερμή, διοργανώνονται κάθε χρόνο πάνω από τριάντα πανηγύρια στα οποία συμμετέχουν ζώα. (δείτε στο τέλος του άρθρου τις σχετικές κάρτες)

Πομπές αλόγων μέσα στα χωριά.
Νυχτερινές “φιέστες” με καλλιστεία ιπποειδών.
Ιπποδρομίες χωρίς καμία άδεια.
Περιφορές βοοειδών με πλήθος θεατών.
Κισκέτ σε αυτοσχέδιες κουζίνες χωρίς κανόνες υγιεινής.
Χοροεσπερίδες όπου τα ζώα παραμένουν στον χώρο μέχρι τα ξημερώματα.

Το σημαντικότερο, όμως, δεν είναι ο αριθμός. Είναι το γεγονός ότι κανένα από αυτά τα πανηγύρια —πλην ελάχιστων εξαιρέσεων που αφορούν μόνο τα βοοειδή— δεν έχει την απαιτούμενη άδεια από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Και όμως, παράνομα ή όχι, συνεχίζουν να πραγματοποιούνται κάθε χρόνο, αποκτώντας μάλιστα θεσμικό “κύρος”, αφού πολλοί διοργανωτές λαμβάνουν χρηματοδότηση από δήμους, παραχωρήσεις χώρων, ακόμη και συνδιοργάνωση με περιφερειακές δομές. 

Πομπές, επιδείξεις και ιπποδρομίες: ένας κίνδυνος για όλους

Η πιο προβληματική πτυχή δεν είναι μόνο η κακοποίηση των ζώων —αν και αυτή είναι κραυγαλέα. Είναι και ο κίνδυνος για τους πολίτες.

Στις πομπές, οι αναβάτες συχνά εκτελούν επικίνδυνες φιγούρες, σηκώνοντας τα ζώα στα πίσω πόδια ή αναγκάζοντάς τα να τρέχουν σε στενά σοκάκια. Όλα αυτά με τον κόσμο να παρακολουθεί από απόσταση αναπνοής, χωρίς καμία ασφάλεια, χωρίς προστατευτικά μέτρα, χωρίς έλεγχο.

Οι νυχτερινές εκδηλώσεις είναι ακόμη χειρότερες. Αλκοόλ, δυνατή μουσική, συγχρωτισμός με ζώα που βρίσκονται ήδη σε κατάσταση στρες. Η έρευνα καταγράφει παρουσία ανηλίκων πάνω σε άλογα, χρήση ουσιών, αλλά και περιστατικά βίας μεταξύ ανθρώπων, συχνά υπό την επήρεια αλκοόλ. 

Σε ορισμένα χωριά, η εικόνα των μπουκαλιών που σπάνε δίπλα στα πόδια ενός αλόγου δεν θεωρείται ούτε ακραία ούτε παράλογη. Είναι η “νύχτα της γιορτής”.

Η διοικητική ομερτά

Μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί το πώς οι θεσμοί χειρίζονται το ζήτημα.
Στον Δήμο Μυτιλήνης, από τα 16 πανηγύρια με ζώα, μόνο δύο έχουν αδειοδοτημένη διαδικασία συμμετοχής βοοειδών.
Στον Δήμο Δυτικής Λέσβου, ενώ δεν υπάρχει αρμοδιότητα για ιπποδρομίες, δίνονται κάθε χρόνο εγκρίσεις μέσα σε περιοχή NATURA 2000.

Η Περιφέρεια άλλοτε προσπαθεί να επιβάλει τους κανόνες και άλλοτε υποχωρεί σε πολιτικές πιέσεις. Η Αστυνομία εμφανίζεται στις εκδηλώσεις, αλλά σπανίως παρεμβαίνει —και σύμφωνα με την έρευνα, σε ορισμένες περιπτώσεις μέλη της συμμετέχουν ενεργά στις παράνομες πρακτικές.
Η Εισαγγελία δέχεται καταγγελίες για χρόνια, αλλά καμία υπόθεση δεν έχει φτάσει σε σημείο που να αλλάζει το καθεστώς. 

Δεν πρόκειται απλώς για ανοχή. Πρόκειται για ένα πλέγμα σιωπής, που έχει μάθει να λειτουργεί σαν “συμβόλαιο” μεταξύ διοργανωτών, πολιτικών και θεσμών.

Η πολιτική διάσταση: μια δεξαμενή που κανείς δεν θέλει να χάσει

Η έρευνα φωτίζει ένα ακόμη ταμπού: την πολιτική παρουσία στα πανηγύρια.
Βουλευτές, αυτοδιοικητικοί, ακόμη και αρχηγοί κομμάτων βρίσκονται στις πρώτες σειρές αυτών των εκδηλώσεων. Και δεν πάνε απλώς ως θεατές· πάνε για να “φανούν”. Να δηλώσουν παρουσία. Να μην χάσουν επαφή με μια ομάδα ψηφοφόρων που θεωρείται “συμπαγής”.

Όταν η ψήφος μπαίνει πάνω από το ζήτημα της νομιμότητας, η παράδοση μετατρέπεται σε εργαλείο. Και το ζώο σε παράπλευρη απώλεια. 

Οικονομικά οφέλη και μια “αγορά” σκιών

Το χρήμα που κινείται γύρω από τα πανηγύρια είναι σημαντικό.
Καταστήματα γεμίζουν, δρόμοι κλείνουν και καταπατούνται, συγκροτήματα πληρώνονται, χορηγοί εμφανίζονται στις αφίσες, ενώ οι σύλλογοι διοργανώνουν λαχειοφόρους, χοροεσπερίδες και άλλες δράσεις με οικονομικό αποτύπωμα που δύσκολα παρακολουθείται.

Πίσω από τις εκδηλώσεις, υπάρχει και η “πιάτσα των αλόγων”: αγοραπωλησίες χωρίς παραστατικά, ανταλλαγές, συμφωνίες “στο χέρι”. Μια οικονομική δραστηριότητα που κανείς δεν ελέγχει, αλλά όλοι γνωρίζουν. 

Η μεγάλη εικόνα – και το μεγάλο ερώτημα

Αν συγκεντρώσει κανείς τα στοιχεία, το συμπέρασμα είναι αναπόφευκτο:
Η Λέσβος δεν έχει μερικά “έθιμα”. Έχει μια δομημένη, επαναλαμβανόμενη, οικονομικά συμφέρουσα και θεσμικά ανεκτή Βιομηχανία Θεάματος με βάση τα ζώα.

Μια βιομηχανία που παράγει κέρδος.
Που αναπαράγεται μέσω των συλλόγων.
Που προβάλλεται από τα ΜΜΕ.
Που στηρίζεται από πολιτικούς.
Που προστατεύεται από τη σιωπή.

Και που, τελικά, αντιμετωπίζει τα ζώα όχι ως έμβια όντα, αλλά ως “αξεσουάρ” ενός θεάματος που έχει χάσει κάθε σύνδεση με την ουσία της παράδοσης. 

Το ερώτημα που μένει είναι απλό και βασανιστικό:
Θα συνεχίσουμε να αποδεχόμαστε τη βία στο όνομα της παράδοσης — ή θα αποφασίσουμε ότι ο πολιτισμός μας αξίζει κάτι καλύτερο;

Ακολουθούν οι κάρτες με τα πανηγύρια (κλικ για μεγέθυνση)