44 κρούσματα με αφθώδη πυρετό στην Κύπρο, 21.000 ζώα θανατωμένα. Γιατί όμως το χαλούμι παραμένει στην αγορά και τι λένε οι κανόνες.
Σε κρίσιμο σημείο βρίσκεται η Κύπρος, καθώς ο αφθώδης πυρετός συνεχίζει να εξαπλώνεται σε κτηνοτροφικές μονάδες, με τα τελευταία στοιχεία των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών να ανεβάζουν τον συνολικό αριθμό των μολυσμένων εκμεταλλεύσεων στις 44. Την ίδια ώρα, η υγειονομική διαχείριση της κρίσης έχει οδηγήσει ήδη στη θανάτωση περίπου 21.000 αιγοπροβάτων, σε μια προσπάθεια περιορισμού της νόσου και αποτροπής περαιτέρω διασποράς.
Η εικόνα στο νησί είναι ιδιαίτερα φορτισμένη. Οι εμβολιασμοί έχουν φτάσει στο 98% των μονάδων βοοειδών και περίπου στο 65% των μονάδων αιγοπροβάτων, ενώ βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη ο δεύτερος επαναληπτικός κύκλος. Παρά τα μέτρα, οι αντιδράσεις των κτηνοτρόφων εντείνονται. Συγκέντρωση διαμαρτυρίας πραγματοποιήθηκε έξω από το Προεδρικό Μέγαρο, με παραγωγούς από διάφορες περιοχές να ζητούν τον τερματισμό των μαζικών θανατώσεων και να καταγγέλλουν ελλιπή ενημέρωση και ασυνεννοησία από τις αρμόδιες αρχές.
Σε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού, διαδηλωτές μετέφεραν μαύρο φέρετρο έξω από το Προεδρικό, θέλοντας να αποτυπώσουν το μέγεθος της καταστροφής που βιώνει ο πρωτογενής τομέας. Εκ μέρους των κτηνοτρόφων, κατατέθηκε υπόμνημα προς το Υπουργείο Γεωργίας, με την κυβέρνηση να δηλώνει ότι βρίσκεται σε διαδικασία καταγραφής των ζημιών και ότι οι αποζημιώσεις θα ξεκινήσουν άμεσα.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, το βασικό ερώτημα που τίθεται δεν είναι μόνο υγειονομικό, αλλά και οικονομικό: πώς είναι δυνατόν, ενώ η χώρα βρίσκεται σε κατάσταση κρίσης με δεκάδες εστίες και χιλιάδες θανατώσεις ζώων, το χαλούμι να συνεχίζει να κυκλοφορεί στην αγορά και να εξάγεται;
Η απάντηση βρίσκεται στον τρόπο παραγωγής του προϊόντος και στο κανονιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε αντίθεση με άλλα τυροκομικά προϊόντα, το χαλούμι υφίσταται διπλή θερμική επεξεργασία. Μετά την αρχική παστερίωση του γάλακτος, το ίδιο το τυρί “ψήνεται” σε υψηλές θερμοκρασίες μέσα στον ορό του. Αυτή η διαδικασία λειτουργεί ως επιπλέον στάδιο μείωσης του μικροβιακού φορτίου και, σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρωτόκολλα, το κατατάσσει σε προϊόντα χαμηλότερου κινδύνου.
Οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί για τον αφθώδη πυρετό δεν επιβάλλουν οριζόντια απαγόρευση σε όλα τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Αντίθετα, προβλέπουν ότι προϊόντα που έχουν υποστεί επαρκή θερμική επεξεργασία μπορούν, υπό προϋποθέσεις και με πιστοποίηση, να διακινούνται ακόμη και σε καθεστώς περιορισμών. Αυτός είναι ο λόγος που το χαλούμι, σε αντίθεση με άλλα προϊόντα, διατηρεί πρόσβαση σε αγορές, ιδιαίτερα όταν πληρούνται οι υγειονομικές προδιαγραφές.
Η εικόνα αυτή δεν σημαίνει ότι η κυπριακή οικονομία δεν πλήττεται. Το πρόβλημα μετατοπίζεται στην πρωτογενή παραγωγή, καθώς οι θανατώσεις ζώων, οι περιορισμοί στις μετακινήσεις και η πίεση στο γάλα δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα για τους κτηνοτρόφους. Η αγορά μπορεί να λειτουργεί επιλεκτικά, αλλά η βάση της παραγωγής δέχεται ισχυρό πλήγμα.
Το παράδειγμα της Κύπρου δείχνει με τον πιο καθαρό τρόπο πώς λειτουργεί το ευρωπαϊκό σύστημα σε κρίσεις: δεν κλείνει τα πάντα, αλλά διαχωρίζει τα προϊόντα ανάλογα με το επίπεδο επεξεργασίας και τον υγειονομικό κίνδυνο. Εκεί όπου υπάρχει “ισχυρό” στάδιο επεξεργασίας, η αγορά παραμένει ανοιχτή. Εκεί όπου δεν υπάρχει, οι περιορισμοί είναι αυστηροί.
Σε κάθε περίπτωση, η κρίση του αφθώδους πυρετού στην Κύπρο δεν έχει ακόμη κλείσει τον κύκλο της. Με τις εστίες να αυξάνονται και την κοινωνική ένταση να μεγαλώνει, το επόμενο διάστημα θα κρίνει όχι μόνο την εξέλιξη της νόσου, αλλά και την αντοχή του ίδιου του παραγωγικού μοντέλου.
