Η ενέργεια στη Λέσβο με αριθμούς και όχι συνθήματα – τι ισχύει για ΑΠΕ, διασύνδεση και κόστος
Συζητώντας για το ενεργειακό ζήτημα της Λέσβου επί πραγματικών δεδομένων
Γράφει ο Σεβαστός Μοιρασγεντής
Διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών σε θέματα αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής
Το τελευταίο διάστημα συνεχείς είναι οι αναφορές στον τοπικό τύπο για το ενεργειακό ζήτημα της Λέσβου. Οι αφορμές πολλές: η πρόθεση εγκατάστασης υβριδικού φωτοβολταϊκού πάρκου συνολικής ισχύος 30 μεγαβάτ (MW) σε Μανταμάδο και Ερεσό, η σχεδιαζόμενη διασύνδεση του ηλεκτρικού συστήματος του νησιού με το ηπειρωτικό σύστημα, και η πιθανή αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για το παλιό σχέδιο της Iberdrola που προέβλεπε την εγκατάσταση 153 ανεμογεννητριών στη Δυτική Λέσβο συνολικής ισχύος 306 MW. Οι ανησυχίες επίσης μεγάλες, που κυρίως έχουν να κάνουν με το ότι στο νησί θα εγκατασταθούν μεγάλες βιομηχανικές μονάδες Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), κατά βάση φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα, που θα παράγουν πολλαπλάσια ηλεκτρική ενέργεια από τις ανάγκες του νησιού, η οποία μέσω της διασύνδεσης θα εξάγεται στο ηπειρωτικό σύστημα, και έτσι η Λέσβος θα γίνει η μπαταρία του Αιγαίου!
Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι: έχουν βάση οι ανησυχίες αυτές, και σε τελική ανάλυση τι πρέπει να γίνει; Το άρθρο αυτό επιχειρεί να δώσει απαντήσεις με βάση τα πραγματικά ενεργειακά δεδομένα του νησιού, τα οποία θα πρέπει να έχει υπόψη κάθε πολίτης και κάθε συλλογικότητα που τοποθετείται επί των ζητημάτων. Εύκολες λύσεις δυστυχώς δεν υπάρχουν.
Ερώτημα 1: Πόση ηλεκτρική ενέργεια χρειάζεται η Λέσβος;
Σύμφωνα μα τα στοιχεία του ΔΕΔΔΗΕ, το 2024, και με αποκλειστικό στόχο να καλυφθούν οι τοπικές ανάγκες, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στη Λέσβο έφθασε τις 278 γιγαβατώρες (GWh), ενώ η μέγιστη αιχμή τα 60,7 MW. Κατά περίπου 80% η παραγωγή αυτή καλύφθηκε από το υφιστάμενο εργοστάσιο της ΔΕΗ και κατά 20% από τις διάφορες μονάδες ΑΠΕ που λειτουργούν ήδη στο νησί. Καθώς ο ενεργειακός σχεδιασμός θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις αναπτυξιακές προοπτικές του τόπου, πιθανά δυσμενή γεγονότα (π.χ. καύσωνες) που μπορεί να οδηγήσουν σε αυξημένη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, την απαιτούμενη συντήρηση των μονάδων, κλπ., είναι εύλογο να θεωρήσουμε ότι για τον ενεργειακό σχεδιασμό, οι παραγωγικές μονάδες που θα λειτουργούν στο νησί θα πρέπει να είναι σε θέση να καλύπτουν ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας έως και 20% αυξημένη σε σχέση με τα επίπεδα του 2024, δηλαδή περίπου 334 GWh ηλεκτρικής ενέργειας ανά έτος.
Ερώτημα 2: Αν η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στη Λέσβο καλύπτονταν αποκλειστικά από μονάδες ΑΠΕ, πόσα αιολικά και φωτοβολταϊκά θα έπρεπε να εγκατασταθούν στο νησί;
Αν θεωρήσουμε ότι το σύνολο των 334 GWh ηλεκτρικής ενέργειας που προσδιορίσθηκαν παραπάνω θα καλύπτονταν από φωτοβολταϊκά πάρκα, τότε στο νησί θα έπρεπε να εγκατασταθούν 225 ΜW φωτοβολταϊκών πάρκων. Χρειαζόμαστε δηλαδή περίπου 7 φωτοβολταϊκά πάρκα σαν αυτό που σχεδιάζεται στο Μανταμάδο και στην Ερεσό προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια του νησιού. Επομένως, το συγκεκριμένο έργο δεν είναι εκτός της κλίμακας των ενεργειακών απαιτήσεων της Λέσβου, και αν υλοποιηθεί θα καλύπτει σχετικά μικρό μέρος (κάτω από 15%) των δυνητικών ενεργειακών αναγκών τα επόμενα χρόνια.
Αν τώρα θεωρήσουμε ότι οι προσδιορισθείσες ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια καλύπτονταν αποκλειστικά από αιολικά πάρκα, θα απαιτούνταν εγκατεστημένη ισχύς 153 MW. Με άλλα λόγια σχεδόν οι μισές ανεμογεννήτριες του σχεδίου της Iberdrola θα αποσκοπούσαν στην κάλυψη των τοπικών αναγκών και οι άλλες μισές ουσιαστικά θα παρήγαγαν ηλεκτρική ενέργεια που θα εγχέονταν στο διασυνδεδεμένο σύστημα.
Μπορεί να χρησιμοποιηθούν βέβαια και οι δύο τεχνολογίες οπότε με βάση το ενεργειακό μίγμα οι απαιτήσεις εγκατεστημένης ισχύος προσαρμόζονται αναλογικά.
Ερώτημα 3: Είναι κακό η Λέσβος να εξάγει ηλεκτρική ενέργεια;
Η οικονομία της Λέσβου δεν είναι αυτάρκης, και για τις ανάγκες των κατοίκων και επιχειρήσεων του νησιού εισάγονται διάφορα προϊόντα που παράγονται σε άλλες περιοχές της χώρας ή ακόμη και στο εξωτερικό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα πετρελαιοειδή που χρησιμοποιούνται στο νησί, η παραγωγή των οποίων επιβαρύνει περιβαλλοντικά κατοίκους σε άλλες περιοχές της χώρας. Καθώς λοιπόν η Λέσβος διαθέτει πλούσιο αιολικό και ηλιακό δυναμικό, γιατί αυτό δεν θα πρέπει να αξιοποιηθεί προκειμένου μέσω της σχεδιαζόμενης διασύνδεσης να τροφοδοτεί άλλες περιοχές της χώρας; Εύλογα βέβαια τίθεται το ερώτημα σε τι βαθμό θα πρέπει να γίνει αυτό και αν πρόκειται το νησί να γεμίσει με ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά. Η απάντηση είναι ότι μια τέτοια προοπτική θα πρέπει να ακολουθεί τις διατάξεις ενός σύγχρονου χωροταξικού σχεδιασμού που θα πρέπει άμεσα να θεσπίσει η πολιτεία, με βάση την επιστημονική γνώση, την διεθνή εμπειρία, και λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες των νησιωτικών περιοχών. Δεν είναι αναγκαίο, ούτε να γεμίσουν τα νησιά με ΑΠΕ αλλά και ούτε να κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας ότι είμαστε υπέρ των ΑΠΕ αλλά μόνο για την κάλυψη των τοπικών αναγκών (... που όταν έρθει η ώρα αντιδρούμε και γι’ αυτές).
Ερώτημα 4: Μήπως να μην κάνουμε τίποτα και να αφήσουμε τα πράγματα ως έχουν;
Ο προωθούμενος μετασχηματισμός των ηλεκτρικών συστημάτων με μεγιστοποίηση της συμμετοχής των ΑΠΕ, αποσκοπεί στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Τα τελευταία χρόνια η Λέσβος, αλλά και συνολικά ο Ελλαδικός χώρος, έχουν πληγεί από διάφορα ακραία φαινόμενα που αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή: ξηρασία και λειψυδρία, πλημμύρες, πυρκαγιές, καύσωνες με σημαντικές επιπτώσεις και στην αγροτική παραγωγή. Αρνούμενοι επομένως τον ενεργειακό μετασχηματισμό του νησιού και γενικότερα της χώρας, υπογράφουμε την επιδείνωση της κλιματικής κρίσης αλλά και τις μελλοντικές καταστροφές που θα πλήξουν το νησί μας. Δυστυχώς τα ζητήματα είναι αλληλένδετα.
Πέρα όμως από τις ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις των κλιματικών καταστροφών, υπάρχει και το άμεσο ζήτημα του κόστους της ενέργειας. Με βάση τα επίσημα στοιχεία του ΔΕΔΔΗΕ το μέσο πλήρες κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από το συμβατικό σταθμό της Λέσβου το 2024 ανήλθε σε 262 Ευρώ/MWh, ενώ το μέσο μεταβλητό κόστος σε 193 Ευρώ/MWh.
Την ίδια περίοδο, με βάση τα στοιχεία της Eurostat, τα Ελληνικά νοικοκυριά πλήρωναν την ηλεκτρική ενέργεια 242 Ευρώ/MWh, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται στην τιμή αυτή οι φόροι και τα τέλη.
Με άλλα λόγια, ακόμη και οι ιδιαίτερα ακριβές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας που πληρώνουμε τα τελευταία χρόνια, δεν επαρκούν για να καλύψουν το κόστος παραγωγής του εργοστασίου της ΔΕΗ στη Λέσβο. Για την εξασφάλιση στη Λέσβο και στις λοιπές μη διασυνδεδεμένες νησιωτικές περιοχές τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας ανάλογα με αυτά της ηπειρωτικής Ελλάδας, απαιτούνται σε ετήσια βάση κρατικές επιδοτήσεις δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, που τελικά επιβαρύνουν όλους τους Έλληνες φορολογούμενους. Η διείσδυση των ΑΠΕ στα ηλεκτρικά συστήματα αποτελεί βασική παράμετρο μείωσης του κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας, και η παρεμπόδιση εγκατάστασή τους απλά επιβαρύνει τις τιμές.
Ερώτημα 5: Επομένως, ΑΠΕ άνευ όρων;
Ξεκάθαρα όχι. Ο μετασχηματισμός των ενεργειακών συστημάτων και ειδικά των νησιωτικών είναι μια ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία. Προτεραιότητα θα πρέπει να δίνεται στην ορθολογική χρήση των ενεργειακών πόρων και στην εξοικονόμηση ενέργειας. Όμως, όσο και αν με τέτοιες πολιτικές καταφέρουμε να μειώσουμε την ενεργειακή ζήτηση, αυτή θα πρέπει να καλύπτεται αποκλειστικά από ΑΠΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η ενεργοποίηση των πολιτών και των τοπικών αρχών είναι κρίσιμη ώστε να εγκατασταθούν και μικρά συστήματα ΑΠΕ στις κατοικίες, στις επιχειρήσεις, ή στο πλαίσιο ενεργειακών κοινοτήτων. Σε κάθε περίπτωση η Πολιτεία θα πρέπει να είναι πιο υποστηρικτική προς τις πρωτοβουλίες αυτές. Όμως, η αξιοποίηση και μεγάλων μονάδων ΑΠΕ είναι αναπόφευκτη.
Καθώς η κατασκευή και λειτουργία τους δεν είναι απαλλαγμένη από περιβαλλοντικές επιπτώσεις, θα πρέπει να συνοδεύονται από ουσιαστικές μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, διαβούλευση και ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών, και σημαντικά αντισταθμιστικά οφέλη. Και στη Λέσβο οι αποφάσεις που θα κληθούν να πάρουν οι υπεύθυνοι είναι δύσκολες, όμως θα πρέπει να λάβουν υπόψη το σύνολο των παραμέτρων του προβλήματος.
