Σαρωτικές αλλαγές στο καθεστώς λειτουργίας των ΜΚΟ – Τι φέρνει το νέο νομοσχέδιο Πλεύρη

Ένα πεδίο που για χρόνια κινούνταν στα όρια της αδιαφάνειας επιχειρεί να ρυθμίσει το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου. Με κεντρικό στόχο τη διαφάνεια, τον έλεγχο και την κατάργηση προνομίων, ο Θάνος Πλεύρης παρουσιάζει ένα πλαίσιο που αλλάζει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των ΜΚΟ και τη σχέση τους με το κράτος.

Τέλος οι απευθείας αναθέσεις – Υποχρεωτικοί διαγωνισμοί για όλα τα έργα

Η πιο κρίσιμη αλλαγή αφορά την κατάργηση της προνομιακής διάταξης που επέτρεπε στις ΜΚΟ να συνάπτουν προγραμματικές συμφωνίες απευθείας με το υπουργείο, χωρίς καμία διαγωνιστική διαδικασία. Ένα πλαίσιο που δημιούργησε –και διατήρησε για χρόνια– έναν μηχανισμό που έμοιαζε με μονοπώλιο.

Στο παρελθόν, εάν το υπουργείο χρειαζόταν υπηρεσίες μετάφρασης, μεταφοράς ή διερμηνείας, η λύση ήταν σχεδόν αυτονόητη: απευθείας ανάθεση σε ΜΚΟ.

Με το νέο καθεστώς, η πρακτική αυτή καταργείται. Κάθε έργο θα περνά πλέον από υποχρεωτικό διαγωνισμό, όπου οι ΜΚΟ θα συμμετέχουν ως απλές εταιρείες και όχι με ειδικούς όρους. Η αλλαγή αυτή δεν είναι απλώς διαδικαστική – σηματοδοτεί ένα νέο μοντέλο λειτουργίας, όπου οι οργανώσεις αντιμετωπίζονται ως πάροχοι υπηρεσιών και όχι ως συνδιαμορφωτές πολιτικής.

Όπως σημειώνουν κυβερνητικές πηγές, «οι ΜΚΟ θα αντιμετωπίζονται όταν παίρνουν έργα του υπουργείου ως πάροχοι και όχι ως συνδιαμορφωτές της πολιτικής κατεύθυνσης, όπως γινόταν μέχρι σήμερα».

Απλοποίηση για την εγγραφή – Αυστηροποίηση στον έλεγχο

Το νομοσχέδιο επιχειρεί να εξισορροπήσει την ανάγκη ανοίγματος της αγοράς με τη διασφάλιση της αξιοπιστίας.
Από τη μία, απλοποιεί σημαντικά τη διαδικασία εγγραφής των ΜΚΟ στο μητρώο, επιτρέποντας σε περισσότερους οργανισμούς να συμμετέχουν σε διαγωνισμούς και να διεκδικούν έργα.

Από την άλλη, για όσες ΜΚΟ χρηματοδοτούνται ή δραστηριοποιούνται εντός των δομών του υπουργείου, το πλαίσιο γίνεται αυστηρότερο από ποτέ. Η κυβέρνηση ξεκαθαρίζει πως οι οργανώσεις που διαχειρίζονται δημόσιο χρήμα δεν μπορούν να λειτουργούν με δικά τους κριτήρια ούτε να ασκούν αυτόνομη μεταναστευτική πολιτική.

Η στόχευση είναι ξεκάθαρη: λιγότερη γραφειοκρατία στην είσοδο, περισσότεροι έλεγχοι στη δράση.

Βαριές ποινές για παράνομες ενέργειες – Διαγραφή από το μητρώο

Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης ένα αυστηρό ποινικό πλαίσιο.
Μέλη ΜΚΟ που καταδικάζονται για διακίνηση ή διευκόλυνση παράτυπων μεταναστών θα αντιμετωπίζουν πολύ βαριές κυρώσεις, ενώ ο οργανισμός στον οποίο ανήκουν θα διαγράφεται άμεσα από το μητρώο και θα μένει χωρίς χρηματοδότηση.

Το υπουργείο υποστηρίζει πως η κατάχρηση της θεσμικής σχέσης μεταξύ ΜΚΟ και κράτους έχει επιτρέψει στο παρελθόν παρεκτροπές που δεν μπορούν πλέον να γίνουν ανεκτές.

Ένα τοπίο θολό, χωρίς μηχανισμό ελέγχου

Σήμερα, στο μητρώο του υπουργείου είναι καταγεγραμμένες 94 ΜΚΟ. Παρ’ όλα αυτά, η εικόνα της δράσης τους, της χρηματοδότησης που λαμβάνουν και της αξιολόγησης των υπηρεσιών τους παραμένει θολή.

Δεν υπάρχει ενιαίος μηχανισμός ελέγχου. Για αυτό και το νέο νομοσχέδιο επιχειρεί να επιβάλει ένα σταθερό πλαίσιο λειτουργίας, μεταφέροντας την ευθύνη εποπτείας μέσα σε ένα πιο οριοθετημένο, πιο θεσμικό περιβάλλον.

Το υπουργείο συνοψίζει τη φιλοσοφία του:
«σας παρέχω δυνατότητα δραστηριοποίησης και σας απαλλάσσω από ανούσια γραφειοκρατία, αλλά εντείνω τον έλεγχο όπου υπάρχει δημόσιο χρήμα και επιβάλλω αυστηρές ποινές σε παράνομες συμπεριφορές».

Ενισχυμένος ρόλος της Εκκλησίας

Μία ακόμα σημαντική διάσταση του νομοσχεδίου είναι η πρόβλεψη για μεγαλύτερη εμπλοκή της Εκκλησίας στον τομέα της στήριξης ευάλωτων ομάδων.

Ο Θάνος Πλεύρης έχει εκφράσει ανοιχτά την άποψη ότι η Εκκλησία αποτελεί «πολύ πιο αξιόπιστο συνεργάτη» σε θέματα κοινωνικής φροντίδας, σε σύγκριση με ΜΚΟ «αμφιβόλου αξίας».

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι εξετάζεται:

• η επέκταση των Κέντρων Φιλοξενίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων, τα οποία ήδη λειτουργούν υπό την εποπτεία της Αρχιεπισκοπής,
• αλλά και η πιθανή ανάληψη προγραμμάτων ελληνομάθειας για ανήλικα παιδιά από εκκλησιαστικές δομές.

Πρόκειται για μια θεσμική μετατόπιση που μεταφέρει μεγαλύτερο μερίδιο κοινωνικής μέριμνας στην Εκκλησία, αναδεικνύοντας την ως κεντρικό συνεργάτη της πολιτείας.

Το νομοσχέδιο Πλεύρη δεν είναι μια απλή τεχνική παρέμβαση· αποτελεί μια σαρωτική αναδιοργάνωση του πλαισίου που μέχρι σήμερα έδινε στις ΜΚΟ έναν προνομιακό και εν μέρει ανεξέλεγκτο ρόλο στο μεταναστευτικό.

Με κατάργηση προνομίων, υποχρεωτικούς διαγωνισμούς, αυστηρούς ελέγχους και ενισχυμένο ρόλο της Εκκλησίας, το τοπίο αλλάζει ριζικά.
Το ζητούμενο πλέον είναι αν οι νέοι κανόνες θα φέρουν πραγματική διαφάνεια και αποτελεσματικότητα σε έναν χώρο όπου για χρόνια κυριαρχούσε η αβεβαιότητα.

με πληροφορίες εφημερίδα Καθημερινή