Δυο λόγια – οφειλή στη μνήμη του Α΄ετούς Ευέλπιδος Γεωργίου Ν. Κουβελίδη

γράφει ο Δημήτρης Σπυρόπουλος

Ο Γεώργιος Ν. Κουβελίδης, ο οποίος γεννήθηκε στα αιματοβαμμένα μικρασιατικά παράλια, κατατάχθηκε στη Σχολή των Ευελπίδων στις 2 Οκτωβρίου 1940, ως Α/ετής. Μετά την κήρυξη του πολέμου με την Ιταλία, όλοι οι πρωτοετείς Ευέλπιδες έλαβαν άδεια, όμως επέστρεψαν στη Σχολή πολύ σύντομα, προκειμένου να συνεχίσουν τις σπουδές τους.

Τον Απρίλιο του 1941, καθώς πλησίαζε η είσοδος των γερμανικών στρατευμάτων στην Αθήνα, οι Ευέλπιδες στασίασαν, επειδή ο τότε Στρατιωτικός Διοικητής Αθηνών ήθελε να τους αναθέσει αστυνομικά καθήκοντα στην Πρωτεύουσα. Στις δραματικές εκείνες ώρες, οι Ευέλπιδες αποφάσισαν, με εντελώς δική τους πρωτοβουλία, να φύγουν για την Κρήτη, με απώτερο σκοπό να μεταβούν στη Μέση Ανατολή — πιστεύοντας πως έτσι θα έπρατταν το καθήκον τους απέναντι στην Πατρίδα.

Ύστερα από ένα περιπετειώδες ταξίδι μέσω Κορίνθου, Τριπόλεως και Λακωνίας, πέρασαν στα Κύθηρα και, έπειτα από πολλές δυσκολίες, έφθασαν με δύο καΐκια στον όρμο του Κολυμπαρίου, στην αρχή της χερσονήσου του Ροδωπού, δυτικά των Χανίων και του αεροδρομίου του Μάλεμε. Ζήτησαν καταφύγιο στη Μονή Γωνιάς και «στρατοπέδευσαν» σε γειτονικό ελαιώνα που ανήκε στη Μονή – στο χώρο όπου αργότερα, τη δεκαετία του 1960, ανεγέρθηκαν οι εγκαταστάσεις της Ορθόδοξης Ακαδημίας Κρήτης.

Εκεί, με εντολή της Κυβέρνησης Τσουδερού, που ήδη λειτουργούσε στην Κρήτη, συνεχίστηκε η εκπαίδευση των Ευελπίδων με όσα μέσα υπήρχαν διαθέσιμα. Η εκπαίδευση περιλάμβανε θεωρητικά μαθήματα και πρακτικές ασκήσεις, ενώ σε ορισμένα μαθήματα οι μαθητές έλαβαν μέρος και σε εξετάσεις.

Η Σχολή είχε οργανωθεί σε δύο λόχους:

• Διοικητής του 1ου Λόχου ήταν ο Υπολοχαγός Ηλίας Ευθυμιόπουλος,
• και του 2ου ο Υπολοχαγός Ιωάννης Κωνσταντόπουλος.
  Με διαταγή του Υπουργείου Στρατιωτικών, Διοικητής της Σχολής είχε οριστεί ο Αντισυνταγματάρχης Λουκάς Κίτσος.

Το Υπουργείο Στρατιωτικών, με έδρα τότε τα Χανιά, είχε οργανώσει μια σύντομη τελετή απονομής τίτλων σπουδών στους πρωτοετείς Ευέλπιδες, που θα γινόταν στη Μονή Γωνιάς το πρωί της 20ής Μαΐου 1941. Είχαν προσκληθεί επίσημοι της Ελληνικής Κυβέρνησης, αξιωματούχοι του Υπουργείου Στρατιωτικών και ο επικεφαλής των συμμαχικών δυνάμεων, Νεοζηλανδός Υποστράτηγος Μπέρναρντ Φράιμπεργκ.

Η τελετή όμως δεν πραγματοποιήθηκε. Από τις 6 το πρωί της ίδιας ημέρας άρχισε η από αέρος γερμανική επίθεση — η Μάχη της Κρήτης.

Με την έναρξη της επίθεσης, ο 1ος Λόχος Ευελπίδων, στον οποίο ανήκε και ο Εύελπις Γεώργιος Κουβελίδης, αναπτύχθηκε στην πρώτη γραμμή αμύνης, στα υψώματα βορειοδυτικά του Κολυμπαρίου. Ο αριθμός των πυρομαχικών που τους διατέθηκε ήταν ελάχιστος, κι έτσι δεν μπόρεσαν να αμυνθούν αποτελεσματικά. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας, στις 5, οι Ευέλπιδες αναγκάστηκαν να συμπτυχθούν και να ανασυγκροτηθούν στα υψώματα νοτίως του χωριού Ροδωπός.

Στη μάχη εκείνη, η Σχολή Ευελπίδων είχε τους δύο πρώτους νεκρούς της:
τους Α/ετείς Ευέλπιδες Γεώργιο Κουβελίδη και Νικόλαο Ιατρούλη.
Ο Ιατρούλης ήταν γιος Συνταγματάρχη, με καταγωγή από τον Βόλο.

Τραυματισμένοι μεταφέρθηκαν σε σπίτια του Ροδωπού οι Ευέλπιδες Ελευθέριος Μιαούλης, Αντώνιος Μουζάκης, Χρήστος Σωτηρακόπουλος και Δημήτριος Παπαδημητρίου. Από αυτούς, οι δύο πρώτοι είχαν σοβαρά τραύματα, ενώ οι άλλοι ελαφρότερα.

Οι Κουβελίδης και Ιατρούλης χτυπήθηκαν από ριπή αυτομάτου. Σύμφωνα με μαρτυρίες, ο Γεώργιος Κουβελίδης πέθανε από ακατάσχετη αιμορραγία, καθώς είχε τραυματιστεί στα πόδια και ήταν αδύνατο να μετακινηθεί, ενώ ο Νικόλαος Ιατρούλης σκοτώθηκε σχεδόν αμέσως, έχοντας δεχθεί βλήμα στην κοιλιακή χώρα.

Ο Διοικητής της Σχολής, εκτιμώντας την κατάσταση, αποφάσισε να κινηθούν οι Ευέλπιδες τη νύχτα προς ασφαλέστερες τοποθεσίες. Τους δύο νεκρούς αναγνώρισε ο συμμαθητής τους Ιωάννης Καρλής, καθώς τα σώματά τους είχαν παραμορφωθεί από τα πυρά. Ο ίδιος, μαζί με μια 14χρονη Κρητικοπούλα, μετέφερε τις σορούς και τις έθαψε σε εξοχική τοποθεσία του γειτονικού χωριού Αστράτηγος, για να αποφευχθούν γερμανικά αντίποινα.

Η πληροφορία αυτή μου επιβεβαιώθηκε από κάτοικο του Αστράτηγου, με τον οποίο είχα ενδιαφέρουσα συνομιλία το καλοκαίρι του 2024.

Ο Ανθυπολοχαγός Αχιλλεύς Παπαθανασίου, ο οποίος υπηρετούσε τότε στη Σχολή, ανέφερε σε έκθεσή του (30 Απριλίου 1946) ότι οι νεκροί Ευέλπιδες ήταν τρεις και όχι δύο, χωρίς να αναγνωριστεί ο τρίτος. Η πληροφορία αυτή, ωστόσο, ελέγχεται ως προς την αξιοπιστία της, καθώς ο Υποστράτηγος ε.α. Γεώργιος Μπερδέκλης τεκμηριώνει ότι δεν υπήρξε τρίτος νεκρός στην περιοχή του Κολυμπαρίου.

Πρόσθετες πληροφορίες

i. Το χωριό Αστράτηγος βρίσκεται δυτικά του Κολυμπαρίου και της Μονής Γωνιάς, κοντά στο Ροδωπό. Η θέση του προσφέρει σχετική προστασία, καθώς είναι ορατό από τα υψώματα του Μάλεμε — ίσως γι’ αυτό οι Ευέλπιδες το επέλεξαν για υποχώρηση.

ii. Η σωρός του Ευέλπιδος Νικ. Ιατρούλη παρέμεινε για χρόνια στο κοιμητήριο του Αστράτηγου, ώσπου τα οστά του μεταφέρθηκαν με ενέργειες του πατέρα του στη Μαγνησία.

iii. Το πρωί της πρώτης μέρας της μάχης, ο Α/ετής Εύελπις Πέτρος Κωστόπουλος από τον Πριόλιθο Καλαβρύτων, μόνος του, σκότωσε τέσσερις Γερμανούς αλεξιπτωτιστές που είχαν υψώσει τη γερμανική σημαία. Διέφυγε τότε, αλλά αργότερα συνελήφθη στη Μυτιλήνη, καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε από τους Γερμανούς.

iv. Σε ύψωμα βορειοδυτικά της Μονής Γωνιάς, οι Ευέλπιδες που επέζησαν της Μάχης της Κρήτης ανήγειραν με τη συνδρομή της ΜΟΜΑ Ηρώο προς τιμήν των πεσόντων συναδέλφων τους. Επάνω από την είσοδο του μικρού οικίσκου που ανεγέρθηκε αργότερα, είναι χαραγμένη σε λευκό μάρμαρο η επιγραφή:

«Κι έγινε γκρίζος ο ουρανός
Κι εμαύρισε η καρδιά μας,
Όταν επολεμούσατε
Για την ελευθεριά μας.»

Τελειώνοντας το οδοιπορικό της γραφής μου —οφειλόμενη τιμή στους Α/ετείς Ευέλπιδες που έδωσαν τη ζωή τους στα υψώματα του Κολυμπαρίου— αισθάνομαι πως οι στιγμές εκείνες ήταν λεπίδες με φτερά: στιγμές που δεν τις έγραψε ακριβώς η Ιστορία, αλλά το αίμα τους, από άκρη σε άκρη.

Ίσως κάποιος να πει πως εκείνοι δεν περίμεναν να τους καλέσει η Ιστορία·
την Ιστορία την κάλεσαν εκείνοι.

Το σύντομο αυτό οδοιπορικό αφιερώνεται στους αδικοχαμένους Ευέλπιδες  Ιατρούλη και Κουβελίδη, αλλά και στη μνήμη του πατέρα μου, που μαζί τους κάθισε στα θρανία της ΣΣΕ και πολέμησε στην Κρήτη.

Ας θεωρηθεί, τέλος, ως άλλη μορφή αφιέρωσης στη μνήμη όλων εκείνων η μαντινάδα που μου έστειλε σήμερα το πρωί, από τη Χώρα Σφακίων, ο καλός φίλος και εξαιρετικός μαντιναδογράφος Γε. Μαν., τον οποίο ευχαριστώ από καρδιάς και από εδώ.

Στον ήρωα Κουβελίδη.

Ομορφονιός ξεκίνησε από τον Πολιχνίτο,

σχεδόν κοπέλι, έφηβος, και παλικάρι ήτο.

Μέσα στην πάχνη* του καιρού, είδε πως η πατρίδα,

απάνω του εστήριζε την ύστερη τση ελπίδα.

Στην Ευελπίδων γράφτηκε, με δίχως άλλη σκέψη,

γιατ´ήθελε τον τόπο του, ταχιά να ξεμιστέψει.

Κι όταν οι άλλοι άφηναν κάτω στη γης τσ´ασπίδες,

στην Κρήτη εκατέβηκε, με τσ´άλλους Ευελπίδες.

Μόνοι και ακυβέρνητοι, να δώσουνε τη μάχη,

το θάνατο δεν τρέμουνε οι καστροπολεμάρχοι.

Γραφτό του ήτονε το νιό, πρώτο να βρει το βόλι,

πρώτη να μπει η νιότη του, στο χάρο το περβόλι.

Πρώτος με αίμα´πότισε, τση Κίσσαμος το χώμα,

κι όσοι θυμούνται κλαίνε ντο,

το παλικάρι ακόμα.

Τιμή σου νιέ, κοπέλι μας, άντρα και ευπατρίδη,

τιμή κι εις τσι γονέους σου, εύελπη Κουβελίδη.

Πάντοτε το κιβούρι* σου, δάφνη να το στολίζει,

τση λεβεδιάς σου άρωμα, ο κόσμος να μυρίζει!!!!

*πάχνη: ομίχλη *ξεμιστεύω: σώζω από κίνδυνο *κιβούρι: τάφος

Μαντινάδα: Γεω.  Μαν.

Δημήτρης Ν. Σπυρόπουλος

Μαθηματικός