Σαν σήμερα: Ο φονικός σεισμός του 1867 που ισοπέδωσε τη Λέσβο – 550 νεκροί και χιλιάδες σπίτια σε ερείπια
Σαν σήμερα, 7 Μαρτίου 1867, η Λέσβος συγκλονίστηκε από έναν από τους πιο καταστροφικούς σεισμούς που γνώρισε ποτέ το νησί. Ο σεισμός είχε μέγεθος περίπου 6,8 βαθμούς της κλίμακας Ρίχτερ και ισοπέδωσε δεκάδες χωριά της Λέσβου, αφήνοντας πίσω του εκατοντάδες νεκρούς και χιλιάδες κατεστραμμένα σπίτια.
Ωστόσο υπάρχει μια σημαντική ιστορική διευκρίνιση σχετικά με την ημερομηνία. Την εποχή εκείνη χρησιμοποιούνταν το Ιουλιανό ημερολόγιο (παλαιό ημερολόγιο). Έτσι ο σεισμός καταγράφηκε τότε ως 23 Φεβρουαρίου 1867. Με το σημερινό Γρηγοριανό ημερολόγιο, το οποίο υιοθέτησε το ελληνικό κράτος το 1923, η ημερομηνία αντιστοιχεί στις 7 Μαρτίου 1867.
Το ιστορικό αυτό γεγονός μας θύμισε ο Γιώργος Μ. Χουτζαίος, πτυχιούχος Φυσικός του ΕΚΠΑ και πτυχιούχος Μαθηματικός του ΑΠΘ, τέως διευθύνων υποδιευθυντής της Παιδαγωγικής Ακαδημίας Μυτιλήνης, συνταξιούχος ειδικός πάρεδρος του τέως Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Αθηνών, ερευνητής, σπηλαιολόγος και συγγραφέας.
Ο μεγάλος σεισμός εκδηλώθηκε στις 6 το απόγευμα, με επίκεντρο την περιοχή της Νάπης. Το μοιραίο εκείνο βράδυ καταγράφηκαν περίπου 25 ισχυρές σεισμικές δονήσεις, οι οποίες προκάλεσαν πανικό και τεράστιες καταστροφές σε ολόκληρο το νησί.
Οι αριθμοί της καταστροφής είναι συγκλονιστικοί. 550 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ενώ 816 τραυματίστηκαν. Στη Μυτιλήνη 2.500 σπίτια κατέρρευσαν και 3.122 υπέστησαν σοβαρές ζημιές. Στην ύπαιθρο του νησιού 2.248 σπίτια καταστράφηκαν και 2.407 υπέστησαν μεγάλες βλάβες.
Από τα περίπου 70 χωριά της Λέσβου, μόλις πέντε ή έξι δεν υπέστησαν ζημιές. Μεγάλες καταστροφές σημειώθηκαν, εκτός από τη Μυτιλήνη, στη Μήθυμνα, την Πέτρα, την Καλλονή, τα Παράκοιλα και τη Μονή Λειμώνος.
Το χωριό Κολομηδάδος καταστράφηκε ολοκληρωτικά και εγκαταλείφθηκε οριστικά, ενώ στον Αφαλώνα μια μεγάλη πυρκαγιά που ξέσπασε μετά τον σεισμό αποτέλειωσε ό,τι είχε απομείνει όρθιο.
Παράλληλα καταγράφηκαν έντονα γεωλογικά φαινόμενα. Σε πολλές περιοχές του νησιού παρατηρήθηκαν διαρρήξεις του εδάφους, ενώ η σημαντικότερη εκτεινόταν από τον κόλπο της Καλλονής έως την Αγία Παρασκευή. Καταγράφηκαν επίσης φαινόμενα ρευστοποίησης του εδάφους και κατολισθήσεις, γεγονότα που επιβεβαιώνουν τη μεγάλη ένταση του σεισμού.
Ο σεισμός αυτός συνδέεται με το μεγάλο ρήγμα της Αγίας Παρασκευής, ένα από τα σημαντικότερα σεισμικά ρήγματα της Λέσβου, το οποίο διασχίζει το νησί από τα βόρεια έως τον κόλπο της Καλλονής και έχει επηρεάσει καθοριστικά τη γεωλογική ιστορία της περιοχής.
Η καταστροφή δεν τελείωσε εκεί. Οι μετασεισμοί συνεχίστηκαν για πολλούς μήνες, μέχρι και τον Μάρτιο του 1868, ενώ αρκετές από τις δονήσεις έγιναν αισθητές ακόμη και στη Χίο και στη Σμύρνη.
Τη δραματική εκείνη περίοδο κατέγραψε χρόνια αργότερα και ο μεγάλος Λέσβιος συγγραφέας Στρατής Μυριβήλης. Σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε το 1931 στην εφημερίδα «Ταχυδρόμος», με τίτλο «Η τελευταία αποκρηάτικη παννυχίς που σβύνει πάνω από ερείπια και πτώματα», περιγράφει με συγκλονιστικό τρόπο τη στιγμή που το αποκριάτικο γλέντι του νησιού μετατράπηκε μέσα σε λίγα λεπτά σε μια ανείπωτη τραγωδία.
Στο ίδιο ρεπορτάζ καταγράφεται και το κύμα βοήθειας που έφθασε στη Λέσβο τις επόμενες ημέρες. Από το Αϊβαλί, την Πέργαμο και τη Σμύρνη στάλθηκαν τρόφιμα και γιατροί με φάρμακα και υγειονομικό υλικό. Η Οθωμανική κυβέρνηση απέστειλε σκηνές, υγειονομικές ομάδες και οικονομική βοήθεια, ενώ και η Ελληνική κυβέρνηση έστειλε αλεύρι, φάρμακα και συνεργεία ανοικοδόμησης.
Παράλληλα στο λιμάνι της Μυτιλήνης κατέφθασαν για βοήθεια ένα ελληνικό, ένα γαλλικό και ένα πρωσικό πολεμικό πλοίο, δείχνοντας το διεθνές ενδιαφέρον για την τραγωδία που είχε πλήξει το νησί.
Ο σεισμός του 1867 παραμένει μέχρι σήμερα ένας από τους μεγαλύτερους και πιο καταστροφικούς στην ιστορία της Λέσβου, αφήνοντας βαθύ αποτύπωμα στη μνήμη του τόπου και επηρεάζοντας την αρχιτεκτονική και την ανοικοδόμηση πολλών χωριών του νησιού τα επόμενα χρόνια.
