11 χρόνια χωρίς τον παπα-Στρατή Δήμου: Ο «πατέρας από φως» που έγινε η συνείδηση της Λέσβου

Ο ιερέας από το Κεράμι που δεν ρώτησε ποτέ καταγωγή, θρησκεία ή χαρτιά – Έβλεπε μόνο ανθρώπους που είχαν ανάγκη

Στις 2 Σεπτεμβρίου 2015, η Λέσβος έχασε έναν ιερέα και ο κόσμος έναν άνθρωπο που είχε μετατρέψει τη λέξη «αγκαλιά» από συναίσθημα σε καθημερινή πράξη. Ο παπα-Στρατής Δήμου έφυγε από τη ζωή σε ηλικία μόλις 57 ετών. Έντεκα χρόνια αργότερα, όμως, η μορφή του εξακολουθεί να στέκεται όρθια πάνω από τις διαιρέσεις, τις κραυγές και τον φόβο.

Ήταν ο «μπαμπά-Νουρ», ο «πατέρας από φως», όπως τον αποκαλούσαν οι άνθρωποι που έφταναν κυνηγημένοι στη Λέσβο. Για εκείνους δεν ήταν μόνο ένας ορθόδοξος ιερέας. Ήταν ο άνθρωπος που τους περίμενε με νερό, γάλα για τα παιδιά, καθαρά ρούχα, παπούτσια και ένα μέρος για να κοιμηθούν. Κυρίως, όμως, ήταν εκείνος που τους κοιτούσε στα μάτια χωρίς να τους ζητά να αποδείξουν ποιοι ήταν.

Ο παπα-Στρατής δεν έκανε διακηρύξεις περί ανθρωπιάς. Την εφάρμοζε.

Η «Αγκαλιά» που χωρούσε ολόκληρο τον κόσμο

Εφημέριος στον Άγιο Γεώργιο Κεραμίου Καλλονής, άρχισε από το 2007, μαζί με μια μικρή ομάδα κατοίκων και εθελοντών, να βοηθά πρόσφυγες και μετανάστες που έφταναν εξαντλημένοι στις ακτές της Λέσβου. Η δράση αυτή οργανώθηκε αργότερα στην «Αγκαλιά», η οποία ιδρύθηκε επίσημα το 2009.

Στον χώρο της «Αγκαλιάς» δεν υπήρχαν ερωτήσεις για θρησκεία, εθνικότητα ή κοινωνική θέση. Υπήρχαν στρώματα στο πάτωμα, κουβέρτες, τρόφιμα, φάρμακα και άνθρωποι πρόθυμοι να σηκώσουν ένα μέρος από το βάρος του άλλου.

Ο ίδιος υπολόγιζε ότι μέχρι το καλοκαίρι του 2015 είχαν περάσει από τα χέρια τους περίπου 10.000 άνθρωποι, ανάμεσά τους και ντόπιοι που είχαν βρεθεί σε δύσκολη θέση. Στην κορύφωση της προσφυγικής κρίσης, από 100 έως 200 άνθρωποι έφταναν καθημερινά στην Καλλονή, αναζητώντας λίγες ώρες ασφάλειας και ανάπαυσης. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ τον παρουσίασε τότε ως τον «Καλό Σαμαρείτη της Ελλάδας».

Η βοήθεια δεν προερχόταν από κάποιον μεγάλο και απρόσωπο μηχανισμό. Στηριζόταν κυρίως στις προσφορές των κατοίκων της Λέσβου. Άλλος έφερνε ψωμί, άλλος γάλα, άλλος παπούτσια και κάποιος άλλος λίγες κουβέρτες. Μέσα από αυτή τη λαϊκή κινητοποίηση γεννήθηκε ένα από τα ισχυρότερα παραδείγματα αλληλεγγύης που έδωσε ποτέ το νησί.

Η φιάλη οξυγόνου και ο «Ταρζάν»

Ο παπα-Στρατής έδινε τη δική του σκληρή μάχη με την υγεία του. Έπασχε από σοβαρή χρόνια πνευμονική νόσο και ήταν συχνά συνδεδεμένος με φιάλη οξυγόνου. Αυτό, όμως, δεν τον κράτησε μακριά από τους ανθρώπους που τον χρειάζονταν.

Με ένα παλιό μπορντό Citroën Xantia, το οποίο είχε βαφτίσει χαριτολογώντας «Ταρζάν», μετέφερε τρόφιμα, ρούχα και νερό ακόμη και στα πιο δύσβατα σημεία του νησιού. Η εικόνα του, με το ράσο, τη φιάλη οξυγόνου και το αυτοκίνητο γεμάτο προμήθειες, έμοιαζε να συνοψίζει ολόκληρη τη ζωή του: ένα σώμα που λύγιζε και μια ψυχή που επέμενε.

Κάποια νύχτα οι εθελοντές εντόπισαν ένα μωρό στην αγκαλιά της μητέρας του. Είχαν γάλα, αλλά δεν υπήρχε μπιμπερό. Ο παπα-Στρατής και οι συνεργάτες του άρχισαν να ξυπνούν τα φαρμακεία της περιοχής μέχρι να βρουν ένα. Ήταν μια μικρή πράξη μέσα σε μια τεράστια κρίση. Ήταν, όμως, ακριβώς ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόταν την πίστη: κανένα δόγμα δεν έχει αξία, εάν ένα παιδί δίπλα σου πεινά ή κρυώνει.

Μέχρι την τελευταία ημέρα

Λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό του, ο παπα-Στρατής ανακοίνωσε ότι έμπαινε στο νοσοκομείο για ένα νέο, σοβαρό πρόβλημα υγείας. Ακόμη και μέσα από το νοσοκομείο, όμως, φρόντιζε να εξασφαλίσει πάνες για τα μωρά και ανησυχούσε για μια γυναίκα από τη Σομαλία που νοσηλευόταν σε διπλανό θάλαμο.

Η τελευταία του αγωνία δεν αφορούσε τον εαυτό του. Αφορούσε τους ανθρώπους που θα έμεναν πίσω. Το μήνυμά του έμελλε να γίνει η πνευματική του διαθήκη:

«Σας προτρέπω να αγωνίζεστε όσο μπορείτε καθημερινά για την ειρήνη και την αγάπη. Μόνο έτσι λεγόμαστε άνθρωποι».

Στις 2 Σεπτεμβρίου 2015 η καρδιά του σταμάτησε. Η «Αγκαλιά», όμως, δεν έκλεισε. Οι άνθρωποι που είχαν σταθεί δίπλα του συνέχισαν το έργο του και λίγους μήνες αργότερα η οργάνωση τιμήθηκε με το βραβείο Raoul Wallenberg 2016 του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προσφορά προσωρινού καταφυγίου, τροφής, νερού και ιατρικής βοήθειας σε χιλιάδες πρόσφυγες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συνόδευσαν τη βράβευση, είχε συνδράμει περίπου 17.000 ανθρώπους μόνο από τον Μάιο του 2015. Το Συμβούλιο της Ευρώπης χαρακτήρισε την «Αγκαλιά» υπόδειγμα δράσης της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών.

Η κληρονομιά του παπα-Στρατή

Ο παπα-Στρατής δεν ήταν άγιος μιας αγιογραφίας. Ήταν ένας καθημερινός, ευάλωτος άνθρωπος, με προβλήματα υγείας, αγωνίες και περιορισμένες δυνατότητες. Ακριβώς γι’ αυτό το παράδειγμά του παραμένει τόσο ισχυρό. Απέδειξε ότι η ανθρωπιά δεν απαιτεί εξουσία, πλούτο ή μεγάλους οργανισμούς. Απαιτεί να μην προσπεράσεις.

Σε μια εποχή κατά την οποία ο δημόσιος λόγος γεμίζει ξανά με φόβο και μίσος, ο παπα-Στρατής θυμίζει κάτι απλό και αμείλικτο: πριν από τις ταυτότητες, τα σύνορα και τις πολιτικές αποφάσεις υπάρχει ο άνθρωπος.

Πέρασαν 11 χρόνια. Η φωνή του σώπασε, το παλιό αυτοκίνητο σταμάτησε να διασχίζει τους δρόμους της Καλλονής και η αυλή του δεν γέμισε ξανά από κουρασμένους ταξιδιώτες. Το φως του, όμως, δεν έσβησε.

Γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν φεύγουν όταν πεθαίνουν. Φεύγουν μόνο όταν ξεχνιέται το παράδειγμά τους.

Και τον παπα-Στρατή η Λέσβος δεν έχει δικαίωμα να τον ξεχάσει.