Η 8η Νοεμβρίου 1912 όπως την έγραψε ο Γιαννακός Βόμβας – Η στιγμή που η Μυτιλήνη αγκάλιασε την Ελευθερία
Ένα συγκλονιστικό λογοτεχνικό τεκμήριο της Απελευθέρωσης της Μυτιλήνης, γραμμένο από τον Γιαννακό Βόμβα — πατέρα του Βάσου Ι. Βόμβα — που αποτυπώνει τη θεία εκείνη αυγή του Νοέμβρη του 1912.
Η 8η Νοεμβρίου 1912 δεν είναι μια απλή ημερομηνία· είναι η ψυχή της Λέσβου.
Η μέρα που τα νερά της Μυτιλήνης καθρεφτίστηκαν στο φως της Ελευθερίας, όταν τα ελληνικά πλοία με επικεφαλής τον θρυλικό «Αβέρωφ» φάνηκαν στον ορίζοντα.
Τη συγκλονιστική εκείνη αυγή αποτύπωσε με σπάνιο λυρισμό ο Γιαννακός Βόμβας, λόγιος της Μυτιλήνης, σε ένα κείμενο που παραμένει μέχρι σήμερα ύμνος στη Λευτεριά και μνημόσυνο στα παλληκάρια που την έφεραν.
Η θεία ώρα της απελευθέρωσης
«Και να, η μεγίστη, η παρθενική ώρα!
Ήφθασεν η κορυφαία στιγμή που ανασάλευε τα φωτεινά της φτερά…
Ήταν η στιγμή που φάνηκαν, πέρα από τα ομιχλώδη βάθη των πελαγινών οριζόντων,
σκόρπιες οι μαύρες σιλουέττες των θρυλικών καραβιών, κομίζοντας το Θείον δώρον της Ελευθερίας.»
Η πένα του Γιαννακού Βόμβα δονείται από ιερό πατριωτισμό.
Η φύση, η θάλασσα, οι ελαιώνες και ο ήλιος — όλα μοιάζουν να συμμετέχουν στην Ανάσταση του νησιού.
Η Μυτιλήνη ξυπνά από τον “βαρύ φθινοπωρινό ύπνο” και ο σκλαβωμένος λαός ανασαίνει ελεύθερα για πρώτη φορά μετά από πέντε αιώνες.
«Φεύγουν οι τύραννοι χλωμοί…
Και η σκλαβωμένη ψυχή της Μυτιλήνης αισθανόταν μέσα της έναν σεισμόν ενθουσιασμού που απειλούσε να διαρρήξει τον σάρκινον φλοιόν της.»
Η Ελλάδα προβάλλει — γαλανόλευκη και μητρική
«Τότε επρόβαλεν η Ελλάδα, γαλανόλευκη, ωραία, αγνή,
που έκλεινε τα παιδιά της μέσα στους θερμούς κόλπους της…
“Ω, παιδιά μου, ορφανά μου σκορπισμένα εδώ κι εκεί…”»
Ο Γιαννακός Βόμβας δίνει ανθρώπινη μορφή στην Ελλάδα.
Δεν είναι μια σημαία ή ένα σύμβολο· είναι μητέρα που αγκαλιάζει τα «ορφανά» της, τα τυραννισμένα παιδιά της Μυτιλήνης.
Και τότε, γράφει, «η πόλη εσήκωσε τα λευκά της χέρια και αγκάλιασε με ανέκφραστη στοργή τον μητρικό λαιμό της, ενώ οι καμπάνες χτυπούσαν χαρμόσυνα την Ανάσταση της όμορφης πολιτείας».
Το τέλος και η προσευχή
Το κείμενο κλείνει όπως αρχίζει: με ευλάβεια.
Μια προσευχή διαχρονική, που ενώνει τη Λευτεριά του 1912 με την πίστη των σημερινών Λεσβίων:
«Η Μυτιλήνη πάντοτε δέεται εκτενώς και προσπίπτοντας στις ουράνιες στρατιές των Αγγέλων:
“Εκ των κινδύνων λυτρώσασθαι ημάς, ως Ταξιάρχαι των άνω Δυνάμεων.”»
Η ιστορία του κειμένου
Το κείμενο του Γιαννακού Βόμβα γράφτηκε λίγο μετά την Απελευθέρωση και χρησιμοποιήθηκε ως θέμα έκθεσης στο Γυμνάσιο Αρρένων Μυτιλήνης το 1924.
Ο γιος του σημειώνει :
«Ο καθηγητής την ανέγνωσε δημόσια σ’ όλο το σχολείο.»
Το κείμενο παρέμεινε στην οικογένεια και διασώθηκε από τον Βάσο Ι. Βόμβα, που το αναμόρφωσε και δημοσίευσε εκ νέου, με σεβασμό στο πρωτότυπο λόγο του πατέρα του.
Ένα αιώνιο ευχαριστώ
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, τα λόγια του Γιαννακού Βόμβα συνεχίζουν να συγκινούν:
Είναι μια προσευχή, ένα ποίημα, ένα ντοκουμέντο ψυχής.
Η Μυτιλήνη της 8ης Νοεμβρίου 1912 παραμένει το ίδιο ζωντανή, μέσα από τη φωνή του ανθρώπου που την έζησε και την ύμνησε.
Πηγές και αναφορές
- Γιαννακός Βόμβας, «Η ογδόη Νοεμβρίου 1912»
- Αναμόρφωση και επιμέλεια: Βάσος Ι. Βόμβας
- Αναφορά από το αρχείο της οικογένειας Βόμβα/ ανάρτηση Lesvosoldies
- Δημοσιογραφική παρουσίαση: Lesvosnews.net, Νοέμβριος 2025
--
Βάσος Ι. Βόμβας
Η ογδόη Νοεμβρίου 1912 *
Είναι η επέτειος που φέρνουμε στο νου μας με ευλάβεια και ευγνωμοσύνη.Ευγνωμοσύνη και μνημόσυνο στα λαμπρά παληκάρια.
Αλλά ας αναδράμωμεν προς το παρελθόν ως μύσται της θείας εκείνης φωταυγείας....Το νησί ήταν ακόμη βυθισμένο στον κάματό του.Η θάλασσα έφρισσε μαστιγωμένη από την αύρα της νύκτας.
Και να,η μεγίστη,η παρθενική ώρα!΄Εφθασεν η κορυφαία στιγμή που ανασάλευε τα φωτεινά της φτερά,ένα μακρόθυμο πνεύμα ευδαιμονίας και χαράς ανεκλάλητης.΄Ηταν η στιγμή που φάνηκαν,πέρα από τα ομιχλώδη βάθη των πελαγινών οριζόντων,σκόρπιες οι μαύρες σιλουέττες των θρυλικών καραβιών, κομίζοντας το Θείον δώρον της Ελευθερίας...Πάνω από τα ανατολίτικα βουνά η ροδίζουσα λάμψις του ηλίου του ανατέλλοντος σκορπούσε την γλυκεία χρωματοσκίασίν της στον ουρανό και εις την ήρεμη θάλασσα που εκοιμάτο ακόμη.
Εκείνο το πρωί η φύσις ελαχταρούσεν από παράξενην ευτυχίαν.Το ωραίο νησί εξύπνησεν από τον βαρύ φθινοπωρινόν ύπνον του.'Ενα τραγούδι από τα θαλάσσια βάθη ερχόταν και εξέπνεεν στα γραφικά ακρογιάλια.Η μουσική αύρα έκαμε να ριγούν από αγαλλίαση οι ασημένιοι ελαιώνες.Ο ήχος του ωραίου τραγουδιού έφθανε στο αυτί του σκλάβου συγκεκριμένος,καταληπτός,ωσάν προάγγελος ονειρεμένης ευδαιμονίας. " Φεύγουν οι τύραννοι χλωμοί ".Και η σκλαβωμένη ψυχή της Μυτιλήνης αισθανόταν μέσα της έναν σεισμόν ενθουσιασμού που απειλούσε να διαρρήξει τον σάρκινον φλοιόν της.
Οι Τούρκοι έντρομοι έφευγαν προς τα βουνά και τις μακρινές χαράδρες.Ο φωτεινός δίσκος του ηλίου υψώθη πλέον στον ανατολικόν ορίζοντα.Τα καράβια με επικεφαλής τον θρυλικόν " Αβέρωφ " επλησίαζαν προς την ακτήν έξω από το γραφικό " Καστρέλλι " και οι σκλάβοι έξαλλοι από χαρά,τρελοί από ενθουσιασμό,μεθυσμένοι από ανεκδιήγητη ευτυχία κατέβαιναν προς τη θάλασσα....Ελευθερία,ελευθερία....Το γλυκύτατον όνειρον πεντακοσίων σκοτεινών και πονεμένων χρόνων γινόταν πραγματικότης!
Τότε επρόβαλεν η Ελλάδα,γαλανόλευκη,ωραία,αγνή,που έκλεινε τα παιδιά της μέσα στους θερμούς κόλπους της....." Ω,παιδιά μου ορφανά μου σκορπισμένα εδώ και εκεί....."
Αλήθεια πόσο τη λαχταρούσαν,πόσο την αγαπούσαν τη στοργική αυτή μητέρα τα ορφανά τα τυραννισμένα! Πόσο την λαχταρούσαν την γλυκείαν εκείνη μορφή των αιωνίων παραδόσεων της φυλής μας! Εκείνο το πρωί η Μυτιλήνη εσήκωσε τα λευκά της χέρια και αγκάλιασε με ανέκφραστη στοργή τον μητρικό λαιμό της ενώ οι καμπάνες κτυπούσαν χαρμόσυνα την ανάσταση της όμορφης πολιτείας.
Πέρασαν από τότε 62 ολόκληρα χρόνια.Η Μυτιλήνη πάντοτε δέεται " εκτενώς και προσπίπτοντας στις ουράνιες στρατιές των Αγγέλων: " Εκ των κινδύνων λυτρώσασθαι ημάς,ως Ταξιάρχαι των άνω Δυνάμεων ".
Γιαννακός Βόμβας.
* Τούτο το κείμενο του πατέρα μου, αναμορφωμένο μετά από χρόνια, ήταν το θέμα έκθεσης που δόθηκε το 1924,στους μαθητές του Γυμνασίου Αρρένων Μυτιλήνης. Η έκθεση του μαθητή Ιωάννη Βόμβα,έκανε αίσθηση και ο καθηγητής του, την ανεγνωσε δημόσια σ΄όλο το σχολειό.
