Η αλήθεια που δεν σβήνει: Οι μαρτυρίες που κατέδειξαν τον δολοφόνο του Μιχάλη Μυρογιάννη – Το Πολυτεχνείο “έξω από το Πολυτεχνείο”

Οι δεκατρείς μαρτυρίες που αποκάλυψαν τον φυσικό αυτουργό και το βιβλίο που επαναφέρει στο φως την πιο σκοτεινή στιγμή της εξέγερσης του 1973.

Η Ιστορία δεν ξεχνά. Μπορεί να καθυστερεί, μπορεί να σιωπά, μπορεί να περιμένει υπομονετικά πενήντα ολόκληρα χρόνια μέχρι να ξανανοίξει τους φακέλους της∙ αλλά δεν ξεχνά.
Και σε αυτό το πνεύμα, το βιβλίο του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη «Το Πολυτεχνείο έξω από το Πολυτεχνείο» –που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Θεμέλιο»– έρχεται σαν χειρουργική τομή στη συλλογική μνήμη: φωτίζει τις ιστορίες των αφανών, και ανάμεσά τους την ωμή, αδιαπραγμάτευτη αλήθεια γύρω από τη δολοφονία του 20χρονου Μυτιληνιού Μιχάλη Μυρογιάννη.

Η αφήγηση χτυπά σαν κρύο μέταλλο πάνω στο μάρμαρο της Ιστορίας.

Ο νεαρός που δεν πρόλαβε να μεγαλώσει

Την Κυριακή 18 Νοεμβρίου 1973, ο Μιχάλης Μυρογιάννης, ηλεκτρολόγος, μόλις 20 ετών, είχε φύγει από το πατρικό του σπίτι. Λίγο μετά τις 14:00, στη γωνία Πατησίων και Στουρνάρη, μια σφαίρα από περίστροφο τερμάτιζε τη ζωή του: «βληθείς διά περιστρόφου εις την κεφαλήν», όπως έγραψαν τα ιατροδικαστικά πρωτόκολλα.
Ο νεαρός μεταφέρθηκε πρώτα στον Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ερυθρού Σταυρού και έπειτα στο Ρυθμιστικό. Η μάχη χάθηκε αυθημερόν.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, η δολοφονία του έγινε σύμβολο. Όχι μόνο του Πολυτεχνείου∙ αλλά της άρνησης ενός λαού να συμβιβαστεί με το ψέμα.

Το αποδεικτικό υλικό – Η αλήθεια σε δεκατρείς μαρτυρίες

Μετά τη Μεταπολίτευση, η ανακριτική διαδικασία ήταν αμείλικτη. Όλα τα στοιχεία δείχνουν στον ίδιο ένοχο:
τον συνταγματάρχη Νικόλαο Ντερτιλή.

Ο 51χρονος τότε αξιωματικός:

• βρισκόταν στο σημείο,
• κατέβηκε από στρατιωτικό τζιπ,
• και πυροβόλησε δις προς τον άοπλο νεαρό στο πεζοδρόμιο.
  Η σφαίρα στο κεφάλι ήταν «η μόνη ενεργός αιτία» θανάτου.

Οι δικαστές δεν στηρίχθηκαν σε μια συγκυριακή κατάθεση. Βασίστηκαν σε δεκατρείς διαφορετικούς μάρτυρες, οι οποίοι εξετάστηκαν εξονυχιστικά. Ανάμεσά τους:

• Ο δικηγόρος Κωνσταντίνος Γκλέτσος και ο πατέρας του, γιατρός Ευστάθιος Γκλέτσος
• Ο γιατρός Χαρίλαος Μαρούδας
• Ο θεατρικός συγγραφέας Μίμης Τραϊφόρος
  — όλοι έβλεπαν καθαρά από τα παράθυρα των σπιτιών τους την εκτέλεση.

Ο αξιωματικός, όπως κατέθεσαν, πυροβόλησε «με νευρικότητα» και ο νεαρός σωριάστηκε στο οδόστρωμα, «με την κεφαλήν επί του πεζοδρομίου».

«Βαράτε στο ψαχνό» – Η φράση που στοιχειώνει

Η εικόνα του Ντερτιλή στους δρόμους γύρω από το Πολυτεχνείο, να κρατά το περίστροφο ανά χείρας και να φωνάζει «βαράτε στο ψαχνό», επιβεβαιώνεται από πλήθος καταθέσεων:

• Από στρατιώτες,
• από αστυνομικούς,
• από πολίτες,
• από αξιωματικούς της ΑΣΔΕΝ.

Ήταν, όπως ειπώθηκε, «κοινόν μυστικόν» ότι είχε σκοτώσει έναν σπουδαστή.

Κρίσιμη ήταν και η μαρτυρία του οδηγού του τζιπ, Αντώνη Αγριτέλη. Ο ίδιος ανέφερε ότι ο Ντερτιλής όχι μόνο πυροβόλησε εν ψυχρώ, αλλά καυχήθηκε κιόλας αμέσως μετά:
«Με παραδέχεσαι; 45 χρόνων άνθρωπος και τον πέτυχα στο κεφάλι.»

Τα λόγια αυτά παγώνουν ακόμη και σήμερα.

Η Δικαιοσύνη μίλησε

Το Πενταμελές Εφετείο Αθηνών έκρινε το αυτονόητο:
ισόβια κάθειρξη.

Μια από τις ελάχιστες φορές που αποδόθηκε ευθύνη με φυσικό αυτουργό για τα εγκλήματα του Πολυτεχνείου.

Το Πολυτεχνείο είναι έξω από το Πολυτεχνείο

Ο Καλλιβρετάκης το επισημαίνει:
Το Πολυτεχνείο δεν είναι μόνο η κατάληψη, η Πύλη, τα μεγάφωνα.
Είναι οι δεκάδες χιλιάδες ανθρώπων που στάθηκαν στους δρόμους απέναντι σε τανκς, αστυνομικούς, ακροβολιστές.
Είναι τα σώματα που γέμισαν τους δρόμους της Αθήνας και τα τραύματα που γράφτηκαν στο πεζοδρόμιο.

Κι ακόμη περισσότερο είναι εκείνοι που συνέχισαν να διαδηλώνουν μετά την εισβολή, σε μια πόλη που μύριζε ακόμη δακρυγόνο και μπαρούτι.

Αυτοί είναι οι αφανείς ήρωες του 1973. Και το βιβλίο τους δίνει ξανά πρόσωπο.

Ένα χρέος της Μυτιλήνης που ακόμα περιμένει

Οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας (Φ.Ι.Μ.ΠΟ.Δ.) επαναφέρουν το αυτονόητο αίτημα προς τον Δήμο Μυτιλήνης:
μόνιμος, διακριτικός φωτισμός στην προτομή του Μιχάλη Μυρογιάννη, στην είσοδο του Πάρκου Αγίας Ειρήνης.
Έναν ήρεμο φωτισμό που θα λέει, κάθε μέρα και κάθε νύχτα:
ότι αυτός ο τόπος θυμάται.

Γιατί, τελικά, η μνήμη είναι το πιο σκληρό εργαλείο της Δημοκρατίας. Και το πιο έντιμο.