«Στο επανιδείν, Νιόνιο»: Μια ανεπανάληπτη συνάντηση με τον Διονύση Σαββόπουλο στη Μυτιλήνη του ’98
Σχολιάζοντας στίχους με τον Διονύση Σαββόπουλο
Αφιέρωμα του Παναγιώτη Σκορδά
Με αφορμή τον θάνατο του Διονύση Σαββόπουλου, ενός δημιουργού που σημάδεψε ανεξίτηλα τη νεότερη ελληνική ταυτότητα, επαναδημοσιεύεται —ως στερνό κατευόδιο— μια μικρή, αλλά βαθιά ανθρώπινη συνάντηση μαζί του, που έγινε ένα καλοκαίρι στη Μυτιλήνη, τον Αύγουστο του 1998.
Μυτιλήνη, Αύγουστος 1998
Όταν έμαθα ότι ο Διονύσης Σαββόπουλος θα δώσει συναυλία στη Μυτιλήνη, στο πλαίσιο του Λεσβιακού Καλοκαιριού, αισθάνθηκα διπλή χαρά. Από τη μία, γιατί θα έβλεπα έναν καλλιτέχνη–ηθοποιό της σκηνής, που πάντα με ενθουσίαζε, και από την άλλη, γιατί θα είχα την ευκαιρία να του πάρω συνέντευξη για την εφημερίδα Αιολικά Νέα, όπου τότε έγραφα.
Έμαθα ότι διέμενε στο ξενοδοχείο Blue Sea και πήγα να τον συναντήσω. Ευγενέστατος, χαμογελαστός, μου είπε:
«Ετοίμασε τις ερωτήσεις σου και έλα αύριο, γύρω στις 12, που θα είμαι κάτω.»
Την επομένη, με το μικρό κασετοφωνάκι και το τετραδιάκι μου στο χέρι, ήμουν εκεί μισή ώρα νωρίτερα. Οι συνεργάτες του περίμεναν έξω από την πόρτα, κι εγώ μπήκα μέσα διστακτικά. Εκείνος, όπως πάντα αληθινός και ευθύς, με υποδέχθηκε λέγοντας:
«Έτυχε μια άλλη υποχρέωση και πρέπει να φύγω. Τι θέλεις να με ρωτήσεις;»
«Πολλά, πάρα πολλά», του απάντησα.
«Δεν προλαβαίνω, διάλεξε δυο–τρεις ερωτήσεις, μέχρι να περάσει το αυτοκίνητο.»
Έτσι ξεκίνησε μια σύντομη, μα αξέχαστη συζήτηση με τον Διονύση Σαββόπουλο, στις 11 Αυγούστου 1998 —μια συνομιλία που δημοσιεύτηκε λίγες μέρες αργότερα, στις 17 Αυγούστου, στα Αιολικά Νέα.
Την ξαναφέρνω στο φως, σαν ένα μικρό κερί μνήμης για έναν άνθρωπο που έμαθε σε γενιές να σκέφτονται, να αμφισβητούν και να ονειρεύονται μέσα από τους στίχους του.
Η συνέντευξη
Η βραδιά της συναυλίας του στο Κάστρο ήταν μαγική. Με το γνώριμο κέφι του, τις χαρακτηριστικές κινήσεις και το παιχνίδισμα του βλέμματός του, τραγούδησε, έπαιξε κιθάρα, φλογέρα, νταούλι, μίλησε στο κοινό, σχολίασε καυστικά τα γεγονότα των ημερών. Ο Νιόνιος παρουσίασε τραγούδια από τον τότε τελευταίο του δίσκο, το Ξενοδοχείο, αλλά και διαχρονικά κομμάτια που έχουν γράψει τη δική τους ιστορία: Τι έπαιξα στο Λαύριο, Σαν τον Καραγκιόζη, Άγγελος Εξάγγελος, Συννεφούλα, Ας κρατήσουν οι χοροί, Βρώμικο ψωμί...
Η συνέντευξη έγινε βιαστικά, λίγο πριν φύγει. Όμως, όσα πρόλαβε να πει, ήταν πυκνά, ουσιαστικά, μεστός Σαββόπουλος:
– Κύριε Σαββόπουλε, αντί για ερωτήσεις, θα σας ζητήσω να σχολιάσετε μερικούς στίχους σας.
«Μην μου ζητήσετε μόνο να αναλύσω όλους τους στίχους που έχω γράψει στη ζωή μου, για να δούμε εάν εξακολουθούν να ισχύουν. Ως καλλιτεχνικά έργα πιστεύω πως ναι. Αν, όμως, τους πάρετε τοις μετρητοίς, νομίζω πως την έχετε πατήσει. Και τότε που γράφηκαν, πάλι θα την είχατε πατήσει. Δεν πρέπει να βλέπουμε αυτά τα πράγματα επιφανειακά. Πρέπει να βλέπουμε την ουσία που πιθανόν έχουν.»
– «Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά», γράφατε στο “Ρεζέρβα” το 1979. Εξακολουθείτε να μην ξέρετε;
«Αυτό το αίσθημα του να μην ξέρεις είναι κάτι που δεν αλλάζει με τα χρόνια. Ούτε πρέπει ν’ αλλάξει. Στα σπουδαία θέματα έχουμε πάντα μια άγνοια· μένουμε εκστατικοί μπροστά στο θαύμα. Αυτή την άγνοια εννοώ. Όχι την πρακτική, αλλά την άγνοια του θαύματος: του έρωτα, της δημιουργίας, της ζωής.»
– Σήμερα ποιοι τρώνε “βρώμικο ψωμί”;
«Το θέμα είναι να μπορείς να μεταμορφώνεις τη ζωή, να τη βάζεις μέσα σ’ ένα δημιουργικό κανάλι. Αλλιώς, είναι απλώς μια ύλη γύρω μας, που χρειάζεται κάθαρση. Αυτή την κάθαρση την επιτυγχάνει η δημιουργική δύναμη του ανθρώπου – του καλλιτέχνη, του επιστήμονα, του ανθρώπου που αγαπά. Χωρίς αυτή τη μεταμορφωτική ικανότητα, η ζωή είναι απλώς ύλη. Και πριν μεταμορφωθεί, είναι βρώμικο ψωμί.»
– Οι μειοψηφίες παραμένουν “τάγματα ξυπόλητα”;
«Ναι, αλλά δεν βλέπω ποιες είναι οι μειοψηφίες σήμερα. Όλοι μοιάζουν να αποτελούν μια τεράστια πλειοψηφία, όσοι θέλουν να πάρουν μια δραχμή παραπάνω απ’ ό,τι χθες. Ελπίζω να υπάρχουν κάποιες μειοψηφίες που ξεφεύγουν. Η τελευταία φορά που τις είδα, ήταν στην Κύπρο – εκείνα τα παιδιά που έτρεχαν στην πράσινη γραμμή, ο Ισαάκ και ο Σολωμού. Αυτές ήταν οι τελευταίες ένδοξες μειοψηφίες που θυμάμαι. Οι άλλες… άστα να πάνε. Στο επανιδείν.»
Εκείνο το «Στο επανιδείν» ήταν η τελευταία του φράση προς εμένα. Δεν ξανασυναντηθήκαμε ποτέ.
Κι όμως, κάθε φορά που ακούγεται ένα «Βρώμικο ψωμί», μια «Συννεφούλα», ένα «Ας κρατήσουν οι χοροί», νομίζεις πως είναι κάπου εδώ, στη γωνία, χαμογελάει και σε προκαλεί να σκεφτείς λίγο βαθύτερα.
