Δύο φαντάσματα, ένα σύστημα: Σαμαράς, Τσίπρας και η μεγάλη μπλόφα των νέων κομμάτων

Δύο πρώην πρωθυπουργοί ετοιμάζονται για επιστροφή. Ανάλυση των κινήσεων Σαμαρά και Τσίπρα και ποιος τελικά ευνοείται από τη νέα πολιτική σκακιέρα.

γράφει ο Ανδρέας Κωνσταντίνου

Η κίνηση έχει ήδη γίνει. Ανεξάρτητα από το αν θα ανακοινωθούν αύριο, σε έξι μήνες ή ποτέ νέα κόμματα από Αντώνη Σαμαρά και Αλέξη Τσίπρα, η αποσταθεροποίηση του πολιτικού συστήματος τρέχει από σήμερα. Και τρέχει με την υπογραφή δύο πρώην πρωθυπουργών που μυρίζονται κενό ισχύος, έλλειμμα εμπιστοσύνης και ευκαιρία προσωπικής επαναφοράς.

 Το μήνυμα Σαμαρά: από «ιστορικός της παράταξης» σε εν δυνάμει πόλος δεξιά της ΝΔ

Η σημερινή συνέντευξη Σαμαρά στον ΑΝΤ1 δεν ήταν μια τυπική δημόσια εμφάνιση. Ήταν de facto statement ρήξης.
Μιλά για μια ΝΔ που «έγινε μόρφωμα, χωρίς ιδεολογία και ηθική», για κόμμα «ιδιοκτησίας» Μητσοτάκη, για «αλαζονεία» και «θεσμική απρέπεια», με ευθείες βολές στο Μαξίμου. 
Και στο κρίσιμο ερώτημα «θα κάνετε κόμμα;», αφήνει επιδεικτικά ανοιχτή πόρτα: «Σταθμίζω την κατάσταση, θα αποφασίσω με ψυχραιμία, θα τα πω στον ελληνικό λαό»· ούτε δέσμευση, ούτε διάψευση. 

Στην πράξη:

• Επικυρώνει την ύπαρξη πατριωτικού–συντηρητικού κενού στα δεξιά της σημερινής ΝΔ.
• Νομιμοποιεί πολιτικά όσους δυσαρεστημένους έψαχναν «σοβαρό» όχημα δεξιά από τον Μητσοτάκη.
• Στέλνει σήμα σε στελέχη, επιχειρηματικά κέντρα και media ότι αν το αποφασίσει, δεν θα ξεκινήσει από το 0%.

Δημοσκοπικά σενάρια που έχουν δει το φως της δημοσιότητας έδειχναν ένα εν δυνάμει κόμμα Σαμαρά σε ζώνη 7–8% ως δυνητική ψήφο – πριν ακόμη υπάρξει οργανωτικά. 
Όχι αμελητέο, αλλά όχι και τσουνάμι. Και αυτό έχει σημασία για το ποιος πραγματικά ευνοείται.

 Ο Τσίπρας και η «Ιθάκη»: βιβλίο-πρόλογος, όχι απλό απομνημόνευμα

Η «Ιθάκη» δεν είναι λογοτεχνία. Είναι πολιτικό εργαλείο. Το αφήγημα 2015–2019, η σύγκρουση με τους θεσμούς, η αυτοκριτική υπό έλεγχο, οι κωδικοί για το αύριο, όλα δομούν μια νέα αφήγηση νομιμοποίησης. 

Σε συνδυασμό με το ινστιτούτο, τις προγραμματισμένες περιοδείες και την επιμελημένη σκηνοθεσία της επιστροφής, το βιβλίο λειτουργεί ως:

• Stress test απήχησης σε κοινωνικά στρώματα που δεν εκφράζονται ούτε από τον σημερινό ΣΥΡΙΖΑ, ούτε από το ΠΑΣΟΚ.
• Προθάλαμος για ένα προσωποπαγές, προεδρικό σχήμα Κεντροαριστεράς/ριζοσπαστικού κέντρου, με brand «Τσίπρας» πάνω από κόμμα.

Δημοσκοπικά, τα σενάρια νέου κόμματος Τσίπρα έχουν αποτυπωθεί σημαντικά υψηλότερα από του Σαμαρά (σε μετρήσεις δυνητικής ψήφου, 18–27% σε ορισμένες έρευνες). 
Αν επιβεβαιωθεί οργανωτικά, αυτό δεν είναι δορυφόρος. Είναι υποψήφιος νέος πόλος εξουσίας.

Το εκλογικό πλαίσιο: γιατί ο πρώτος γελά όταν οι άλλοι πολλαπλασιάζονται

Με το ισχύον μοντέλο ενισχυμένης αναλογικής (νόμος 4654/2020), το μπόνους εδρών για το πρώτο κόμμα και το όριο του 3% δημιουργούν ένα απλό κανόνα:
Όσο πιο διασπασμένοι οι ανταγωνιστές, τόσο πιο εύκολα ο πρώτος κρατά τον έλεγχο. 

Άρα, κάθε νέο κόμμα:

• Αν δεν σπάει καθαρά το «σκληρό πυρήνα» του πρώτου κόμματος,
• Και αν κυρίως τρώει από τη δεξαμενή των «αντι–» (αντι-Μητσοτάκη, αντι-συστήματος, αντι-ΝΔ, αντι-λιτότητας),

τελικά ενισχύει την πιθανότητα ο σημερινός νικητής να παραμένει πρώτος, έστω με χαμηλότερο ποσοστό.

 Αν υπάρξει κόμμα Σαμαρά, ποιον χτυπά;

1. Νέα Δημοκρατία
   • Χάνει ένα κομμάτι παραδοσιακής, πατριωτικής, καραμανλικής–σαμαρικής βάσης.
   • Χάνει επίσης ένα μέρος όσων είναι οργισμένοι για κοινωνική πολιτική, Τέμπη, ταυτότητα κόμματος.
   • Αυτό μειώνει το ποσοστό της, αλλά όχι απαραίτητα την πρωτιά της.
2. Μικρά δεξιά/«πατριωτικά» σχήματα
   • Ελληνική Λύση, Νίκη, διάφοροι σχηματισμοί βλέπουν τον πιο «θεσμικό» δεξιό πόλο να τους ρουφά ψηφοφόρους. Καθημερινή
   • Ένα κόμμα Σαμαρά λειτουργεί ως consolidation vehicle για τις δεξιές διαρροές.
3. Ποιος κερδίζει;
   • Βραχυπρόθεσμα, ο Μητσοτάκης δεν είναι ο μεγάλος χαμένος. Αν επικρατήσει ως πρώτος σε ένα πολυδιασπασμένο δεξιό τοπίο, με bonus, μπορεί να κυβερνά με μικρότερο ποσοστό αλλά παραμένει game holder.
   • Η αντι-Μητσοτακική ψήφος δεξιά διασπάται. Ο αντίπαλος πόλος δεν χτίζεται· θρυμματίζεται.

 Αν υπάρξει κόμμα Τσίπρα, ποιον καίει πρώτο;

1. ΣΥΡΙΖΑ / Νέα Αριστερά / λοιπή Ριζοσπαστική Αριστερά
   • Ένα σχήμα Τσίπρα παίρνει πίσω κομμάτι της «παλιάς πίστης» και της αντιδεξιάς μνήμης.
   • Αδειάζει πολιτικά όσους προσπάθησαν να οικοδομήσουν μετά-Τσίπρα αφήγημα.
2. ΠΑΣΟΚ
   • Βρίσκεται στριμωγμένο ανάμεσα σε Μαξίμου και νέο «προεδρικό» μόρφωμα.
   • Ένα κόμμα Τσίπρα που κινείται σε χώρο κεντροαριστερό–προοδευτικό μπορεί να κόψει ψηφοφόρους από ΠΑΣΟΚ πιο αποτελεσματικά απ’ όσο από τη ΝΔ.
3. Ποιος κερδίζει;
   • Αν ο Τσίπρας σηκώσει οργανωμένα νέο φορέα με διψήφια εκλογική δυναμική, τότε:
     • Γίνεται ο βασικός ανταγωνιστής της ΝΔ.
     • Θέτει εκτός «πρώτης γραμμής» το σημερινό ΠΑΣΟΚ και τον σημερινό ΣΥΡΙΖΑ.
   • Αν όμως φτιάξει άλλο ένα προσωποκεντρικό σχήμα χωρίς σαφή κοινωνική αγκύρωση, απλώς σπάει κι άλλο τον αντι-δεξιό χώρο – και πάλι ευνοείται ο πρώτος.

 Η μεγάλη εικόνα: ποιος ευνοείται πραγματικά από δύο νέα κόμματα;

Αν καθαρίσουμε τον θόρυβο:

1. Βραχυπρόθεσμος κερδισμένος: ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
   • Ένα κόμμα Σαμαρά διασπά δεξιά.
   • Ένα κόμμα Τσίπρα διασπά προοδευτικό χώρο.
   • Με το ισχύον εκλογικό σύστημα, ο μόνος στρατηγικός στόχος που μετράει είναι η πρωτιά. Όταν οι απέναντι κόβονται σε κομμάτια, ο πρώτος, ακόμη και λαβωμένος, εξακολουθεί να παίρνει το μπόνους.
2. Δεύτερος κερδισμένος: ο κυνισμός και η αποχή.
   • Δύο πρώην πρωθυπουργοί που επανέρχονται με προσωπικά brands στέλνουν σήμα ότι η πολιτική είναι υπόθεση «ιστορικών προσώπων» και όχι συλλογικών σχεδίων.
   • Ο πολίτης που έχει καεί από μνημόνια, πανδημίες, Tempi, ακρίβεια, βλέπει το ίδιο έργο με νέο logo. Αυτό τρέφει αποπολιτικοποίηση, όχι ανανέωση.
3. Τρίτος κερδισμένος: τα άκρα και οι ταυτοτικές φωνές.
   • Αν Σαμαράς υλοποιήσει πατριωτικό–συντηρητικό φορέα, θα επιχειρήσει να συμμαζέψει ψήφους που σήμερα ακουμπούν σε fringe ή ημι-συστημικά σχήματα.
   • Αν αποτύχει ή μείνει μετέωρος, αυτές οι δεξαμενές σπρώχνουν ακόμη πιο δεξιά, ακόμη πιο αντισυστημικά.
4. Μεσοπρόθεσμος χαμένος: η θεσμική σταθερότητα.
   • Η χώρα κινδυνεύει να πάει σε μοντέλο πολιτικής πολυκατοικίας με ιδιοκτήτες-ηγέτες, όχι με κόμματα προγραμμάτων.
   • Η Βουλή γεμίζει μικρούς προσωπικούς στρατούς. Οι κυβερνήσεις βγαίνουν με όρους τεχνικής πλειοψηφίας, όχι κοινωνικού συμβολαίου.

 Συμπέρασμα: μπροστά σε μια «μεταπολίτευση της μεταπολίτευσης»

Η συνέντευξη Σαμαρά και η «Ιθάκη» του Τσίπρα δεν είναι δύο ασύνδετα επεισόδια. Είναι δύο παράλληλες κινήσεις σε μια σκακιέρα που έχει κορεστεί από:

• φθαρμένα κόμματα εξουσίας,
• εσωτερικές ρήξεις,
• ακίνητη κοινωνική ατζέντα.

Αν προχωρήσουν και οι δύο σε κόμμα, ο εκλογικός χάρτης δεν θα «ανανεωθεί»· θα αναδιανεμηθεί γύρω από πρόσωπα που ήδη δοκιμάστηκαν.
Και μέχρι να αποδειχθεί αν μπορούν πράγματι να συγκροτήσουν νέους, καθαρούς πολιτικούς πόλους, το μόνο βέβαιο είναι το εξής:

Το σύστημα ευνοεί τον πρώτο. Οι πολλοί νέοι σχηματισμοί, χωρίς καθαρή στρατηγική συμμαχιών και κοινωνικής εκπροσώπησης, ευνοούν τον ήδη εγκατεστημένο παίκτη.
Η πραγματική «αλλαγή σελίδας» παραμένει ακόμα εκτός κάδρου.

Ανδρέας Κωνσταντίνου