Βασίλης Βογιατζής: Ε, ναι, η Λέσβος γεμίζει και μπορεί να αντέξει
Το άρθρο μας για τον τουρισμό στη Λέσβο με τίτλο "Η Λέσβος γεμίζει… Μπορεί να αντέξει;" έγινε viral και χαιρόμαστε ιδιαίτερα που μπορεί να αποτελέσει αφορμή για γόνιμο διάλογο και ανταλλαγή απόψεων. Θέλουμε να διευκρινίσουμε ότι σε καμία περίπτωση δεν εννοήθηκε ότι το νησί μας αντιμετωπίζει πρόβλημα υπερτουρισμού. Το άρθρο έθετε έναν προβληματισμό σχετικά με το αν η Λέσβος μπορεί να αντέξει, ως προορισμός, μια ενδεχόμενη αύξηση τουρισμού στο μέλλον και αν —και με ποιους όρους— επιθυμούμε κάτι τέτοιο.
Με αφορμή το άρθρο μας λάβαμε επιστολή από τον Πρόεδρο της Ένωσης Ξενοδόχων Λέσβου, κ. Βασίλη Βογιατζή την οποία και δημοσιεύουμε . Ο κ. Βογιατζής τονίζει ότι αυτή τη στιγμή η Λέσβος δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα υπερτουρισμού. Αντίθετα, όπως αναφέρει, γίνονται συστηματικές προσπάθειες από τους επαγγελματίες του κλάδου και την τοπική κοινωνία για την προσέλκυση περισσότερων επισκεπτών, με στόχο την τόνωση της οικονομίας του νησιού.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι οι υφιστάμενες τουριστικές υποδομές, αλλά και η εμπειρία των επαγγελματιών, είναι σε θέση να υποστηρίξουν μεγαλύτερη τουριστική κίνηση με ποιοτικά χαρακτηριστικά, με σεβασμό στο περιβάλλον και στην πολιτιστική ταυτότητα του νησιού. Ο ίδιος υπογραμμίζει τη σημασία της στοχευμένης τουριστικής ανάπτυξης και της συνεργασίας όλων των φορέων, ώστε η Λέσβος να μπορέσει να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της ως σύγχρονος, βιώσιμος προορισμός. Η επιστολή του κ. Βογιατζή ας είναι ακόμη μια αφορμή για διάλογο ουσίας για τον τουρισμό και την στοχευμένη προβολή του νησιού μας.
Αναλυτικά η επιστολή:
Η ΛΕΣΒΟΣ ΓΕΜΙΖΕΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΝΤΕΞΕΙ; Ε ΝΑΙ ΑΝΤΕΧΕΙ
Διαβάζοντας το άρθρο ως άμεσα ενδιαφερόμενος για το κάθε τι που γράφεται για τον τουρισμό και ειδικά της Λέσβου θα ήθελα να καταθέσω την άποψη μου η οποία θα στηριχθεί σε ιστορικά, κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα.
Ιστορία
Είναι κοινά αποδεκτό ότι ο πληθυσμός της Λέσβου φθίνει και αν συγκριθεί με τον πληθυσμό του 1960 (175000 κάτοικοι) έχει μειωθεί δραματικά. Μάλιστα, η εκμετάλλευση της γης ήταν πολύ έντονη ασχέτως αν τα μέσα παραγωγής ήταν κυρίως ήταν χειρωνακτικά τότε και όχι υψηλής τεχνολογίας που είναι σήμερα.
Αυτή την στιγμή η Λέσβος έχει πληθυσμό 85000 (απογραφή 2021). Οι περισσότερες εκτάσεις στις πεδιάδες της Λέσβου είναι ακαλλιέργητες. Οι περισσότερες καλλιέργειες επικεντρώνονται στην παραγωγή μηδικής που ευνοεί την κτηνοτροφία. Η μεγαλύτερη ανάπτυξη που υπάρχει στον πρωτογενή τομέα είναι στον τομέα της κτηνοτροφίας.
Συμπεράσματα:
έχουμε σίγουρα λιγότερο κόσμο σε ετήσια βάση που διαμένει στο νησί «εξαντλώντας» τους πόρους του νησιού.
Έχουμε ανάπτυξη της κτηνοτροφίας όπου το ζωικό κεφάλαιο «εξαντλεί» τα επιφανειακά ύδατα τουλάχιστον. Βέβαια να σημειώσουμε εδώ ότι δεν το θεωρώ σοβαρό καθώς οι κτηνοτρόφοι στις περισσότερες των περιπτώσεων δημιουργούν μικρά γκιόλια (λάκους στα βουνά) ώστε να υπάρχει κάποια συγκέντρωση ύδατος σε αυτά για το καλοκαίρι.
Με σχεδόν 90000 λιγότερο κόσμο σε ετήσια βάση σε σχέση με την απογραφή του 61, ή αύξηση του πληθυσμού κατά 50% το καλοκαίρι ( δεν θα βάλω αφίξεις αλλά στηρίζομαι στις διαμονές το ότι η Λέσβος έχει μαζί με τον πληθυσμό που γυρίζει στα χωριά από τα αστικά κέντρα και για μακροχρόνια διαμονή και αυτό υπολογίζεται σε 45000 άτομα που ιδανικά μένουν στο νησί από τον Απρίλιο ως τον Οκτώβριο). Μάλιστα η αύξηση κατά 50% του πληθυσμού είναι μαξιμαλιστική καθώς το νησί της Λέσβου δεν ανοίγει όλο τον Απρίλιο με εξαίρεση από κάποια λίγα ξενοδοχεία που έχουν αναπτύξει πελατεία με τουρίστες εναλλακτικών μορφών τουρισμού. Ακόμα και αν είχαμε αύξηση περί του 50% επί του μονίμου πληθυσμού πάλι δεν φτάνουν τις 175000 κατοίκους του 1961.
Γεωργία: Δεν υπάρχει παραγωγή οπωροκηπευτικών σοβαρή να καλύψει τις ανάγκες του νησιού ακόμα και για αυτόν τον μειωμένο πληθυσμό γιατί κανείς δεν καλλιεργεί την γη για τον σκοπό αυτό. Οι υποδομές όπως αγροτικοί δρόμοι ειδικά στα βουνά είναι προβληματικές και έτσι δεν καλλιεργούνται οι ελιές. Οι κλήροι στις πεδιάδες είναι μικροί με μέσο όρο ανά κλήρο τα 5-6 στρέμματα. Αυτό έχει συμβεί καθώς το κληρονομικό δίκαιο που έχει ακολουθηθεί εδώ και αιώνες διαιρεί τις περιουσίες σε πολύ μικρά κομμάτια γης που είναι ασύμφορα προς καλλιέργεια. Αν δεν γίνει αναδασμός γης και να δημιουργηθούν τουλάχιστον κλήροι 100 στρεμμάτων ανά εκμετάλλευση δεν μπορούμε να μιλάμε για σοβαρή εκμετάλλευση γης και παραγωγή προϊόντων.
Υπερτουρισμός
Ο υπερτουρισμός δημιουργείται με δυο τρόπους:
Με την υπέρμετρη επισκεψιμότητα μέσω των πλοίων κρουαζιέρας.
Με την δημιουργία πάρα πολλών μονάδων φιλοξενίας.
Αντιμετωπίζει τέτοιο θέμα η Λέσβος ; υπάρχουν λύσεις;
Καταρχάς αν συζητάμε σοβαρά για το θέμα του υπερτουρισμού, αυτό θα μπορούσαμε να το ισχυριστούμε μόνο για την Σαντορίνη και αυτό είναι λόγω μεγέθους το οποίο είναι 20 φορές μικρότερη από την Λέσβο.
Στην Λέσβο πέρυσι με την τουριστική κίνηση δημιουργήθηκε πρόβλημα στο λιμένα Μυτιλήνης γιατί υπήρχε μια κίνηση 8000 ατόμων καθημερινά που περιλάμβανε την άφιξη των επιβατικών πλοίων από την ηπειρωτική Ελλάδα και από την Τουρκία.
Λύση: Πλήρες άνοιγμα του Λιμένα Σιγρίου. Επενδύθηκαν πάνω από 180 εκ ευρώ στον λιμένα Σιγρίου και στον οδικό άξονα Σίγρι Μυτιλήνης. Ο σχεδιασμός πρέπει να είναι όλες οι αφίξεις από την Ηπειρωτική Ελλάδα να γίνονται στο Σίγρι και όλες οι αφίξεις των Τούρκων στην Μυτιλήνη. Να αξιοποιηθεί και το λιμάνι της Πέτρας και του Πλωμαρίου που είναι πύλη Σέγκεν.
Αυτό όμως για να γίνει χρειάζεται όραμα που δεν υπάρχει δυστυχώς. Μια ίσως μεγαλύτερη δυσκολία που υπάρχει είναι και η ζήτηση. Ποια είναι η ζήτηση για την άφιξη κρουαζιερόπλοιων στην Λέσβο και ποιο το πρόγραμμα επίσκεψης θα πρέπει να εφαρμοστεί για την ικανοποίηση του πελάτη που θα αφιχθεί με τα κρουαζιερόπλοια;
ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ
Όσον αφορά τις τουριστικές επενδύσεις σε μονάδες φιλοξενίας, στην Λέσβο κάτι τέτοιο δυστυχώς δεν συμβαίνει, τουλάχιστον σε ρυθμό που συμβαίνει σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Οι περισσότερες εκτάσεις της Λέσβου είναι περιοχές Natura 2000 και μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις χωρίς λόγο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η περιοχή της Σκάλας Καλλονής που έχει χαρακτηριστεί Natura από τα τέλη της δεκαετίας του 90 μετά την δημιουργία των υφιστάμενων ξενοδοχείων. Ποια ήταν η επίδραση του ανθρώπου στο περιβάλλον της Natura στην Σκάλα Καλλονής; Θα σας πω εγώ που έχω και φωτογραφίες της εποχής του 80 και μπορείτε ιδίοις όμμασι να δείτε από τις αεροφωτογραφίες του στρατού. Την δεκαετία του 80 όλα τα χωράφια ήταν χέρσα χωρίς δέντρα και καλλιεργούνταν βρώμη και σίκαλη. Τώρα υπάρχουν στην ξενοδοχειακή περιοχή τουλάχιστον 2700 δέντρα, θάμνοι και καλλωπιστικά φυτά τα οποία προσφέρουν σε πολλά πουλιά και άλλα είδη του ζωικού βασιλείου στέγαση.
Οι επενδύσεις που χρειάζεται το νησί της Λέσβου θα περάσουν από 40 κύματα για να γίνουν και παρόλο που θα μπορούσαν να έχουν μια αυτονομία και αυτάρκεια ως προς την λειτουργία τους βλ. βιολογικός καθαρισμός εντός των μονάδων ή η εκμετάλλευση ύδατος από γεώτρηση ή η παραγωγή ηλεκτρισμού με εναλλακτικές μορφές παραγωγής, αυτά ακόμα αποτελούν άγνωστες δράσεις για τις αρχές του τόπου και δύσκολο να εγκριθούν. Ακόμα υπάρχει μεγάλο έλλειμα στον χαρακτηρισμό δρόμων, που όταν δεν υπάρχει, είναι αδύνατο να επιδότηθει από προγράμματα ανάπτυξης επενδύσεων κλπ.
Airbnb
Προανέφερα, ότι ο πληθυσμός της Λέσβου έχει συρρικνωθεί κατά 50% σχεδόν. Αυτό έχει σαν συνέπεια πολλά από τα χωριά του νησιού να έχουν σχεδόν ερημώσει. Σε μια μελέτη που πρόσφατα συντάχθηκε για τον τουρισμό της Λέσβου και την οικιστική ανάπτυξη, όπου αν είναι δυνατόν χαρακτηρίστηκε κορεσμένη η περιοχή από την Ευθαλού ως την Άργενο, αναφέρεται η δυνατότητα ίδρυσης ξενοδοχείων-χωριών. Πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι το airbnb είναι μια αθέμιτη επένδυση σε σχέση με τα υφιστάμενα ξενοδοχεία ασχέτως αν έχει επικρατήσει σε όλο τον κόσμο αυτή η πρακτική.
Όμως τα ξενοδοχεία-χωριά που προτείνεται στην μελέτη να ιδρυθούν αν γίνουν υπό την αιγίδα του ΕΟΤ και του υπουργείου Τουρισμού, τότε συζητάμε για μια διαφορετική τουριστική ανάπτυξη καθώς στα άδεια σπίτια των ερημωμένων χωριών πρόκειται να υπάρχει τουριστική κίνηση. Η οργάνωση όμως μιας τέτοιας επιχείρησης απαιτεί κεφάλαια και μια μορφή επιχειρηματικότητας που είναι αρκετά δύσκολο να εκφραστεί επί του παρόντος.
ΑΠΟΓΕΙΩΣΗ; ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΥΠΟΔΟΜΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ - ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ
Ακολουθώντας την γραμμή του άρθρου σας πρέπει να αναφέρουμε ότι η Λέσβος έχει μαζί με τις πτήσεις του εσωτερικού περί τις 105. Το να αυξηθούν οι πτήσεις είναι ένα μέγεθος σε συνάρτηση με την στέγαση από την μια και από την άλλη οι ακριβές τιμές πέφτουν μόνο όταν υπάρχει ανταγωνισμός. Αυτή την στιγμή υπάρχει ένα ολιγοπώλιο το οποίο ευκαιριακά παρέχει φθηνές πτήσεις και σίγουρα όχι στην υψηλή σεζόν. Πρέπει να πούμε ακόμα ότι όταν κάποιος επιλέγει να έλθει στην υψηλή περίοδο, είναι προετοιμασμένος να πληρώσει και περισσότερα οπότε είμαστε και κάπως άστοχοι να συζητάμε για χαμηλότερες τιμές. Όσον αφορά τους δρόμους, το νησί της Λέσβου χρειάζεται να γίνουν δυο ακόμα άξονες τουλάχιστον. Ο ένας δρόμος από την Καλλονή προς τον Μόλυβο και ο άλλος άξονας είναι ο δρόμος των 9 χλμ που συνδέει το Σίγρι με την Ερεσσό.
Η δημιουργία ενός καινούριου αεροδρομίου στο γεωγραφικό κέντρο του νησιού είναι πια όνειρο απατηλό από την στιγμή μόλις πρόσφατα έγινε η αναβάθμιση του αεροδρομίου από την Fraport.
Όσον αφορά την ύδρευση, πρέπει να σκεφτούμε σοβαρά το θέμα της αφαλάτωσης του θαλασσινού νερού. Η δημιουργία τέτοιων εργοταξίων για την επεξεργασία του νερού θα δώσει ακόμα μια διέξοδο στην ύδρευση αντί να φτιάχνονται φράγματα που θα επιδράσουν μάλλον αρνητικά στο περιβάλλον.
ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ
Όσο και αν σας φανεί παράξενο η Λέσβος έχει 6 μήνες γεμάτους καλοκαιρινή σεζόν. Ξεκινά από τις 15/4 και τελειώνει 15/10 κάθε χρόνο. Ανοίγει στην αρχή το 20% των κλινών και μετά τις 15/5 ανοίγουν όλοι οι προορισμοί. Μην νομίζετε όμως ότι ακόμα και σε προηγμένες περιοχές της Ελλάδας τα πράγματα είναι πολύ καλύτερα. Ως πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδόχων Λέσβου έχοντας συμμετάσχει σε συναντήσεις με προέδρους από όλη την Ελλάδα ακόμα και από προηγμένες περιοχές όπου διαφημίζεται το περήφανο άνοιγμα της σεζόν στις 15/3, τότε ανοίγουν μόλις το 5% των κλινών επί του συνόλου των κλινών που υπάρχουν. Μάλιστα εκεί το Airbnb σε τέτοιες περιοχές το πρόβλημα είναι ακόμα μεγαλύτερο καθώς ο αριθμός αυτών των κλινών υπερβαίνουν το 50% των συνολικών κλινών των τουριστικών καταλυμάτων.
ΜΟΝΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ
Στο τρίτο μεγαλύτερο νησί της Ελλάδας, την Λέσβο δεν φοβόμαστε την μονοκαλλιέργεια του τουρισμού, γιατί υπάρχουν ένα σωρό επιχειρήσεις –πέραν των επισιτιστικών– που έχουν έμμεση σχέση με τον τουρισμό. Ο τουρισμός επιδρά σε 300.000 επαγγέλματα λόγω των δράσεων που αναπτύσσονται είτε αφορά αυτό τα κατασκευαστικά είτε άλλες δράσεις που τυχόν αναπτύσσονται στα καταλύματα αλλά και σε τουριστικές επιχειρήσεις. Η επίδραση αυτή όμως μπορεί να είναι αρνητική όταν ο τουρισμός δεν περπατάει λόγω καταστάσεων που έχουμε αντιμετωπίσει στο παρελθόν ή τις πολιτικές καταστάσεις που υπάρχουν εντός και εκτός Ελλάδας. Ο πρωτογενής τομέας, ο τομέας της μεταποίησης υπάρχει σε ένα καλό επίπεδο και το σίγουρο είναι ότι εχθρός του καλού είναι το καλύτερο. Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε τον τουρισμό από την ζωή μας από την στιγμή που ως τόπος δεχθήκαμε τους πρώτους επισκέπτες.
Το νησί της Λέσβου έχει μεγάλες υποδομές υγείας, εκπαίδευσης και προσφέρεται ως τόπος κατοικίας για όλο τον χρόνο και είναι τελείως διαφορετικός τόπος από τα μικρά νησιά των Κυκλάδων όπου οι μόνιμοι κάτοικοι υποφέρουν από τις ελλείψεις υποδομών.
Στρατηγική προώθησης του τόπου
Το Marketing Strategy (στρατηγική προώθησης) είναι μια συζήτηση που σηκώνει πολύ νερό. Δεν τον θέλω το ρόλο του ειδικού και ούτε ισχυρίζομαι ότι έχω τις γνώσεις. Όμως αυτό που βλέπω είναι ότι και από κανέναν η τοπική αυτοδιοίκηση δεν ζητά μια άποψη, μια συμμετοχή σε μια σύσκεψη ή αν θέλετε δεν υπάρχει και μια ανάθεση έργου εκπόνησης μιας τέτοιας στρατηγικής. Πάμε και όπου βγει με φιλότιμο και αν είναι καλά θα φανεί στο χειροκρότημα. Η Ένωση Ξενοδόχων έχει προτείνει κατά καιρούς δράσεις που αφορούν την συνδιαφήμιση πτήσεων, την ανάπτυξη δράσεων προώθησης σε χώρες που τις έχουμε ανάγκη όπως η Γερμανία που έχει φύγει από την Λέσβο το 2015 και ακόμα δεν έχει γυρίσει.
Μόνιμο τμήμα σχεδιασμού με συχνές επαφές με την τουριστική βιομηχανία δεν υπάρχει. Η Ένωση Ξενοδόχων έχει καταθέσει την άποψη της για την δημιουργία της νοοτροπίας ώστε όλες οι δράσεις που γίνονται για την ανάπτυξη των υποδομών, για την συντήρηση των υποδομών, για την καθαριότητα να ακολουθούν ένα μόνιμο πλάνο δράσης που θα έχει σαν αποτέλεσμα το νησί της Λέσβου να παρουσιάζεται έτοιμο για κάθε είδους έντασης τουριστικής κίνησης που πρόκειται να υπάρξει.
Επίλογος
Η Λέσβος από την στιγμή που έχει εισέλθει με ένα δυναμικό τρόπο στην βιομηχανία του τουρισμού χρειάζεται το μεράκι όλων των εμπλεκομένων ώστε να ξεφύγουμε από τα στεγανά.
Αν δεν ενεργοποιήσουμε όλες τις θαλάσσιες εισόδους, αν δεν έχουμε γρήγορα αντανακλαστικά στην αντιμετώπιση των προβλημάτων, αν δεν γίνουν οι κατάλληλες δράσεις ώστε να μπορούν να προχωρούν επενδύσεις με μεγαλύτερο ρυθμό, αν δεν εκπονήσουμε ένα πλάνο προώθησης, τότε η ανάπτυξη της τουριστικής κίνησης θα αυξάνεται είτε συγκυριακά και το όφελος της κοινωνίας του νησιού θα είναι έκτακτο και δεν θα προσφέρεται ως πηγή έμπνευσης εξέλιξης του τουριστικού προϊόντος.
Βασίλης Βογιατζής
Πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδόχων Λέσβου
