Το Λεύκωμα της «Ενάτης»: Ένα ζωντανό πνευματικό αποτύπωμα της Λεσβιακής Άνοιξης στη Δημόσια Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης

Στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης φυλάσσεται ένα μοναδικό πνευματικό κειμήλιο της Λέσβου: το λεύκωμα «Μικρές Άριες» της Πέπη Δαράκη, της θρυλικής «Ενάτης». Δωρισμένο από την ίδια το 1990, με ιδιόχειρη αφιέρωση, το λεύκωμα συγκεντρώνει ανέκδοτα χειρόγραφα, σχέδια και υπογραφές κορυφαίων μορφών της Λεσβιακής Άνοιξης, όπως ο Στρατής Μυριβήλης, ο Ηλίας Βενέζης και εικαστικές παρεμβάσεις του Σπύρος Παπαλουκάς.
Το λεύκωμα αποτυπώνει τη ζωντανή πνευματική ζύμωση του κύκλου των Βασιβουζούκων – μιας ανήσυχης, σατιρικής και προοδευτικής παρέας που αμφισβήτησε τον συντηρητισμό της εποχής και σφράγισε την πολιτιστική ταυτότητα της Λέσβου. Σήμερα, δεν αποτελεί απλώς ιστορικό ντοκουμέντο, αλλά ζωντανή μαρτυρία δημιουργικής τόλμης, χιούμορ και πνευματικής ελευθερίας, πολύτιμη για την έρευνα και την έμπνευση των επόμενων γενεών.

Από τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης/ Public Library of Mytilene

Το Πνευματικό Κειμήλιο της Ενάτης

Ένα μοναδικό πνευματικό κειμήλιο, βαθιά δεμένο με την ιστορία της Λεσβιακής Άνοιξης, φυλάσσεται στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης . Πρόκειται για το λεύκωμα της Πέπης Δαράκη, της θρυλικής «Ενάτης», με τον ποιητικό τίτλο «Μικρές Άριες».

Το λεύκωμα αυτό δωρίστηκε από την ίδια την Πέπη Δαράκη στη βιβλιοθήκη το 1990, συνοδευόμενο από ιδιόχειρη αφιέρωσή της, ως πράξη μνήμης, ευθύνης και αγάπης για τον τόπο της.

Όπως η ίδια γράφει στον πρόλογο του βιβλίου της για τη Λεσβιακή Άνοιξη, σύντομα εγκατέλειψε το συνηθισμένο εφηβικό λεύκωμα και δημιούργησε ένα άλλο, με μεγαλύτερους πνευματικούς στόχους, χωρίς ερωτήσεις και ζωγραφιές. Έτσι γεννήθηκαν οι «Μικρές Άριες», στις σελίδες του οποίου αποτυπώνονται χειρόγραφα κείμενα κορυφαίων μορφών της Λεσβιακής Άνοιξης, όπως του Στρατή Μυριβήλη και του Ηλία Βενέζη, αλλά και εικαστικές παρεμβάσεις, όπως το χαρακτηριστικό σχέδιο του Σπύρου Παπαλουκά, συνθέτοντας ένα μοναδικό μωσαϊκό λόγου και εικόνας .

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδρομή έπαιξε ο αδελφός της, Κώστας Μάκιστος, συγγραφέας και μέλος της Ορδής των Βασιβουζούκων, ο οποίος την έφερε σε άμεση επαφή με τον πνευματικό κύκλο της Λεσβιακής Άνοιξης και την έπαιρνε μαζί του στις συναθροίσεις τους.

Πρώτος που έγραψε στο λεύκωμά της ήταν ο Μυριβήλης, ο κηδεμόνας της όπως τον αποκαλεί η ίδια:

«Ο Μυριβήλης ήταν και ο πρώτος που έγραψε στο λεύκωμά μου, έξι περίπου σελίδες με τον τίτλο “Αντίκρυ στους Θεούς”. Αλλά στο τέλος πρόσθεσε:

“Γιατί Άριες; Βάλε καλύτερα: Άριες, μάριες, κουκουνάριες!…”»

Η ίδια εξηγεί τι σήμαινε η ονομασία της ομάδας:

«Ο “Βασιβουζούκος” είναι λέξη τούρκικη σύνθετη από τη λέξη μπας (κεφαλή) και μπουζούκ που σήμαινε χαλασμένη. Η λέξη βασιβουζούκος αναφερόταν στους απείθαρχους του τουρκικού στρατού, άτομα επιθετικά και σκληρά.

Ήταν ένα πνευματικό νταϊλίκι που ξεκίνησε από τον Μυριβήλη και τον Λεφκία. Η ονομασία αυτή που δώσανε στην παρέα τους ήταν μια έκφραση απειθαρχίας και αντίστασης στο μέχρι τότε κοινωνικό κατεστημένο και τον συντηρητισμό».

Η Πέπη Δαράκη σκιαγραφεί τους Βασιβουζούκους ως:

«μια παρέα από αισιόδοξους και προοδευτικούς ανθρώπους, πολύ έξυπνους, αλλά και χωρατατζήδες και μεγάλα πειραχτήρια».

Οι συναντήσεις τους είχαν ως σταθερό σημείο αναφοράς το «Πανελλήνιο» για μπύρες και μεζεδάκια ή στον Μακρύ Γιαλό τα βράδια για ούζο και χταποδάκι ψητό στα κάρβουνα . Εκεί, μέσα σε γέλια και πειράγματα, διαμορφωνόταν ένα ζωντανό εργαστήρι ιδεών, σάτιρας και δημιουργικής τόλμης που σφράγισε το κίνημα της Λεσβιακής Άνοιξης.

Στον κύκλο αυτόν ανήκαν μορφές που σημάδεψαν τα γράμματα και την πνευματική ζωή του τόπου: ο Μυριβήλης, ο Λεφκίας, ο Βενέζης, ο Πρωτοπάτσης, ο Μάκιστος, η Μαρία Κλωνάρη, ο Βαλέτας, ο Ασημάκης Πανσέληνος, οι Στρατής και Μίλτης Παρασκευαΐδης, η Ελένη Μυρογιάννη και άλλοι λογοτέχνες, διανοούμενοι και καλλιτέχνες, που συγκρότησαν μια ανήσυχη και πρωτοπόρα γενιά .

Η σάτιρα και το πείραγμα δεν έλειπαν ποτέ. Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό με τον Δελαπατρίδη, όπως το καταγράφει:

«Συχνά άκουγα τους Βασιβουζούκους να κοροϊδεύουν τους Αθηναίους διανοούμενους… κι όταν κάποιος Μυτιληνιός ήταν κάπως λοξός δεν το είχανε σε τίποτα να τον αποτρελάνουν, όπως έγινε με τον Δελαπατρίδη… Ο Μυριβήλης ήταν εκείνος που τον αποτρέλανε ερεθίζοντας τις άρρωστες και δονκιχωτικές του φιλοδοξίες. Ώσπου τον ξαπόστειλε στην Αθήνα για να κυβερνήσει την Ελλάδα».

Το Λεύκωμα της Ενάτης συνέχισε έτσι το φιλόδοξο ταξίδι του, παγιδεύοντας στις σελίδες του ανέκδοτα κείμενα, σχέδια και υπογραφές ανθρώπων των γραμμάτων, πολύτιμα τεκμήρια μιας εποχής με δημιουργική τόλμη.

Και όπως γράφει η ίδια, κοιτάζοντάς το χρόνια αργότερα:

«Καθώς διαβάζω σήμερα τα ονόματά τους, η εικόνα τους ζωντανεύει με μια λεπτή συγκίνηση και ένα αίσθημα ευγνωμοσύνης» .

Η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης, μέσα από τη διαφύλαξη και την ανάδειξη τέτοιων μοναδικών τεκμηρίων, υπηρετεί τη συνέχεια της πνευματικής ζωής του τόπου. Το Λεύκωμα της Πέπης Δαράκη δεν αποτελεί μόνο ένα ιστορικό ντοκουμέντο, αλλά μια ζωντανή μαρτυρία της ζύμωσης που γέννησε τη Λεσβιακή Άνοιξη. Μέσα στις σελίδες του αποτυπώνεται το ήθος, το χιούμορ και η πνευματική τόλμη μιας γενιάς που σφράγισε τα γράμματα και την ταυτότητα της Λέσβου, προσφέροντας σήμερα πολύτιμο υλικό γνώσης, έρευνας και έμπνευσης για τις επόμενες γενιές