Λίγες εβδομάδες μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967, η δικτατορία επιβάλλει… τεστ κουρέματος για τους τουρίστες. Από τα αρχεία της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Μυτιλήνης, μια «επίσημη» απαγόρευση της σύγχρονης ευπρέπειας που σοκάρει — και αποκαλύπτει τον έλεγχο της καθημερινότητας υπό το καθεστώς.
Όταν το μήκος των μαλλιών έγινε… εθνικό ζήτημα
Μάιος 1967. Η Ελλάδα μόλις έχει μπει στη σιδερένια αγκαλιά της δικτατορίας. Και ενώ ο κόσμος φοβάται συλλήψεις, λογοκρισία και απαγορεύσεις, ένα απίστευτο κυβερνητικό μέτρο έρχεται να αποδείξει πως το καθεστώς ήθελε να ελέγξει τα πάντα — μέχρι και το… χτένισμα των τουριστών.
Μια μικρή, φαινομενικά αθώα είδηση στον Δημοκράτη Μυτιλήνης φωτίζει σήμερα, χάρη στο αρχείο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Μυτιλήνης, έναν κόσμο παράνοιας που μοιάζει βγαλμένος από κακή φάρσα.
Η διαταγή: “Κόμην μακράν; ΕΙΣΟΔΟΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ”
Με κοινή απόφαση των υπουργών Παττακού και Τοτόμη, λίγες εβδομάδες μετά το πραξικόπημα, η Ελλάδα απαγορεύει την είσοδο σε:
γενειοφόρους τουρίστες,
μακρομάλληδες,
αλλοδαπούς «ρυπαρούς και ρακενδύτους»,
και γενικώς σε οποιονδήποτε… δεν ήταν κουρεμένος κοντά, ευπρεπής και οικονομικά «τακτοποιημένος».
Στόχος; Να μην συνδεθεί ο τουρισμός με «αλητεία». Η παλιά εφημερίδα το γράφει ξεκάθαρα:
«Λίγο ακόμα, κι ο τουρισμός σ’ εμάς θα καταντούσε συνώνυμο με την αλητεία! Τουρισμός… τρίχες!»
Ακούγεται σαν αστείο; Ναι. Ήταν όμως επίσημη κρατική εντολή.
Το καθεστώς, σε μια επίδειξη «ευπρεπισμού», απαιτούσε από τους τουρίστες να έχουν και ελάχιστο συνάλλαγμα — για να μην έρχονται «αδέκαροι». Για τη χούντα, ο καθωσπρέπει ξένος:
κουρευόταν,
πλήρωνε,
υπάκουε. Πολύ απλά: ήταν «της σειράς».
Παράλληλα: διάλυση 11 σωματείων της Λέσβου
Στο ίδιο φύλλο της εφημερίδας ανακοινώνεται και το επόμενο χτύπημα του καθεστώτος: η διάλυση έντεκα εργατικών σωματείων στο νησί. Μεταξύ αυτών:
εργατών γης Αγιάσου,
Πολυχνίτου,
Θερμής,
Αγίας Παρασκευής.
Η δικτατορία δεν έκοβε μόνο τρίχες — έκοβε και φωνές.
Γιατί έχει σημασία σήμερα
Το επεισόδιο δείχνει, με τρόπο σχεδόν κωμικοτραγικό, πώς ξεκινά η αυταρχική διολίσθηση: όχι πάντα με θόρυβο, αλλά με μικρά, «ασήμαντα», αστεία μέτρα που αποκαλύπτουν εμμονή με τον έλεγχο του σώματος, της εμφάνισης, της συμπεριφοράς.
Και εδώ μπαίνει ο ρόλος της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Μυτιλήνης.
Τα αρχεία της Βιβλιοθήκης: ο καθρέφτης του αθέατου παρελθόντος
Χάρη στο τεράστιο αρχειακό υλικό της βιβλιοθήκης — εφημερίδες, τεκμήρια, φωτογραφίες — οι λεπτομέρειες της τοπικής και εθνικής ιστορίας βγαίνουν ξανά στο φως.
Ανασύρουν στιγμές που, αν δεν υπήρχαν καταχωρημένες, θα εξαφανίζονταν για πάντα. Και μας θυμίζουν πως η ιστορία δεν γράφεται μόνο από «μεγάλες πράξεις», αλλά και από παράλογες, μικρές, καθημερινές διαταγές ενός καθεστώτος που ήθελε να ελέγξει μέχρι και το… κομμωτήριο.
Μια χώρα που έλεγχε τρίχες ήλεγχε και συνειδήσεις
Το μέτρο μοιάζει σήμερα γελοίο. Αλλά το γελοίο, στη δικτατορία, ήταν εργαλείο. Έλεγχε συμπεριφορές, διαχωρισμούς, εικόνες. Και η Λέσβος – όπως καταγράφει και ο Δημοκράτης Μυτιλήνης – το έζησε στην πρώτη γραμμή
