Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Σχολικού Εκφοβισμού
Η σημερινή ημέρα αποτελεί μια ακόμη ευκαιρία να μιλήσουμε για το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού. Τα τελευταία χρόνια ακούμε συχνά συνθήματα, βλέπουμε εκδηλώσεις ευαισθητοποίησης, ανακοινώσεις, πλατφόρμες καταγγελιών και πλήθος δηλώσεων και εξαγγελιών για την ανάγκη αντιμετώπισης του προβλήματος. Όλα αυτά έχουν τη σημασία τους. Όμως, όσο κι αν είναι χρήσιμη η δημόσια συζήτηση, οφείλουμε να αναρωτηθούμε αν τελικά προσεγγίζουμε το ζήτημα με τον βαθμό ουσίας που απαιτείται.
Ίσως έχει έρθει η στιγμή να γίνουμε περισσότερο ουσιαστικοί και λιγότερο επικοινωνιακοί· περισσότερο αληθινοί και άμεσοι και λιγότερο θιασώτες μιας επιφανειακής πολιτικής ορθότητας. Τα συνθήματα, οι δηλώσεις και τα ευχολόγια έχουν αξία μόνο όταν συνοδεύονται από ειλικρινή διάθεση αυτοκριτικής. Διαφορετικά κινδυνεύουν να μετατραπούν σε μια άσκηση δημοσίων σχέσεων, χωρίς πραγματικό αντίκρισμα στη σχολική καθημερινότητα.
Υπάρχει η εύλογη ανησυχία ότι η σύγχρονη σχολική των ηλεκτρονικών πλατφορμών, αλλά και η καλλιέργεια μιας κουλτούρας καταγγελιών και η ιδιότυπη ροπή στην ποινικοποίηση της σχολικής ζωής δεν οδηγούν απαραίτητα σε ουσιαστική βελτίωση του σχολικού κλίματος. Αντί να ενισχύουν τον αμοιβαίο σεβασμό ανάμεσα σε μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς, συχνά καλλιεργούν ένα στείρο κλίμα καχυποψίας και αντιπαράθεσης, εις βάρος της διαλλακτικότητας, της ενσυναίσθησης και της συμφιλίωσης.
Την ίδια στιγμή, η μοναξιά ολοένα περισσότερων παιδιών και νέων εντείνεται. Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς δεν ενισχύεται, αλλά διακρώς υποχωρεί, ενώ τη θέση της καταλαμβάνουν στερεοτυπικές αντιλήψεις και ιδεοληψίες. Αν θέλουμε πραγματικά να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα, οφείλουμε να πούμε τα πράγματα όπως είναι: χωρίς φίλτρα, χωρίς τεχνοκρατικούς εξωραϊσμούς, με θάρρος και παρρησία.
Σε μεγάλο βαθμό, οι νεότερες διατάξεις των σχολικών κανονισμών για τον σχολικό εκφοβισμό παραμένουν προσχηματικές. Συχνότερα οι εκπαιδευτικοί εμφανίζονται αμήχανοι ή απρόθυμοι να αναγνωρίσουν την έκταση του προβλήματος, ενώ δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου προτιμάται η γνωστή πρακτική της απόκρυψης δυσάρεστων καταστάσεων «κάτω από το χαλί». Παρά τις πανηγυρικές εξαγγελίες, η διαδικασία υποβολής παραπόνων και καταγγελιών από μαθητές και γονείς δεν είναι πάντοτε ενθαρρυντική ή φιλική· συχνά ισχύει ακριβώς το αντίθετο.
Οι αρμόδιες υπηρεσίες εξετάζουν τις καταγγελίες που υποβάλλονται, όμως πολύ συχνά αυτές καταλήγουν να αρχειοθετούνται βιαστικά, χωρίς ουσιαστική διερεύνηση και χωρίς πραγματικές λύσεις. Έτσι, πολλά ζητήματα χάνονται μέσα σε μια διαδικασία τυπολατρίας και ψηφιακής γραφειοκρατίας ενός «επιτελικού κράτους» που δείχνει να εμμένει στους αριθμούς και στους δείκτες, ξεχνώντας ότι πίσω από αυτούς υπάρχουν άνθρωποι, παιδιά και ολόκληρες σχολικές κοινότητες.
Ταυτόχρονα, με συνειδητή υπαιτιότητα της καθεστωτικής Κυβερνητικής Πολιτικής, που επιμένει να φείδεται δαπανών για την Παιδεία, η εκπαιδευτική πραγματικότητα σε ολόκληρη την Επικράτεια —και ιδιαίτερα στην επαρχία— εξακολουθεί να ασφυκτιά από εξαιρετικά σοβαρά προβλήματα: ελλείψεις προσωπικού, λειτουργικές συγχωνεύσεις, παλαιά και ανεπαρκή σχολικά κτίρια και υποδομές. Όλα αυτά διαμορφώνουν ένα περιβάλλον που κάθε άλλο παρά ευνοεί την ουσιαστική αντιμετώπιση σύνθετων φαινομένων όπως ο σχολικός εκφοβισμός.
Η σχολική ζωή είναι μια ιδιαίτερα ευαίσθητη σφαίρα. Συχνά και εμείς οι γονείς το παραβλέπουμε ή το λησμονούμε. Την ίδια στιγμή, η ψηφιακή εποχή, η υπερπληροφόρηση και η τοξικότητα που διαχέεται στο διαδίκτυο λειτουργούν συχνά εμπρηστικά στην ήδη αυξημένη ένταση της δημόσιας συζήτησης. Η εριστική διάθεση εντείνεται, οι εκπαιδευτικοί και οι δημόσιοι λειτουργοί αναδιπλώνονται υπό το βάρος μιας διάχυτης ευθυνοφοβίας και πολλές φορές φαίνεται να μην γνωρίζουν επαρκώς το νέο θεσμικό πλαίσιο ή να δυσκολεύονται να κατανοήσουν επαρκώς το ίδιο το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού.
Γι' αυτό και είναι αναγκαία μια ουσιαστική προσπάθεια επιμόρφωσης και κατάρτισης όλων των εμπλεκομένων: εκπαιδευτικών, γονέων και διοικητικών στελεχών. Μόνο μέσα από έναν ουσιώδη διάλογο και μια κοινή προσπάθεια κατανόησης μπορούμε να διαμορφώσουμε μια πιο ώριμη και αποτελεσματική προσέγγιση απέναντι στο πρόβλημα.
Προς το παρόν, ας ξεκινήσουμε από το πιο απλό αλλά και πιο δύσκολο βήμα: την ανάληψη ευθύνης. Ο καθένας μας —και πρώτος εγώ— οφείλει να αναγνωρίσει το μερίδιο που του αναλογεί. Γιατί η εύκολη, επικοινωνιακή συνθηματολογία μπορεί να ακούγεται ευχάριστη, αλλά πολύ συχνά καταλήγει να αγγίζει τα όρια της υποκρισίας.
Η ουσιαστική αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού δεν θα προκύψει από περισσότερα συνθήματα. Θα προκύψει από περισσότερη ειλικρίνεια, συνεργασία και εμπιστοσύνη μέσα στη σχολική κοινότητα.
