Οι πρώτες εκτιμήσεις για την έκρηξη στη Βιολάντα: τι δείχνουν τα δεδομένα

Τα πρώτα στοιχεία από το πεδίο της τραγωδίας στο εργοστάσιο της μπισκοτοβιομηχανίας Βιολάντα στα Τρίκαλα συγκλίνουν στο ότι η καταστροφική έκρηξη δεν προήλθε από απλή ανάφλεξη ή μεμονωμένο περιστατικό φωτιάς, αλλά από αιφνίδια απελευθέρωση μεγάλης ποσότητας ενέργειας, χαρακτηριστική αερίου ή μίγματος αερίων σε κλειστό ή ημίκλειστο χώρο. Το γεγονός ότι το ωστικό κύμα διέσπασε το κτίριο σε δύο τμήματα, εκσφενδόνισε δομικά στοιχεία και οδήγησε σε άμεση κατάρρευση της οροφής, παραπέμπει σε εκρηκτικό φαινόμενο υψηλής πίεσης και όχι σε θερμική υπερφόρτιση χαμηλής έντασης.

Σύμφωνα με τις πρώτες τεχνικές αναλύσεις και εκτιμήσεις , το επίκεντρο της έκρηξης εντοπίζεται στη ζώνη παραγωγής όπου λειτουργούσαν οι βιομηχανικοί φούρνοι. Πρόκειται για εγκαταστάσεις συνεχούς λειτουργίας, με σταθερή παρουσία θερμικών πηγών, καυσίμων και συστημάτων εξαερισμού. Σε τέτοια περιβάλλοντα, ακόμη και περιορισμένη διαρροή εύφλεκτου αερίου μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να οδηγήσει σε ταχεία συσσώρευση εκρηκτικού νέφους, εφόσον ο αερισμός δεν είναι επαρκής ή παρουσιάσει αστοχία.

Οι ειδικοί εξετάζουν κυρίως το ενδεχόμενο διαρροής αμμωνίας ή προπανίου, ουσιών που χρησιμοποιούνται ευρέως στη βιομηχανία τροφίμων είτε σε ψυκτικά συστήματα είτε ως καύσιμα ή βοηθητικά μέσα παραγωγής. Αν και η αμμωνία δεν θεωρείται τυπικά εκρηκτική, σε υψηλές συγκεντρώσεις και σε συνδυασμό με θερμικές πηγές μπορεί να προκαλέσει βίαια φαινόμενα αποσύνθεσης και ανάφλεξης. Το προπάνιο, από την άλλη, είναι εξαιρετικά εύφλεκτο και μπορεί να δημιουργήσει ισχυρό ωστικό κύμα εφόσον αναφλεγεί μαζικά.

Καθοριστικό στοιχείο για την επιστημονική προσέγγιση της υπόθεσης είναι το χρονικό της έκρηξης. Η εκκωφαντική ένταση που ακούστηκε σε μεγάλη ακτίνα, σε συνδυασμό με την άμεση δομική αποτυχία του κτιρίου, υποδηλώνει ότι η ανάφλεξη δεν ήταν σταδιακή αλλά στιγμιαία. Αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι προηγήθηκε περίοδος «σιωπηλής» συσσώρευσης αερίου, η οποία δεν έγινε αντιληπτή ή δεν ενεργοποίησε εγκαίρως συστήματα συναγερμού και διακοπής λειτουργίας.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στο γεγονός ότι η φωτιά συνεχίζει να καίει επί πολλές ώρες μετά την έκρηξη. Αυτό ερμηνεύεται ως ένδειξη ύπαρξης μεγάλου φορτίου καυσίμων υλικών, αλλά και πιθανής συνέχισης διαρροών από κατεστραμμένα δίκτυα. Η παρατεταμένη καύση δυσχεραίνει το έργο των διασωστικών συνεργείων και καθιστά επικίνδυνη την πλήρη προσέγγιση των συντριμμιών, καθώς η δομική ακεραιότητα του κτιρίου έχει σοβαρά διαταραχθεί.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η τραγική απώλεια ανθρώπινων ζωών οφείλεται κυρίως στη δυναμική της έκρηξης και όχι στη φωτιά αυτή καθαυτή. Το ωστικό κύμα φαίνεται ότι προκάλεσε άμεσο εγκλωβισμό εργαζομένων, καταρρεύσεις και απότομη απώλεια διαθέσιμων διαδρομών διαφυγής, σε χρόνο που δεν επέτρεψε καμία οργανωμένη αντίδραση. Σε τέτοιου τύπου βιομηχανικά ατυχήματα, η διαφορά μεταξύ επιβίωσης και απώλειας ζωής μετριέται σε δευτερόλεπτα.

Η έρευνα πλέον στρέφεται στη λεπτομερή εξέταση των συστημάτων ασφαλείας, των πρωτοκόλλων συντήρησης και των καταγραφών λειτουργίας του εξοπλισμού τις τελευταίες ώρες πριν την έκρηξη. Η παρουσία εμπειρογνωμόνων και η εμπλοκή εισαγγελικών αρχών υποδηλώνουν ότι η διερεύνηση δεν περιορίζεται στα τεχνικά αίτια, αλλά επεκτείνεται και στο ερώτημα κατά πόσο τηρήθηκαν τα προβλεπόμενα μέτρα πρόληψης σε μια εγκατάσταση αυξημένου βιομηχανικού κινδύνου.

Σε αυτή τη φάση, οι επιστημονικές εκτιμήσεις παραμένουν προκαταρκτικές, ωστόσο συγκλίνουν σε ένα βασικό συμπέρασμα: η έκρηξη στη Βιολάντα ειναι αποτέλεσμα συνδυασμού επικίνδυνων υλικών, ενεργού εξοπλισμού και πιθανής αστοχίας σε κρίσιμα συστήματα ελέγχου. Τα ακριβή αίτια θα προκύψουν μόνο μετά την ολοκλήρωση της πραγματογνωμοσύνης, όμως ήδη το περιστατικό εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη βιομηχανική ασφάλεια και την πρόληψη παρόμοιων τραγωδιών στο μέλλον.