Σπάει τη σιωπή ο Δημήτρης Κουφοντίνας: Πώς περιγράφει τη στρατολόγηση και τη διαδρομή του στη 17 Νοέμβρη
Για πρώτη φορά μέσα από τη φυλακή, ο Δημήτρης Κουφοντίνας – ο καταδικασμένος ως βασικός εκτελεστής της τρομοκρατικής οργάνωσης «17 Νοέμβρη» – μιλά δημόσια για τη διαδρομή του, τη στρατολόγησή του και τη μετάβαση από την πολιτική ζύμωση της μεταπολίτευσης στην ένοπλη δράση.
Η παρέμβασή του καταγράφεται στο ντοκιμαντέρ «Φάκελος 17Ν» του Αλέξης Παπαχελάς, σε μια αφήγηση που επιχειρεί να φωτίσει τα ιδεολογικά και πολιτικά ερείσματα μιας οργάνωσης που σημάδεψε για δεκαετίες τη δημόσια ζωή της χώρας.
«Η πρώτη εικόνα»: Από το ραδιόφωνο στη ριζοσπαστικοποίηση
Ο Κουφοντίνας ανατρέχει στο 1976, όταν – όπως περιγράφει – άκουσε για πρώτη φορά το όνομα της οργάνωσης με αφορμή τη δολοφονία του βασανιστή της χούντας Ευάγγελου Μάλλιου. Μια οικογενειακή σκηνή, με τον «κομμουνιστή παππού» να αντιδρά έντονα στην είδηση, παρουσιάζεται από τον ίδιο ως συμβολικό σημείο αφετηρίας.
Στη συνέχεια περιγράφει τη σταδιακή πολιτικοποίησή του, τη συμμετοχή του σε κινητοποιήσεις και καταλήψεις της μεταπολίτευσης, καθώς και τη μετάβασή του από τους κομματικούς χώρους της εποχής στους «ακηδεμόνευτους αγώνες», όπως τους αποκαλεί. Κάνει αναφορές στον Τσε Γκεβάρα και σε πρόσωπα της λατινοαμερικανικής ένοπλης πάλης, επιχειρώντας να εντάξει τη δράση του σε ένα ευρύτερο ιδεολογικό πλαίσιο.
Η αφήγησή του σκιαγραφεί μια διαδρομή που – κατά τον ίδιο – ξεκινά από τις προσδοκίες της μεταπολίτευσης και καταλήγει στην ένταξη στη 17Ν, σε μια περίοδο όπου η οργάνωση αλλάζει σύνθεση και επιχειρησιακή δυναμική.
Η πρώτη ταυτοποίηση και η «βαθιά παρανομία»
Στο ίδιο ντοκιμαντέρ, ο πρώην επικεφαλής της Αντιτρομοκρατικής Φώτης Παπαγεωργίου αποκαλύπτει ότι ο Κουφοντίνας ήταν γνωστός στις Αρχές ήδη από το 1985, μετά από βομβιστική επίθεση σε υποκατάστημα της Citibank στην οδό Πανόρμου. Σύμφωνα με την αφήγηση, η ταυτοποίηση οχήματος που συνδεόταν με την οικογένειά του οδήγησε την ΕΛ.ΑΣ. στα ίχνη του.
Όταν οι Αρχές επιχείρησαν να τον καλέσουν για εξηγήσεις, εκείνος εξαφανίστηκε, περνώντας – όπως ειπώθηκε – στη «βαθιά παρανομία». Από εκεί και έπειτα, η πορεία του ταυτίστηκε με τις πιο αιματηρές σελίδες της οργάνωσης.
Επιχειρησιακή αδυναμία και θεσμικά κενά
Το ντοκιμαντέρ φωτίζει και την άλλη πλευρά: την εικόνα μιας αστυνομίας με ελλείψεις σε εξοπλισμό, τεχνογνωσία και οργάνωση, σε μια εποχή όπου η 17Ν κινούνταν με σχετική άνεση. Η εισβολή στο Αστυνομικό Τμήμα Βύρωνα το 1988, με τον αφοπλισμό των αστυνομικών, καταγράφεται ως μια «παράσταση εξευτελισμού» της ΕΛ.ΑΣ., αποτυπώνοντας την επιχειρησιακή της αυτοπεποίθηση εκείνης της περιόδου.
Το «βρώμικο ’89» και η δολοφονία Μπακογιάννη
Η πολιτική πόλωση της περιόδου 1989, με το σκάνδαλο Κοσκωτά και την παραπομπή του Ανδρέας Παπανδρέου, αποτέλεσε εύφλεκτο φόντο για νέες θεωρίες και σενάρια. Η δολοφονία του Παύλος Μπακογιάννης στην οδό Ομήρου, στις 26 Σεπτεμβρίου 1989, υπήρξε κομβικό σημείο: όχι μόνο για την πολιτική ζωή, αλλά και για την εδραίωση της 17Ν ως στρατηγικού παίκτη αποσταθεροποίησης.
Οι φήμες περί διασυνδέσεων με πολιτικούς χώρους τροφοδότησαν για χρόνια τη δημόσια συζήτηση, χωρίς ποτέ να αποδειχθούν θεσμικά.
Μια αφήγηση χωρίς μεταμέλεια
Αυτό που προκύπτει από την τοποθέτηση Κουφοντίνα δεν είναι μια πράξη αυτοκριτικής, αλλά μια προσπάθεια πολιτικής ερμηνείας της διαδρομής του. Η γλώσσα του παραμένει ιδεολογικά φορτισμένη, με αναφορές στη «συνέπεια λόγων και πράξεων» και στην επιλογή της σύγκρουσης.
Η Ιστορία, ωστόσο, έχει καταγράψει διαφορετικά το αποτύπωμα της 17 Νοέμβρη: 23 δολοφονίες, δεκάδες τραυματισμούς, ένα πολυετές κλίμα φόβου και μια βαριά σκιά πάνω στη μεταπολιτευτική δημοκρατία.
Το ντοκιμαντέρ λειτουργεί ως υπενθύμιση μιας περιόδου όπου η πολιτική βία επιχείρησε να υποκαταστήσει τη δημοκρατική διαδικασία. Και η δημόσια συζήτηση που ανοίγει σήμερα δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά και τη διαρκή εγρήγορση απέναντι σε κάθε μορφή εξτρεμισμού.
Η Ιστορία δεν διαγράφεται. Καταγράφεται, αναλύεται και – κυρίως – κρίνεται.
