Η Google και το Facebook αλλάζουν τους κανόνες: Γιατί τα ΜΜΕ κινδυνεύουν να εξαφανιστούν από την ενημέρωση
Αλγόριθμοι, AI και social media αλλάζουν ριζικά το τοπίο της ενημέρωσης – οι εκδότες χάνουν την πρόσβαση στο κοινό τους και η δημοκρατία το οξυγόνο της.
Κάτι μεγάλο αλλάζει — και όχι απαραίτητα προς το καλύτερο.
Οι πλατφόρμες που κάποτε έδιναν δύναμη στα Μέσα και στους δημιουργούς περιεχομένου, τώρα τους “κόβουν τη φωνή”.
Η Google, το Facebook και το Instagram ξαναγράφουν τους κανόνες του παιχνιδιού, αναγκάζοντας τους εκδότες να παράγουν περιεχόμενο για τις ίδιες τις πλατφόρμες, όχι για τις ιστοσελίδες τους.
Τι αλλάζει σε Google News και Google Discover
Το Google News και το Google Discover ήταν μέχρι πρότινος οι δύο βασικές “αρτηρίες” μέσω των οποίων ένα ειδησεογραφικό site μπορούσε να φτάσει μαζικά στο κοινό του.
Το Google News λειτουργεί ως ψηφιακή εφημερίδα: εμφανίζει άρθρα από διάφορες πηγές, οργανωμένα ανά θέμα και επικαιρότητα.
Το Google Discover, από την άλλη, είναι μια προσωποποιημένη ροή ειδήσεων μέσα στην εφαρμογή της Google και στα Android κινητά — μια “καθημερινή εφημερίδα” φτιαγμένη από αλγόριθμο, βασισμένη στις προτιμήσεις κάθε χρήστη.
Όμως τα τελευταία χρόνια, και ειδικά μετά το 2024, η Google έχει περιορίσει δραματικά την εμφάνιση μικρών και μεσαίων ΜΜΕ σε αυτές τις πλατφόρμες.
Πλέον, προβάλλονται ελάχιστα sites, με προτεραιότητα στα μεγάλα, διεθνή ή κρατικά μέσα.
Το αποτέλεσμα;
Περιφερειακές ειδησεογραφικές ιστοσελίδες – ακόμη και με άρτιο περιεχόμενο – εξαφανίζονται από τη ροή, ενώ η επισκεψιμότητα πέφτει έως και 80%.
Και το χειρότερο; Το Discover και το News είναι πια οι κύριες πηγές αναγνωσιμότητας.
Όποιος δεν υπάρχει εκεί, είναι σαν να μην υπάρχει καθόλου.
Η αναζήτηση που δεν οδηγεί πια σε ειδήσεις
Σαν να μην έφτανε αυτό, η νέα AI αναζήτηση της Google (Search Generative Experience) δεν δείχνει πλέον απλούς συνδέσμους, αλλά συνοψίζει το περιεχόμενο.
Αν, για παράδειγμα, αναζητήσεις «πλημμύρες στη Μυτιλήνη», δεν θα σου προτείνει πια να μπεις στο ρεπορτάζ του τοπικού site — θα σου εμφανίσει έτοιμη περίληψη που έχει “τραβηχτεί” από όλα τα ΜΜΕ του νησιού ή τα πρακτορεία ειδήσεων.
Ο αναγνώστης ενημερώνεται μέσα από την ίδια τη Google, χωρίς να κάνει καν κλικ.
Αυτό σημαίνει μηδενικά έσοδα για τον δημιουργό της πληροφορίας — και τεράστιο πλήγμα για τη βιωσιμότητα των ειδησεογραφικών οργανισμών.
Το Facebook “θάβει” τα links
Το Facebook έχει πάρει επίσης διαφορετικό δρόμο.
Πλέον, ο αλγόριθμος ευνοεί μόνο βίντεο, Reels και φωτογραφίες.
Οι αναρτήσεις με link σε άρθρα, ακόμα κι αν είναι ποιοτικές, σχεδόν εξαφανίζονται από το feed.
Αυτοί που προσπαθούν να το “παρακάμψουν” με το γνωστό κόλπο “Διαβάστε περισσότερα στο link στο πρώτο σχόλιο”, βλέπουν κι αυτοί το περιεχόμενό τους να μη φτάνει πουθενά. Ο αναγνώστης βλέπει το βίντεο ή τις φωτο αλλά σπάνια κάνει κλικ στο άρθρο. Με άλλα λόγια παράγουν περιεχόμενο για την πλατφόρμα και αυξάνει η αλληλεπίδραση πλατφόρμας και χρήστη. Δουλεύουν δηλαδή για την πλατφόρμα!
Οι πλατφόρμες δεν θέλουν να στείλουν τους χρήστες έξω — θέλουν να τους κρατήσουν μέσα, γιατί εκεί παίζονται οι διαφημίσεις και τα έσοδα.
Η στραγγαλισμένη ενημέρωση
Ο μέσος εκδότης βρίσκεται πλέον σε αδιέξοδο:
- Οι επισκέψεις πέφτουν.
- Τα έσοδα από διαφήμιση εξαφανίζονται.
- Οι αλγόριθμοι καθορίζουν ποιος θα “ακουστεί”.
Και έτσι, όλο και περισσότερα τοπικά ή ανεξάρτητα μέσα αναγκάζονται να αναζητήσουν χρηματοδότηση από δήμους, περιφέρειες ή κρατικά προγράμματα.
Η εξάρτηση αυτή, όσο “αθώα” κι αν φαίνεται, διαβρώνει την ανεξαρτησία.
Ποιος θα γράψει επικριτικά ρεπορτάζ για εκείνον που πληρώνει τον server σου;
Ο αναγνώστης που απλώς σκρολάρει
Στο μεταξύ, ο μέσος χρήστης στα social media δεν “διαβάζει” πλέον — σκρολάρει.
Οι αλγόριθμοι το ξέρουν και το ενισχύουν: δείχνουν περισσότερο ό,τι προκαλεί ενσυναίσθηση ή θυμό, όχι ό,τι ενημερώνει.
Έτσι, τα ΜΜΕ καταλήγουν να φτιάχνουν περιεχόμενο για να “δουλεύει” με το scroll, όχι για να έχει βάθος.
Το αποτέλεσμα; Η ενημέρωση γίνεται επιφανειακή, στιγμιαία, και εύκολα χειραγωγίσιμη.
Όταν οι αλγόριθμοι καθορίζουν τη δημοκρατία
Δεν είναι μονο τεχνολογικό ζήτημα. Είναι πλεον ζήτημα δημοκρατίας.
Όταν λίγες πλατφόρμες ελέγχουν τι θα διαβαστεί, ποιος θα προβληθεί και ποιος θα χαθεί στη σιωπή, τότε η ελευθεροτυπία δεν είναι δεδομένη.
Η πολυφωνία περιορίζεται και η κοινή γνώμη διαμορφώνεται μέσα σε ένα φίλτρο αλγοριθμικής προτίμησης.
Οι φωνές που ενοχλούν, σβήνουν. Οι φωνές που “ταιριάζουν” στο σύστημα, ενισχύονται.
Και κάπως έτσι, ο δημόσιος διάλογος γίνεται προϊόν που “σερβίρεται” με engagement, όχι με ευθύνη.
Και τώρα;
Η λύση δεν είναι να “κλαίμε τον αλγόριθμο”.
Η λύση είναι διαφάνεια, συνεργασία και ενίσχυση των ανεξάρτητων φωνών.
Τα ΜΜΕ να σταματήσουν να είναι απλώς “παραγωγοί περιεχομένου” και να ξαναγίνουν αυτό που ήταν: φορείς αλήθειας...
Ίσως όλα αυτά να μοιάζουν τεχνικά, μακρινά, “παιχνίδια των μεγάλων εταιρειών”. Όμως δεν είναι. Γιατί πίσω από κάθε αλγόριθμο, πίσω από κάθε αλλαγή στο Google ή στο Facebook, κρύβεται μια αόρατη επιλογή: ποια είδηση θα φτάσει στα μάτια σου και ποια θα θαφτεί στο σκοτάδι.
Δεν διαλέγεις πια εσύ τι θα διαβάσεις· κάποιος άλλος το διάλεξε πριν από σένα, για σένα.
Κι αυτό είναι το πιο ανησυχητικό: μια κοινωνία που νομίζει πως ενημερώνεται, ενώ στην πραγματικότητα της “σερβίρουν” ενημέρωση κομμένη και ραμμένη για να μην ταράζει.
Η ελευθερία της πληροφορίας δεν χάνεται με νόμους, αλλά με ροές ειδήσεων. Και χάνεται σιωπηλά, με ένα scroll.
