Βόρειο Αιγαίο: Στην «πεντάδα της φτώχειας» της Ευρώπης με ΑΕΠ μόλις στο 42,1% του μέσου όρου της ΕΕ

Το Βόρειο Αιγαίο συγκαταλέγεται πλέον επισήμως στις πέντε φτωχότερες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία της Eurostat για το 2024, επιβεβαιώνοντας τη διαρκή οικονομική υστέρηση της νησιωτικής περιφέρειας σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Συγκεκριμένα, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ στο Βόρειο Αιγαίο, εκφρασμένο σε όρους προτύπων αγοραστικής δύναμης (PPS), ανέρχεται μόλις στο 42,1% του μέσου όρου της ΕΕ, τοποθετώντας την περιφέρεια στην τέταρτη θέση από το τέλος μεταξύ όλων των ευρωπαϊκών περιφερειών.

Πιο χαμηλά βρίσκονται μόνο η γαλλική υπερπόντια περιφέρεια Mayotte με 30,1%, η Guyane με 40,8% και η βουλγαρική Severozapaden με 41,7%, ενώ την πεντάδα των φτωχότερων περιοχών της Ευρώπης συμπληρώνει η επίσης βουλγαρική Severen Tsentralen με 43,3%.

Περιφέρεια σε οικονομική ασφυξία

Τα στοιχεία αναδεικνύουν μια ευρύτερη εικόνα περιφερειακής υστέρησης στην Ελλάδα. Πολύ κοντά στο Βόρειο Αιγαίο βρίσκονται η Ήπειρος με 44,4%, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη με 44,6%, η Δυτική Μακεδονία με 48% και η Δυτική Ελλάδα με 48,9%.

Αντίθετα, η Αττική είναι η μόνη ελληνική περιφέρεια που πλησιάζει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, φτάνοντας το 95,5%, γεγονός που αποτυπώνει τη βαθιά οικονομική ανισορροπία μεταξύ πρωτεύουσας και περιφέρειας. Η συγκέντρωση οικονομικής δραστηριότητας, επενδύσεων και θέσεων εργασίας στην Αθήνα δημιουργεί έναν έντονο αναπτυξιακό διχασμό, αφήνοντας τις περιφέρειες –και ιδιαίτερα τις νησιωτικές– σε τροχιά στασιμότητας.

Η ευρωπαϊκή εικόνα: χαοτικές διαφορές

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο έντονη σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το 2024, οι πλουσιότερες περιφέρειες της ΕΕ κατέγραψαν κατά κεφαλήν ΑΕΠ που ξεπερνά ακόμη και το διπλάσιο του μέσου όρου.

Στην κορυφή βρέθηκαν:

• Η Ανατολική και Κεντρική Ιρλανδία με 268,3%
• Το Λουξεμβούργο με 244,6%
• Η Νότια Ιρλανδία με 216,6%
• Το Αμβούργο με 196,1%
• Η Πράγα με 191,8%

Οι υψηλές επιδόσεις των περιοχών αυτών αποδίδονται κυρίως στη συγκέντρωση πολυεθνικών επιχειρήσεων και στη μετακίνηση εργαζομένων από γειτονικές περιφέρειες, που αυξάνουν τεχνητά το κατά κεφαλήν εισόδημα.

Χαμηλή ανάπτυξη και το 2024

Το πρόβλημα για το Βόρειο Αιγαίο δεν περιορίζεται μόνο στο χαμηλό επίπεδο εισοδήματος, αλλά επεκτείνεται και στους ρυθμούς ανάπτυξης. Το 2024, η περιφέρεια κατέγραψε αύξηση πραγματικού ΑΕΠ μόλις 1,2%, έναν από τους χαμηλότερους ρυθμούς στην Ελλάδα, την ώρα που άλλες περιφέρειες, όπως η Θεσσαλία, κινήθηκαν με 5,5%.

Σε επίπεδο ΕΕ, η ανάπτυξη ήταν πολύ πιο δυναμική: το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε σε 169 περιφέρειες, με κορυφαίες επιδόσεις στη βουλγαρική Yuzhen Tsentralen (+11,6%) και στην Eastern and Midland της Ιρλανδίας (+8,5%).

H  παγίδα της νησιωτικής υστέρησης

Η θέση του Βορείου Αιγαίου στην «ουρά» της ευρωπαϊκής οικονομίας δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο αλλά διαρθρωτικό πρόβλημα. Η περιφέρεια λειτουργεί μέσα σε ένα περιβάλλον υψηλού μεταφορικού κόστους, περιορισμένης παραγωγικής βάσης, δημογραφικής γήρανσης και χαμηλής επενδυτικής έντασης.

Η εξάρτηση από εποχικούς κλάδους, όπως ο τουρισμός και ο πρωτογενής τομέας, χωρίς ισχυρή βιομηχανική ή τεχνολογική δραστηριότητα, περιορίζει την προστιθέμενη αξία. Παράλληλα, η γεωγραφική απομόνωση και οι υποδομές μεταφορών και ενέργειας λειτουργούν ως αναπτυξιακός φραγμός, αυξάνοντας το λειτουργικό κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Η εικόνα που αποτυπώνει η Eurostat επιβεβαιώνει ότι το Βόρειο Αιγαίο βρίσκεται σε μια διαρκή παγίδα χαμηλής ανάπτυξης, όπου το χαμηλό εισόδημα περιορίζει την κατανάλωση και τις επενδύσεις, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο οικονομικής στασιμότητας.

Χωρίς στοχευμένες πολιτικές νησιωτικότητας, επενδύσεις σε υποδομές, ενίσχυση της τοπικής παραγωγής και ουσιαστικά κίνητρα για επιχειρηματική δραστηριότητα, η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο κινδυνεύει να παγιωθεί ή και να διευρυνθεί τα επόμενα χρονια.