Το πακέτο στα 7 ευρώ; — Φοροκαταιγίδα στα τσιγάρα από τις Βρυξέλλες

Η συζήτηση που έχει ξεκινήσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την αναθεώρηση της οδηγίας περί ειδικών φόρων καπνού (TED) πυροδοτεί σενάρια ραγδαίων αυξήσεων στις τιμές των τσιγάρων — και ήδη στην Αθήνα δημιουργείται έντονη ανησυχία.

Φόροι… στα ύψη

• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει αύξηση του ειδικού φόρου κατά 139%, ανεβάζοντάς τον από τα 90 €/1.000 τσιγάρα στα 215 €.
• Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει την τιμή ενός πακέτου 20 τσιγάρων, που σήμερα στην Ελλάδα κυμαίνεται περίπου στα 4,60 €, να εκτοξευτεί ή ακόμη και να ξεπεράσει τα 7 €, εάν οι εταιρείες παραγωγής δεν απορροφήσουν μέρος της αύξησης.
• Πέρα από τα παραδοσιακά προϊόντα, η νέα πρόταση προβλέπει να ενταχθούν στη φορολόγηση τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και τα φακελάκια νικοτίνης. 

Τι λένε οι αναλύσεις — και η Ελλάδα

• Το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) υπολογίζει ότι η ελαστικότητα τιμής για καπνικά προϊόντα κυμαίνεται κατά μέσο όρο μεταξύ –0,4 και –1,2. Δηλαδή, μια αύξηση 1 % στην τιμή ενδέχεται να μειώσει τη ζήτηση μεταξύ 0,4 % και 1,2 %.
• Με βάση διάφορα σενάρια, οι τελικές τιμές των πακέτων μπορούν να αυξηθούν από +42 % (σενάριο μετριοπαθούς επέκτασης) έως και +570 % (στις πιο απαισιόδοξες εκδοχές).
• Το ΚΕΠΕ προειδοποιεί ότι αν η Ελλάδα εισαχθεί απότομα σε αυτό το νέο φορολογικό πλαίσιο, κινδυνεύει να υποστεί δυσμενείς επιπτώσεις σε πολλαπλά επίπεδα:
  1. Δημοσιονομικές απώλειες εάν περιοριστεί υπερβολικά η κατανάλωση ή ενισχυθεί το λαθρεμπόριο.
  2. Απώλεια ανταγωνιστικότητας ειδικά για προϊόντα που παράγονται στην Ελλάδα και εξάγονται.
  3. Κίνδυνος μετεγκατάστασης παραγωγικών μονάδων, με απώλεια θέσεων εργασίας και τεχνογνωσίας.
  4. Κοινωνικές επιβαρύνσεις για τα χαμηλά εισοδήματα, καθώς οι φόροι στα καπνικά προϊόντα είναι έντονα παρεμβατικοί. 

Η αντίδραση της Αθήνας

• Ο Έλληνας υπουργός Εθνικής Οικονομίας, Κυριάκος Πιερρακάκης, τόνισε ότι όταν οι φόροι αυξάνονται υπέρμετρα, αυξάνεται και το λαθρεμπόριο — ιδιαίτερα για μια χώρα όπως η Ελλάδα με εκτενή χερσαία και θαλάσσια σύνορα.
• Στο Ecofin, κατήγγειλε ότι οι απότομες αυξήσεις ενδέχεται να πλήξουν την ανταγωνιστικότητα, τις επενδύσεις και τις εξαγωγές — και πρότεινε την υιοθέτηση μεταβατικών περιόδων ώστε να αποφευχθούν σοκ στην αγορά
• Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η νέα οδηγία πρέπει να αντιμετωπιστεί ως στρατηγική πρόκληση και όχι απλό φορολογικό τεχνικό ζήτημα.

Προτεραιότητα υγείας — ή πηγή εσόδων;

Από την πλευρά της, η Επιτροπή προβάλλει το επιχείρημα ότι ο υφιστάμενος κανόνας για τον ειδικό φόρο στα καπνικά προϊόντα παραμένει αμετάβλητος εδώ και πάνω από 15 χρόνια και δεν ακολουθεί τις σύγχρονες εξελίξεις.
Στο πλαίσιο αυτό, η αναθεώρηση της οδηγίας επιδιώκει να ενισχύσει τη δημόσια υγεία και να συνδέσει τη φορολογία με την πρόληψη — επιδιώκοντας μείωση της χρήσης καπνού που κάθε χρόνο προκαλεί περίπου 8 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως. 
Παράλληλα, εξετάζεται η σύσταση ενός μηχανισμού ώστε μέρος των εσόδων από τη φορολόγηση να διατίθεται στον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Υποστηρικτές της αναθεώρησης, όπως ευρωπαϊκές υγειονομικές οργανώσεις, εκτιμούν ότι η νέα οδηγία θα μπορούσε να μειώσει το ποσοστό καπνιστών στην ΕΕ από 24 % σε 20,8 % εντός του πρώτου έτους και να αποφέρει πρόσθετα έσοδα στη φορολογία. 

Στο παρασκήνιο — αντιδράσεις και προκλήσεις

• Πολλά κράτη-μέλη εκφράζουν επιφυλάξεις για τη διαδικασία της μεταρρύθμισης — λόγω των επιπτώσεων στο λαθρεμπόριο και την αγορά.
• Η ένωση εργαζομένων του καπνικού κλάδου (EFFAT) ζητεί να διακοπεί η πρόοδος της αναθεώρησης, έως ότου παρουσιαστεί ολοκληρωμένη αξιολόγηση των επιπτώσεων στην απασχόληση. 

Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια κρίσιμη φάση για τη φορολόγηση των καπνικών προϊόντων. Η Ελλάδα, με ευαίσθητα χαρακτηριστικά αγοράς και γεωστρατηγικής θέσης, θα βρεθεί αντιμέτωπη με μεγάλο «πακέτο» προκλήσεων: μεταξύ υγείας, δημοσιονομικών αναγκών και προστασίας της παραγωγής και της κοινωνικής ισορροπίας. Η τελική μορφή της νέας οδηγίας θα κρίνει αν το πακέτο θα φτάσει στα **7 € — ή ακόμα ψηλότερα — χωρίς να «σκάσει» η αγορά.