Λέσβος, Μακαρία, Λασία…Lazpa, Μυτιλήνη
Η Λέσβος, ή αλλιώς Μυτιλήνη, δεν είναι απλώς ένα νησί του Αιγαίου· είναι ένας τόπος φορτωμένος με ιστορία, μύθους και παραδόσεις που διαπερνούν χιλιετίες. Από την εποχή των Αμαζόνων και των Χετταίων, έως τις αναφορές του Ομήρου και των κλασικών συγγραφέων, η Λέσβος υπήρξε σταυροδρόμι πολιτισμών και έμπνευση για ποιητές και καλλιτέχνες.
Το κείμενο του Μ. Ν. Πεσματζόγλου αποτελεί μια συναρπαστική περιήγηση στην ιστορία και τη μυθολογία της Λέσβου. Μέσα από αρχαίες πηγές, μύθους και ιστορικές αναφορές, παρουσιάζεται η πολυκύμαντη πορεία του νησιού από την προϊστορική εποχή έως τα κλασικά χρόνια. Εξετάζονται οι ονομασίες του νησιού, οι μυθολογικές του ρίζες, οι σχέσεις του με άλλους λαούς και πολιτισμούς, καθώς και οι ερμηνείες των φιλολόγων και ιστορικών για την προέλευση της λέξης «Λέσβος». Ένα κείμενο που συνδυάζει λόγιο ύφος, επιστημονική έρευνα και αγάπη για τον τόπο, αναδεικνύοντας τη διαχρονική ακτινοβολία της Μυτιλήνης και της Λεσβιακής γης.
Γράφει ο Μίκος (Μιχαήλ) Ν. Πεσματζόγλου
Το γνωστό μας τραγούδι διαχρονικά μιλά για ένα τρανό χουριό! Υμνήθηκε από ποιητές και πεζογράφους, από ζωγράφους και γλύπτες, από ντόπιους και τουρίστες.
Έχει ιστορία μερικών χιλιάδων ετών, έχει μυθολογία έχει και τους μύθους της.
Γιατί Λέσβος και γιατί Μυτιλήνη λοιπόν.
«Κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώσ’ της κλώτσο να γυρίσει παραμύθι ν΄αρχινίσει…»
Η Ελληνική μυθολογία είναι πλούσια σε φαντασία και συμβολισμούς
Μυτιλήνη αδελφή της αμαζόνας Μύρινας…
Μυτιλήνη κόρη του Μακάρεως…
Μακαρέας…(όχι δεν θα έριζαν)… κατ’ άλλους γιός του Αιόλου (από την Ώλενο της Αχαίας), κατ’ άλλους γιός του Ήλιου από την Ρόδο. Σε κάθε περίπτωση, ίσως και γιατί εγκλημάτισε, πήγε σε ένα «άγνωστο» (τότε) νησί, περίπου στα 1400 π.Χ., όπου και εγκαταστάθηκε και το ονόμασε Μακαρία. Βέβαια κάτ’ άλλους το Μακαρία προήλθε από τους ευτυχισμένους κατοίκους που είχε το νησί…
Άλλη εκδοχή ο γιός του Μακάρεως, Λέσβος, εποίκισε το νησί και του έδωσε το όνομα του πατέρα του «Μακαρία»
Το νησί προσδιορίστηκε και με άλλα ονόματα, από την προϊστορία έως και την ιστορία, όπως «Ίσσα», «Πελασγία», «Λασία», «Ιμέρτη», «Αιγείρα» κι ών ούκ έστι τελειωμός…!
Λασία λόγω των πολλών παρθένων δασών που είχε (προφανώς παλιά) «ευδενδρή» όπως απεκλήθει στην συλλογή «Παλατινή Ανθολογία» (εκατοντάδες χρόνια πριν)
Κάποτε, λέγεται, ότι οι Αιθίοπες καθώς κατέβαιναν από την Κολχίδα κυρίεψαν νησιά και περιοχές, κι ανάμεσα σε αυτά και την Λέσβο και την ονόμασαν και «Αιθιοπία» (Πλίνιος), ενώ ο Ησύχιος αναφέρει «Αιθίοψ ο Λέσβιος μέλας»
Κατά τον Διόδωρο τον Σικελιώτη οι αμαζόνες με την βασίλισσά τους την Μύρινα κατέλαβαν και την Λέσβο και ίδρυσαν την Μυτιλήνη.
Λέγεται δε ότι ονόμασαν και αυτές το νησί «Αιθιόπη» από την περιοχή που κατοικούσαν την Αιθιοπία.
Οι αναφορές για το νησί στα «γεωγραφικά» του Στράβωνος πολλές και ποικίλες.
…
Που σημαίνει για τον Στράβωνα ότι η ηπειρωτική Αιολίδα περίκλειε την περιοχή από την Κυζικηνή ίσαμε τους δύο ποταμούς Έρμο και Κάικο και είχε πλήθος μεγάλων Αιολικών πόλεων, τριάντα, που ανάμεσα σε αυτές οι μεγαλύτερες ήταν η Μυτιλήνη και η Κύμη (περιοχή Μικράς Ασίας).
Επιπλέον για την Μυτιλήνη διαβάζουμε στο λεξικό πόλεων του Stephanus ofByzantinus
Και ακόμα παραπάνω…από το σύγγραμμα του Στέφανου Βυζάντιου (5ος-6ος μ.Χ.) «ΕΘΝΙΚΑ» διαβάζουμε:
«Μυτιλήνη, πόλις ἐν Λέσβῳ μεγίστη. ἀπὸ Μυτιλήνης τῆς Μάκαρος ἢ Πέλοπος θυγατρός. οἱ δὲ ὅτι Μυτίλης ἦν ὁ οἰκιστής. οἱ δὲ ἀπὸ Μύτωνος τοῦ Ποσειδῶνος καὶ Μυτιλήνης. ὅθεν Μυτωνίδα καλεῖ τὴν Λέσβον Καλλίμαχος ἐν τῷ τετάρτῳ, Παρθένιος δὲ Μυτωνίδας τὰς Λεσβικάς φησι. λέγονται καὶ Μύτωνες καὶ Μυτωναῖοι καὶ Μυτιληναῖος»
Άρα και Μυτωναίοι!!!
Από το βιβλίο του Gaius Plinius «Naturalis Historia» (περίπου το 77μ.Χ.)
“Clarissima autem Lesbos, a Chio LXV, Himerte et Lasia, Pelasgia, Aegira, Aethiope, Macaria appellata. fuit VIIII oppidis incluta”…
(Αλλά η Λέσβος που απέχει από την Χίο 65 μίλια είναι η πλέον διάσημη από όλα. Παλιότερα λεγόταν Ιμερτή,Λασία, Πελασγία, Αιγίρα,Αιθιοπία και Μακαρία, και είναι γνωστή για τις εννέα πόλεις της. Από αυτές πάντως η Πύρρα βούλιαξε στα νερά της θάλασσας, η Αρίσβη καταστράφηκε από σεισμό και η Μήθυμνα έχει πλέον ενωθεί με την Άντισσα. …)
Η Λέσβος, θα μπορούσε να πει κανείς, είναι κι από τα «αγαπημένα» νησιά του Ομήρου, αν θεωρήσουμε το πόσες φορές έχει αναφερθεί στα έπη του για διάφορα γεγονότα… Είτε για την ομορφιά των γυναικών της που είναι οι επτά ωραίες κόρες που δόθηκαν δώρο από τον Αγαμέμνωνα στον Αχιλλέα για εξευγενισμό ραψωδία Ι (δώσει δ᾽ ἑπτὰ γυναῖκας ἀμύμονα ἔργα ἰδυίας, Λεσβίδας, ἃς ὅτε Λέσβον ἐϋκτιμένην ἕλες αὐτὸς ἐξέλεθ᾽, αἳ τότε κάλλει ἐνίκων φῦλα γυναικῶν. ), είτε από πολεμικά γεγονότα του Αχιλλέα (την επισκέφθηκε και κυριέψε περιοχές), είτε από την μονομαχία του Οδυσσέα με τον Φιλομηλείδη, όπως διηγήθηκε ο Νέστορας στον Τηλέμαχο (Οδύσσεια Δ).
Οι αλληγορικές και περιφραστικές περιγραφές του Ομήρου έχουν κάνει κάποιους ιστορικούς ερευνητές (όπως ο Ιωάννης Γ Βλάχος) να προσπαθούν αναλύοντας και προσεγγίζοντας τις σκέψεις κάτω από τις λέξεις και τις περιγραφές μέσα στα κείμενα, να ταυτίσουν το νησί μας με το νησί της Καλυψώς… Συνδέουν δε το απολιθωμένο δάσος και τις πέτρινες δένδρινες στήλες με τις περιγραφές του Ομήρου… «νήσος δενδρήεσσα», «αύα πάλαι περίκηλα», «κίονας μακράς», κλπ.
Μάλιστα… όπως σε όλα τα παλιά υπάρχουν και μύθοι, ένας μύθος που και πάλι συνδέει την εκστρατεία στην Τροία με την Λέσβο είναι και η ονομασία του νησιού Νησιώπη στο Σίγρι. Όταν ο Αγαμέμνων κυρίευσε την Μήθυμνα καθ’ οδόν προς την Τροία (το νησί τα είχε γενικά καλά με τους Τρώες λόγω γειτνίασης και εμπορικών συναλλαγών) συνέχισε αλλά με λάθος προσανατολισμό. Έτσι βρέθηκε σε ακτές που νόμισε ότι ήταν της Τροίας. Επειδή δεν είδε φώτα και κίνηση διέταξε τους στρατιώτες του να αποβιβαστούν αλλά χωρίς θόρυβο, πλήρης σιωπή δηλαδή (σιγή ασυρμάτου θα λέγαμε σήμερα). Όταν ξημέρωσε δεν βρήκε τίποτα άλλο από ένα νησάκι και μια έρημη περιοχή…Φυσικά κατάλαβε το λάθος του και σάλπαρε…αλλά το νησί ονομάστηκε Νησιώπη…από το «νησί της σιωπής».
Κάποιοι σύγχρονοι μελετητές της γλώσσας συνδέουν την ονομασία «Λέσβος» με την αρχαία Ελληνική λέξη «λάας» που θα πεί «πέτρα/λίθος/βράχος» μιάς που η Λέσβος έχει το απολιθωμένο δάσος της.
Δεν πάνε παραπάνω από 100 με 150 χρόνια που η ανακάλυψη πλακών με γραφή των Χετταίων έρχεται να δώσει έναυσμα νέων ερευνών όχι μόνο για την Λέσβο αλλά ακόμα και για τον Τρωικό πόλεμο, τα αίτιά του και πολλά άλλα.
Υπάρχουν δύο επιστολές ουσιαστικές των Χετταίων «The Oracle Text (KUB 5.6)» και «The Manapa-Tarhunta Letter (CTH 191)» όπου μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η Λέσβος εκείνη την εποχή γύρω στα 1400/1300 π.Χ ήταν κατακτημένη από τους Χετταίους ή σε στενή σχέση με τους Χετταίους, ακόμα και μέρος της αυτοκρατορίας τους που ελεγχόταν από την πόλη Hattusa (στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου) και την αποκαλούσαν Lazpa , κάτι που πλέον σχεδόν έχει γίνει αποδεκτό ότι Λέσβος (μετέπειτα) και Λάζπα προηγούμενα (στην Λουβική γλώσσα) ήταν η ονομασία του νησιού μας και ουσιαστικά είναι εξέλιξη της λέξης.
Και κάτι σχετικό που βρίσκεται σε έρευνα. Αρχές του 13 αιώνα π.Χ. ο Αχαιός μέγας βασιλιάς (βασιλιάς την χώρας των «Aḫḫiyawa») έστειλες επιστολή στον βασιλιά των Χετταίων όπου ανέφερε μια διαμάχη οικογενειακή που είχαν για περίπου 150 χρόνια, κι είχε σχέση με αθέτηση μιας προίκας σε προγενέστερο γάμο, όπου μέσα στα δώρα της προίκας υπήρχαν και κάποια νησιά του βορείου Αιγαίου όπου πιστεύεται ότι ανάμεσα σε αυτά ήταν και η Λέσβος.
Η έρευνα η ιστορική, αλλά και σε όλους τους τομείς, ποτέ δεν σταματά. Νέα στοιχεία έρχονται στο φως, νέες αναλύσεις, αποκωδικοποιήσεις, αμφισβητήσεις, απορρίψεις, επιβεβαιώσεις. Αυτή όμως είναι η ομορφιά της και το ενδιαφέρον της.
Ιδιαίτερα δε όταν όλα τα παραπάνω αφορούν το «πλατανόφυλλο καταμεσής του πελάγους» (Οδυσσέας Ελύτης) ή έρευνα βαρύνει ακόμα περισσότερο.
