Χίος: Όταν η σάτιρα ξεπερνά τα όρια και η σιωπή των υπευθύνων γίνεται συνενοχή
Υπάρχουν γεγονότα που δεν χωρούν πολλές ερμηνείες. Ό,τι συνέβη στη Χίο στο αποκριάτικο δρώμενο του Αγά δεν ήταν απλώς ένα άστοχο αστείο της στιγμής. Ήταν μια στιγμή που ξεπέρασε τα όρια της σάτιρας και άγγιξε κάτι πολύ πιο σκοτεινό. Και το χειρότερο δεν είναι μόνο τα λόγια που ειπώθηκαν. Είναι η σιωπή που ακολούθησε.
Το συγκεκριμένο έθιμο αποτελεί κομμάτι της παράδοσης των Μαστιχοχωρίων εδώ και πολλά χρόνια. Η σάτιρα, η υπερβολή και το λαϊκό χιούμορ ήταν πάντα στοιχεία του. Όμως η σάτιρα έχει ένα όριο: σταματά εκεί που αρχίζει η απανθρωπιά. Όταν σε δημόσιο χώρο, μπροστά σε κόσμο, ακούγονται σχόλια που χλευάζουν τον θάνατο ανθρώπων στη θάλασσα, τότε δεν μιλάμε για παράδοση. Μιλάμε για κάτι που πληγώνει βαθιά την εικόνα μιας ολόκληρης κοινωνίας.
Το ακόμη πιο προβληματικό είναι ότι, μετά τον σάλο που προκλήθηκε, δεν υπήρξε η καθαρή και ξεκάθαρη στάση που θα περίμενε κανείς. Με εξαίρεση τον γιατρό που ενεπλάκη στο περιστατικό, καμία ουσιαστική συγγνώμη δεν ακούστηκε από πρόσωπα της τοπικής αυτοδιοίκησης ή από όσους είχαν θεσμικό ρόλο στη διοργάνωση. Και σε μια περίοδο όπου τα πάντα καταγράφονται και μεταδίδονται μέσα σε λίγα λεπτά, η σιωπή αυτή δεν περνά απαρατήρητη.
Η κοινωνία της Χίου δεν ταυτίζεται με τέτοιες εικόνες. Είναι ένα νησί που έχει βρεθεί στην πρώτη γραμμή μιας από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές κρίσεις της Ευρώπης τα τελευταία χρόνια. Ένα νησί που έχει δει βάρκες να φτάνουν, ανθρώπους να χάνονται στη θάλασσα και οικογένειες να ξεκινούν από το μηδέν. Για αυτό και τα λόγια που ακούστηκαν προκάλεσαν σοκ όχι μόνο εκτός νησιού αλλά και μέσα στη Χίο.
Σε τέτοιες στιγμές η ευθύνη των πολιτικών προσώπων είναι απλή αλλά κρίσιμη: να μιλούν καθαρά. Να λένε ότι κάτι ήταν λάθος. Να προστατεύουν την αξιοπρέπεια ενός τόπου. Αντί γι’ αυτό, η εικόνα που δημιουργήθηκε ήταν μια αμηχανία και μια σιωπή που αφήνει χώρο στην οργή και στην απογοήτευση.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική ήταν η στιγμή που μια γυναίκα από το κοινό αντέδρασε. Ζήτησε το αυτονόητο: να σταματήσει η «πλάκα» με τους νεκρούς. Η αντίδραση που δέχθηκε έδειξε πόσο εύκολα μπορεί να στραφεί το πλήθος εναντίον εκείνου που απλώς υπενθυμίζει τα όρια. Εκείνη τη στιγμή, όμως, ήταν ίσως η πιο καθαρή φωνή λογικής μέσα σε μια ατμόσφαιρα που είχε ξεφύγει.
Τα έθιμα δεν είναι μουσειακά αντικείμενα. Ζουν, αλλάζουν και κρίνονται από την κοινωνία που τα συνεχίζει. Αν κάτι αποδείχθηκε από το περιστατικό αυτό είναι ότι η γραμμή ανάμεσα στη σάτιρα και στον εξευτελισμό μπορεί να χαθεί πολύ εύκολα. Και όταν χαθεί, δεν αρκεί να πεις «έτσι είναι το έθιμο».
Η Χίος αξίζει καλύτερη εικόνα από αυτή που έκανε τον γύρο της χώρας. Και η τοπική πολιτική ηγεσία οφείλει να το καταλάβει. Γιατί σε τέτοιες στιγμές η σιωπή δεν προστατεύει κανέναν. Αντίθετα, βαραίνει ακόμη περισσότερο την πληγή.
