Το πανηγύρι του Προφήτη Ηλία στην Αγιάσο - Η αναβίωση, το σήμερα και το έθιμο του ταύρου (ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ)

Το πανηγύρι του Προφήτη Ηλία στην Αγιάσο

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ

Γράφει ο Παναγιώτης Μιχ. Κουτσκουδής

Η αναβίωση του εθίμου

Γύρω στο 1960 το έθιμο του Προφήτη Ηλία αναβίωσε χάρη στις προσπάθειες του Θανάση Καπάτου και των φίλων του Στρατή Καρέτου, Θεόφιλου Ψύρρα, Παναγιώτη Ακαμάτου και Παναγιώτη Χατζηδέλου. Την προσπάθεια τους αρχικά οι Αγιασώτες την είδαν με καχυποψία, στη συνέχεια όμως όλο και περισσότεροι καβαλάρηδες συμμετείχαν. Το έθιμο αναβίωσε όπως παλιά με ελάχιστες διαφορές, μια εκ των οποίων είναι η αντικατάσταση των μουλαριών με τα άλογα. Μια άλλη διαφορά που οφείλεται και αυτή στον Καπάτο, είναι η μεταφορά στο βουνό της εικόνας του Προφήτη Ηλία, η οποία για λόγους ασφαλείας είχε μεταφερθεί από το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία στην εκκλησία της Αγίας Τριάδος. Ύστερα από παρακλήσεις του Καπάτου, ο τότε ιερέας της Αγίας Τριάδος Νικόλαος Παπουτσέλλης δέχθηκε να εμπιστευθεί την εικόνα στον Καπάτο να τη μεταφέρει στον Όλυμπο και την επόμενη μέρα ξανά πίσω. Έτσι, το έθιμο διαφοροποιείται λίγο και αυτό μόνο όσον αφορά την εικόνα. Την παραμονή της εορτής του Προφήτη Ηλία και μετά το πέρας του εσπερινού (πολλές φορές και πριν το τέλος του) ο Καπάτος με την εικόνα επικεφαλής και τους άλλους καβαλαραίους να ακολουθούν ξεκινούσαν από το Καμπούδι για τον Όλυμπο. Την επόμενη μέρα, ανήμερα του Προφήτη Ηλία, μετά τη λειτουργία οι καβαλαραίοι κατέβαζαν ξανά την εικόνα και την παρέδιδαν στον ιερέα της Αγίας Τριάδος. Τα υπόλοιπα διατηρήθηκαν έτσι ακριβώς όπως γινόντουσαν παλιά. Τα επόμενα 15 χρόνια το όνομα του  Καπάτου ήταν δεμένο με το πανηγύρι του Προφήτη Ηλία, αφού ήταν δική του η ευθύνη της μεταφοράς της εικόνας. Για να καλυφθούν τα έξοδα του πανηγυριού, έβγαιναν με δίσκο στο χωριό και ο καθένας έδινε ό,τι μπορούσε.

Το 1980 ιδρύθηκε ο σύλλογος των καβαλαραίων, ο οποίος αναλαμβάνει έκτοτε τη διοργάνωση του πανηγυριού. Ο Στρατής Π. Τζίνης, που πρωτοστάτησε στην αναβίωση του εθίμου, καθόρισε να κατεβαίνουν οι καβαλαραίοι από τον Απέσο.

Το έθιμο του Προφήτη Ηλία σήμερα

Το έθιμο συνεχίζεται και σήμερα με αμείωτο το ενδιαφέρον από την πλευρά των καβαλαραίων. Σήμερα μάλιστα η συμμετοχή είναι πολύ μεγάλη, λόγω της συμμετοχής καβαλαραίων από άλλους συλλόγους, όπως της Αγίας Παρασκευής, του Πλωμαρίου, της Γέρας, της Πηγής κτλ.   Το κατ’ εξοχήν αντρικό πανηγύρι του παρελθόντος δεν υφίσταται πλέον, αφού από το 1990 και μετά συμμετέχουν και γυναίκες ως καβαλαραίοι. Στοιχείο του παρελθόντος αποτελεί και η ρομαντική συνάντηση των νεαρών κοριτσιών με τους καβαλαραίους στον Απέσο. Απομεινάρι του στοιχείου αυτού αποτελεί πιθανόν το γαρίφαλο που κρατούν οι καβαλάρηδες, όταν κατεβαίνουν από τον Όλυμπο. Ακόμα και ο χρόνος που ξεκινούν για τον Όλυμπο την παραμονή έχει αλλάξει. Σήμερα οι καβαλαραίοι γλεντούν στο χωριό την παραμονή και ξεκινούν για το βουνό τις πρωινές ώρες. Κάποιοι από αυτούς δεν φθάνουν καν μέχρι τον Προφήτη Ηλία, παρά σταματούν κάπου στα μέσα της διαδρομής και περιμένουν αυτούς που ανεβάζουν την εικόνα μέχρι επάνω, για να γυρίσουν και όλοι μαζί να κατέβουν ξανά στο χωριό.

Ο τόπος συνάντησης των καβαλαραίων δεν είναι πλέον ο Απέσος, αλλά η πλατεία στην είσοδο του χωριού (Καρυά). Εδώ περιμένουν οι μουσικοί, οι παπάδες και ο κόσμος, για να γυρίσουν οι καβαλαραίοι με την εικόνα και να ξεκινήσει η πορεία προς την Αγία Τριάδα, η οποία έχει ως εξής: Μπροστά πηγαίνουν πέντε άλογα τα οποία κάνουν διάφορες φιγούρες, ακολουθεί ο καβαλάρης που κρατά την εικόνα, αυτός που κρατά το λάβαρο του συλλόγου και αυτός ή αυτοί που μεταφέρουν τον άρτο. Ακολουθούν οι παπάδες και οι μουσικοί που παίζουν συγκεκριμένο σκοπό, το λεγόμενο σκοπό των αλόγων, στο ρυθμό του οποίου οι καβαλάρηδες χορεύουν πάνω στα άλογα είτε καθιστοί είτε όρθιοι. Η πρώτη στάση γίνεται έξω από την εκκλησία της Παναγίας, όπου γίνεται μια μικρή παράκληση. Η πομπή συνεχίζεται μέσω της αγοράς και τον κεντρικό δρόμο προς το Σταυρί με μια μικρή στάση στο εκκλησάκι του Αστράτηγου (Ταξιάρχη Μιχαήλ), και στη συνέχεια περνά από τη γέφυρα στο Σταυρί με προορισμό το Καμπούδι και από εκεί στην εκκλησία της Αγίας Τριάδος. Εκεί γίνεται παράκληση και τέλος ο παπάς παίρνει την εικόνα από τα χέρια του καβαλάρη. Να αναφερθεί εδώ ότι αποφασίζεται με κλήρο ποιος θα είναι καβαλάρης που θα μεταφέρει την εικόνα.

Αφού παραδοθεί η εικόνα, οι καβαλαραίοι ξεχύνονται όπως παλιά στα σοκάκια, αλλά όχι πλέον με προορισμό τα κουιτούκια, αφού αυτά έπαψαν να υπάρχουν μετά τον πόλεμο του ’40.

Το έθιμο του ταύρου

Το έθιμο αυτό γεννήθηκε με την ίδρυση του συλλόγου των καβαλαραίων και δε σχετίζεται καθόλου με παλαιότερες παραδόσεις της Αγιάσου. Την ιδέα είχε ο Καπάτος, η οποία όμως δεν έτυχε ευρείας αποδοχής από τα μέλη του συλλόγου. Με τη συμβολή και του Θεόφιλου Ψύρρα το βόδι αγοράσθηκε και από τότε αποτελεί και αυτό μέρος του εθίμου του Προφήτη Ηλία. Αγοράζεται από το σύλλογο και την προπαραμονή, δηλαδή στις 18 Ιουλίου, στολισμένο με λουλούδια περιφέρεται με τη συνοδεία μουσικής στο χωριό και οι χωρικοί ρίχνουν χρήματα σ’ ένα δίσκο, τα οποία αποτελούν οικονομική βοήθεια για την αγορά του ταύρου της επόμενης χρονιάς. Το βράδυ της ίδιας μέρας ο ταύρος περιφέρεται στα καφενεία και γίνεται δημοπρασία ως εξής: Αρχικά επιλέγεται η ώρα κατά την οποία θα τελειώσει η δημοπρασία, την οποία ώρα θα σημάνει ένα ξυπνητήρι που έχουν μαζί τους τα άτομα που συνοδεύουν τον ταύρο. Στη συνέχεια λέγεται μια τιμή και πάνω σ’ αυτήν κάνουν τις προσφορές τους οι θαμώνες των καφενείων. Αυτός που θα κάνει την τελευταία προσφορά την ώρα που θα χτυπήσει το ξυπνητήρι είναι και ο «τυχερός» που θα θανατώσει τον ταύρο.

Ο ταύρος θανατώνεται με πιστόλι και στη συνέχεια με μαχαιριά κάθε χρόνο  σε διαφορετικό σημείο στο χωριό: Καμπούδι, Αγορά, Σταυρί με τη συνοδεία της μουσικής. Γίνεται συνήθως ξημερώματα της 19^ης Ιουλίου. Το μαγείρεμα γίνεται στην Αγία Τριάδα το πρωί της 20^ης  Ιουλίου. Μαγειρεύεται σε διάφορα καζάνια με διάφορα είδη ζυμαρικών. Αφού επιστρέψουν οι καβαλαραίοι, συνήθως γύρω στις 11 το πρωί, και αφού παραδοθεί η εικόνα, ο παπάς ευλογεί το φαγητό, το οποίο στη συνέχεια μοιράζεται στους παρευρισκόμενους. Το κισκέτσ'¹ μαγειρεύεται και προσφέρεται στον κόσμο δωρεάν από το Σύλλογο Καβαλαραίων Αγιάσου "Ο Προφήτης Ηλίας" τόσο στο πανηγύρι του Προφήτη Ηλία (20 Ιουλίου) όσο και στο πανηγύρι της Παναγιούδας στα Πατιλ'δέλια (Το Γενέθλιον της Υπεραγίας Θεοτόκου, 8 Σεπτεμβρίου).

Αργότερα ο ταύρος αντικαταστάθηκε με μόσχο που περιφερόταν στο χωριό (κάποιες φορές πάνω σε φορτηγό αυτοκίνητο) και η θανάτωσή του γινόταν στα νόμιμα σφαγεία.

Παραπομπές:

1: Κισκέτσ' (παλιά συνταγή): Υλικά: σιτάρι, κρεμμύδια, κρέας βοδινό, λίπος βοδινό. Εκτέλεση: Πλένουμε το σιτάρι, το καθαρίζουμε και το αποφλοιώνουμε. Πλένουμε το βοδινό κρέας και το αφήνουμε να στραγγίξει. Παίρνουμε μερικά κρεμμύδια, λίγη γλίνα (λίπος) από το κρέας και τα βάζουμε στην κατσαρόλα. Σε μια άλλη κατσαρόλα βράζουμε νερό. Όταν βράσει το νερό, ρίχνουμε σιγά-σιγά μέσα τα άλλα υλικά και τα αφήνουμε σε σιγανή φωτιά να βράσουν για 5-6 ώρες. Όταν βράσουν, τα κατεβάζουμε από τη φωτιά και το χτυπάμε σε γουδί. Έτσι θα γίνει ένα δείγμα, το γνωστό μας κισκέτσ’.

--

Διαβάστε εδώ το Πρώτο Μέρος και εδώ το Δεύτερο Μέρος