Αφθώδης πυρετός στη Λέσβο: Μίλησε η Κοινωνιολογία, σιωπά το Περιβάλλον
Ψήφισμα Συνέλευσης Τμήματος Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου
Μυτιλήνη, 22/4/2026
Το Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, ως ακαδημαϊκή κοινότητα που εστιάζει στη μελέτη ζητημάτων κοινωνικής συνοχής, κοινωνικών ανισοτήτων και τοπικής ανάπτυξης, εκφράζει τον έντονο προβληματισμό του για την εξελισσόμενη κατάσταση στον τομέα της κτηνοτροφίας στη Λέσβο, με αφορμή την εμφάνιση κρουσμάτων αφθώδους πυρετού και τα συνακόλουθα περιοριστικά μέτρα.
Η παρούσα κρίση δεν συνιστά απλώς απώλεια ζωικού κεφαλαίου, αλλά αναδεικνύεται ως ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο, με πολλαπλές και αλληλένδετες επιπτώσεις. Επηρεάζει καθοριστικά την τοπική οικονομία, διαταράσσει την περιβαλλοντική ισορροπία, δοκιμάζει τη συνοχή της τοπικής κοινωνίας και θέτει υπό πίεση την πολιτισμική ταυτότητα της Λέσβου, η οποία ιστορικά συνδέεται με την κτηνοτροφική δραστηριότητα.
Οι περιορισμοί στη διακίνηση των προϊόντων και η αδυναμία διάθεσης του γάλακτος έχουν οδηγήσει σε πρωτοφανή αδιέξοδα τους κτηνοτρόφους. Σημαντικές ποσότητες παραγωγής παραμένουν αδιάθετες, ενώ η υποχρεωτική θανάτωση ζώων, ακόμη και υγιών, επιφέρει όχι μόνο σοβαρές οικονομικές απώλειες, αλλά και έντονη ψυχολογική επιβάρυνση για τους ανθρώπους που τα εκτρέφουν.
Η κτηνοτροφία, στην προκειμένη περίπτωση, δεν αποτελεί απλώς μια οικονομική δραστηριότητα, αλλά έναν τρόπο ζωής, μια μορφή καθημερινής σχέσης φροντίδας και αλληλεπίδρασης με το φυσικό περιβάλλον. Παράλληλα, οι προτεινόμενες πρακτικές διαχείρισης των αποβλήτων, όπως η απόρριψη μεγάλων ποσοτήτων γάλακτος και η θανάτωση χιλιάδων ζώων σε χώρους υγειονομικής ταφής, εγείρουν σοβαρά περιβαλλοντικά ζητήματα.
Η πιθανή επιβάρυνση των οικοσυστημάτων και η αδυναμία των υφιστάμενων υποδομών να ανταποκριθούν σε τέτοιου μεγέθους φορτία εντείνουν τον κίνδυνο μιας παράλληλης περιβαλλοντικής κρίσης. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει, επιπλέον, τις διαρθρωτικές ιδιαιτερότητες και ευαλωτότητες των περιφερειακών κοινωνιών, και ιδίως των νησιωτικών και ακριτικών περιοχών, οι οποίες συχνά καλούνται να διαχειριστούν δυσανάλογες προκλήσεις με περιορισμένους πόρους και υποδομές.
Η Λέσβος, ήδη επιβαρυμένη από διαδοχικές δοκιμασίες τα τελευταία χρόνια, βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν ακόμη σοβαρό κίνδυνο αποδιάρθρωσης του παραγωγικού και κοινωνικού της ιστού.
Στο πλαίσιο αυτό, το Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου:
- Εκφράζει την αλληλεγγύη του προς τους κτηνοτρόφους και τις οικογένειές τους, αναγνωρίζοντας τις ιδιαίτερα δυσχερείς συνθήκες που αντιμετωπίζουν.
- Τονίζει την ανάγκη άμεσης και αποτελεσματικής εφαρμογής των υγειονομικών πρωτοκόλλων, με επαρκή στελέχωση και υποστήριξη των κτηνιατρικών υπηρεσιών.
- Υπογραμμίζει την επιτακτική ανάγκη επανεκκίνησης της παραγωγικής δραστηριότητας υπό ασφαλείς όρους, προκειμένου να αποτραπεί η πλήρης κατάρρευση του κλάδου.
- Επισημαίνει τη σημασία της περιβαλλοντικά βιώσιμης και επιστημονικά τεκμηριωμένης διαχείρισης των αποβλήτων, ώστε να αποφευχθούν μακροχρόνιες αρνητικές οικολογικές συνέπειες.
- Καλεί τους αρμόδιους φορείς να υλοποιήσουν ουσιαστικές προτάσεις, όχι μόνο μέσω αποζημιωτικών μηχανισμών, αλλά κυρίως μέσω ολοκληρωμένων πολιτικών πρόληψης, στήριξης και διαχείρισης κρίσεων.
Παράλληλα, κρίνεται αναγκαία η ενίσχυση του δημόσιου διαλόγου και της ενημέρωσης της κοινωνίας γύρω από την έκταση και τη σοβαρότητα της κρίσης. Ως ενεργό μέλος της ακαδημαϊκής κοινότητας, το Τμήμα δηλώνει τη διαθεσιμότητά του να συμβάλει, μέσω της κοινωνικής έρευνας και της επιστημονικά τεκμηριωμένης ανάλυσης, στην κατανόηση και την αντιμετώπιση των κοινωνικών συνεπειών της.
Η σύνδεση της επιστημονικής γνώσης με τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας αποτελεί θεμελιώδη ευθύνη της πανεπιστημιακής κοινότητας. Στο πλαίσιο αυτό, καλούμε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς να ενεργήσουν άμεσα, συντονισμένα και με αίσθημα ευθύνης.
Η προστασία της παραγωγικής δραστηριότητας, του φυσικού περιβάλλοντος και της κοινωνικής συνοχής στη Λέσβο δεν συνιστά ένα δευτερεύον τοπικό ζήτημα, αλλά ένα κρίσιμο πεδίο κοινωνικής δικαιοσύνης, περιφερειακής συνοχής και βιώσιμης ανάπτυξης.
Τμήμα Κοινωνιολογίας
Πανεπιστημίου Αιγαίου
Σχόλιο
Θα περίμενε κανείς, με την απλή λογική ενός ανθρώπου που βλέπει τι έχει συμβεί τις τελευταίες εβδομάδες στη Λέσβο, ότι ένα τόσο σοβαρό ζήτημα με γάλατα που απορρίπτονται, χιλιάδες ζώα που θανατώνονται, κινδύνους για τα οικοσυστήματα και ερωτήματα για τη διαχείριση αποβλήτων, θα είχε κινητοποιήσει πρώτο και δυνατά το Τμήμα Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Κι όμως, το ψήφισμα έρχεται από το Τμήμα Κοινωνιολογίας. Και αυτό, από μόνο του, κάτι λέει. Όχι γιατί η Κοινωνιολογία δεν έχει λόγο — ίσα ίσα, η κρίση του αφθώδους πυρετού είναι και κοινωνική, και οικονομική, και ανθρώπινη. Αλλά γιατί όταν μιλάμε για πιθανή περιβαλλοντική επιβάρυνση, για απόβλητα, για διαχείριση νεκρών ζώων, για γάλα που δεν διατέθηκε και για κινδύνους σε μια νησιωτική περιοχή με περιορισμένες υποδομές, θα περίμενε κανείς να ακουστεί θεσμικά, καθαρά και επιστημονικά και η φωνή των καθ’ ύλην αρμόδιων.
Στη Μυτιλήνη, όμως, έχουμε συνηθίσει και τα παράλογα να κυκλοφορούν με επίσημο ένδυμα. Το Τμήμα Κοινωνιολογίας μίλησε για κοινωνική συνοχή, παραγωγική κατάρρευση και περιβαλλοντικό κίνδυνο. Το Τμήμα Περιβάλλοντος, μέχρι στιγμής, σιωπή. Και αυτή η σιωπή, μέσα σε μια κρίση που μυρίζει γάλα, χώμα, φόβο και εγκατάλειψη, είναι εκκωφαντική.
