Έρευνα από το 3ο Γυμνάσιο Μυτιλήνης: οι έφηβοι διασκεδάζουν ή υποφέρουν από τη χρήση των social media;
Μαθητές της Μυτιλήνης μιλούν για τα social media: Διασκέδαση ή αθόρυβη πίεση;
Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και επίκαιρη μαθητική έρευνα του 3ου Γυμνασίου Μυτιλήνης φέρνει στο προσκήνιο ένα θέμα που αγγίζει σχεδόν κάθε οικογένεια: τη σχέση των εφήβων με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τον αντίκτυπο που έχουν στην ψυχική τους υγεία, την αυτοπεποίθηση και την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους.
Το άρθρο με τίτλο «Τελικά οι έφηβοι διασκεδάζουν ή υποφέρουν από τη χρήση των social media;» εκπονήθηκε από μαθητές και εκπαιδευτικούς του σχολείου, ως αποτέλεσμα έρευνας που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο προγράμματος ψυχικής υγείας. Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε με αφορμή τη συμμετοχή του 3ου Γυμνασίου Μυτιλήνης στην «Ακαδημία Ενδυνάμωσης» του οργανισμού Openous.
Η έρευνα είχε ευρεία συμμετοχή, καθώς στο ανώνυμο ερωτηματολόγιο απάντησαν 197 από τους 210 μαθητές και μαθήτριες του σχολείου. Δηλαδή σχεδόν ολόκληρο το μαθητικό δυναμικό. Και αυτό από μόνο του δίνει ιδιαίτερο βάρος στα συμπεράσματα.
Πάνω από 5 ώρες την ημέρα στα social media ένας στους πέντε μαθητές
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα αφορά τον χρόνο που περνούν οι έφηβοι μπροστά στην οθόνη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, 18,3% των μαθητών δήλωσαν ότι αφιερώνουν πάνω από 5 ώρες καθημερινά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Παράλληλα, σημαντικό ποσοστό μαθητών περνά αρκετές ώρες την ημέρα σε εφαρμογές όπως το Instagram, το TikTok και το YouTube. Η εικόνα που διαμορφώνεται δεν αφορά πλέον μια μικρή ομάδα παιδιών που κάνουν «υπερβολική χρήση», αλλά ένα ευρύτερο φαινόμενο που έχει γίνει κομμάτι της καθημερινότητας των εφήβων.
Με απλά λόγια, το κινητό δεν είναι πια απλώς εργαλείο επικοινωνίας. Για πολλούς εφήβους είναι χώρος διασκέδασης, σύγκρισης, ενημέρωσης, έκθεσης και πολλές φορές πίεσης. Ένας μικρός ψηφιακός κόσμος που χωράει στην παλάμη, αλλά βαραίνει αρκετά μέσα στο μυαλό.
Η αυτοεικόνα των εφήβων στο μικροσκόπιο
Η έρευνα δεν περιορίστηκε μόνο στον χρόνο χρήσης. Εξέτασε και το πώς επηρεάζονται οι μαθητές από τα πρότυπα που βλέπουν καθημερινά στα κοινωνικά δίκτυα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, περίπου 3 στους 4 μαθητές δήλωσαν ότι νιώθουν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, πίεση να αλλάξουν την εμφάνισή τους — όπως ρούχα, βάρος ή στιλ — λόγω των προτύπων που προβάλλονται στα social media.
Το εύρημα αυτό είναι από τα πιο σοβαρά της έρευνας. Δείχνει ότι η επίδραση των κοινωνικών δικτύων δεν μένει στην επιφάνεια. Δεν αφορά μόνο βίντεο, φωτογραφίες και «σκρολάρισμα». Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι κοιτούν τον εαυτό τους στον καθρέφτη.
Influencers και σύγκριση με μια «τέλεια» ζωή
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι απαντήσεις για τους influencers. Πολλοί μαθητές εμφανίζονται να θεωρούν, σε κάποιο βαθμό, ρεαλιστικό αυτό που προβάλλεται από πρόσωπα με μεγάλη διαδικτυακή επιρροή.
Την ίδια ώρα, σημαντικό ποσοστό μαθητών δήλωσε ότι αισθάνεται πως η δική του ζωή υστερεί σε σχέση με τη ζωή που παρουσιάζουν οι influencers. Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη παγίδα των social media: η σύγκριση δεν γίνεται με την πραγματική ζωή του άλλου, αλλά με τη σκηνοθετημένη εκδοχή της.
Και αυτή η σύγκριση, ειδικά στην εφηβεία, μπορεί να λειτουργήσει ύπουλα. Χωρίς φωνές. Χωρίς προειδοποιητική πινακίδα. Μπαίνει αθόρυβα στην αυτοπεποίθηση και την τρυπάει σαν βελόνα.
Αρνητικά συναισθήματα μετά από πολλή ώρα χρήσης
Η έρευνα κατέγραψε επίσης ότι πάνω από 1 στους 5 μαθητές δηλώνει πως αισθάνεται αρνητικά συναισθήματα μετά από πολλή ώρα χρήσης του TikTok ή του Instagram.
Αυτό δείχνει κάτι κρίσιμο: αρκετοί έφηβοι δεν είναι αμέτοχοι ή αδιάφοροι απέναντι σε αυτό που τους συμβαίνει. Αντιλαμβάνονται, έστω και σε έναν βαθμό, ότι η παρατεταμένη χρήση των social media δεν τους αφήνει πάντα καλύτερα από πριν.
Αυτό είναι ίσως το πιο ελπιδοφόρο σημείο της έρευνας. Γιατί όπου υπάρχει επίγνωση, υπάρχει και πεδίο παρέμβασης. Το πρόβλημα αρχίζει να γίνεται διαχειρίσιμο όταν τα παιδιά μπορούν να το αναγνωρίσουν και να το ονομάσουν.
Οι ίδιοι οι μαθητές ζητούν ενημέρωση
Σύμφωνα με το άρθρο των μαθητών και των εκπαιδευτικών, οι έφηβοι ζητούν καλύτερη ενημέρωση από το σχολείο και την οικογένεια για ζητήματα που σχετίζονται με τη χρήση των social media.
Ανάμεσα στα θέματα που αναδεικνύονται είναι η παραπληροφόρηση, η διαδικτυακή παραπλάνηση, η κατανόηση του εθισμού και οι μακροπρόθεσμες συνέπειες του ψηφιακού αποτυπώματος.
Επίσης, 40,6% των μαθητών θεωρεί κρίσιμη την επιβολή ορίου ηλικίας στη χρήση των social media για την προστασία της ψυχικής υγείας, ενώ 36,5% θα ήθελε την απαγόρευση των αλγοριθμικών ροών, δηλαδή του συνεχούς μηχανισμού προβολής περιεχομένου που κρατά τον χρήστη κολλημένο στην οθόνη.
Οι υπεύθυνες καθηγήτριες και οι μαθήτριες που συμμετείχαν
Το άρθρο υπογράφει η Χριστίνα Σαββίδου, Φιλόλογος Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης και Σύμβουλος Σχολικής Ζωής του 3ου Γυμνασίου Μυτιλήνης.
Υπεύθυνες καθηγήτριες του προγράμματος ήταν:
Χριστίνα Σαββίδου, Φιλόλογος Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης
Λιάνα Κόκκινου, Φιλόλογος Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης
Ειρήνη Κατσούρη, Φιλόλογος
Στην έρευνα συμμετείχαν οι μαθήτριες:
Α’ Γυμνασίου: Αγγελίνα Αρναουτέλλη, Ειρήνη Καμπάνη, Ελεονώρα Γκέντση, Μιχαηλία Καλλιοντζή, Αύρα Αλμπάνη, Άρτεμις Κοκκινάκη, Ζαχαρούλα Βάρκα-Λύρα, Αλτέα Ίμπρα.
Β’ Γυμνασίου: Γαβριέλα Πατρίκα, Εβελίνα Μυλωνάκου.
--
Η πρωτοβουλία του 3ου Γυμνασίου Μυτιλήνης είναι μια παρέμβαση με κοινωνικό βάρος. Γιατί δεν μιλούν μόνο οι ενήλικες για τους εφήβους. Μιλούν οι ίδιοι οι μαθητές για τον κόσμο τους.
Σε μια εποχή όπου οι οθόνες έγιναν προέκταση του χεριού και η εικόνα πολλές φορές μετρά περισσότερο από το βίωμα, η έρευνα αυτή ανοίγει μια αναγκαία συζήτηση. Όχι με πανικό. Όχι με δαιμονοποίηση. Αλλά με στοιχεία, εμπειρία και ειλικρινή προβληματισμό.
Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: οι έφηβοι τελικά διασκεδάζουν ή υποφέρουν από τα social media;
Η απάντηση, όπως φαίνεται, δεν είναι άσπρο ή μαύρο. Είναι όμως ξεκάθαρο ότι χρειάζονται όρια, ενημέρωση, στήριξη και κυρίως διάλογος. Γιατί πίσω από κάθε οθόνη υπάρχει ένα παιδί. Και αυτό το παιδί δεν πρέπει να μείνει μόνο του απέναντι σε έναν αλγόριθμο.
