Παραδημοσιογραφία: το γκρίζο εργοστάσιο θορύβου που φοράει στολή ενημέρωσης
Η παραδημοσιογραφία δεν είναι «κακή δημοσιογραφία». Είναι κάτι πιο ύπουλο. Είναι ο θόρυβος που μιμείται την είδηση, το περιτύλιγμα της ενημέρωσης χωρίς τον πυρήνα της αλήθειας. Ένα προϊόν χαμηλού κόστους και υψηλής απόδοσης, σχεδιασμένο για κλικ, όχι για κατανόηση.
Στον πυρήνα της, η παραδημοσιογραφία λειτουργεί με επιχειρησιακή λογική fast food: γρήγορη παραγωγή, μηδενικός έλεγχος ποιότητας, έντονη γεύση (φόβος, οργή, σοκ), στιγμιαία κατανάλωση. Τίτλοι που ουρλιάζουν, «αποκαλύψεις» χωρίς στοιχεία, πηγές που «δεν κατονομάζονται», απόψεις βαφτισμένες ειδήσεις.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο αισθητικό ή δεοντολογικό. Είναι στρατηγικό. Η παραδημοσιογραφία διαβρώνει την εμπιστοσύνη, θολώνει τα όρια, κανονικοποιεί το ψέμα. Όταν όλα παρουσιάζονται ως σκάνδαλο, τίποτα δεν είναι πραγματικά σημαντικό. Όταν κάθε φήμη ντύνεται «είδηση», η κοινωνία χάνει το φίλτρο της. Και τότε ο πολίτης παραιτείται: «όλοι λένε ψέματα».
Υπάρχει και η πιο επικίνδυνη εκδοχή: η στοχευμένη παραδημοσιογραφία. Εκεί που το αφήγημα στήνεται για να εξυπηρετήσει συμφέροντα—πολιτικά, οικονομικά, προσωπικά. Εκεί που το μισό αληθινό χρησιμοποιείται για να πουληθεί το ολόκληρο ψέμα. Είναι η χορηγούμενη ενημέρωση από συμφέροντα, του δημοσίου ή ιδιωτικά.
Η παραδημοσιογραφία δεν θα εξαφανιστεί. Είναι φθηνή, αποδοτική και αλγοριθμικά ευνοημένη. Αυτό που μπορεί να ενισχυθεί είναι το αντίβαρο. Η δημοσιογραφία με κεφαλαίο Δ: διασταύρωση, πλαίσιο, ευθύνη. Η δημοσιογραφία που ξέρει να λέει «δεν ξέρουμε ακόμη»—και αυτό είναι αρετή, όχι αδυναμία. Η δημοσιογραφία που δεν γράφει "χορηγούμενα" άρθρα.
Ο αναγνώστης έχει επίσης ρόλο. Να μην ανταμείβει τον θόρυβο. Να μην κοινοποιεί πριν σκεφτεί. Να ζητά πηγές. Να θυμάται ότι το θυμικό είναι κακός σύμβουλος και εξαιρετικός πελάτης.
Στο τέλος της ημέρας, η παραδημοσιογραφία δεν κερδίζει επειδή είναι καλύτερη. Κερδίζει επειδή είναι πιο εύκολη. Αν θέλουμε κάτι πιο ανθεκτικό από το εύκολο, χρειάζεται επιλογή—από τα μέσα, από τους δημοσιογράφους, από τους αναγνώστες. Όχι ηρωισμός. Στοιχειώδης επαγγελματισμός.
