Ο απίστευτος πλούτος της ντοπιολαλιάς

Γράφει ο Παναγιώτης Μιχ. Κουτσκουδής

Στο πλαίσιο του Διεθνούς Συνεδρίου για τη Διάλεκτο της Λέσβου, που έλαβε χώρα στη Μυτιλήνη και στην Αγιάσο το τριήμερο 4-6 Ιουλίου 2025, έγινε το περασμένο Σάββατο παρουσία πολύ κόσμου μια όμορφη εκδήλωση στον υπέροχο χώρο του Παλαιού Οθωμανικού Λουτρού (Τσαρσί Χαμάμ) της Μυτιλήνης, στην οποία τιμήθηκαν από το Πανεπιστήμιο Πατρών Λέσβιοι συγγραφείς με διαλεκτικό έργο.

Όντας κι εγώ ένας εκ των τιμηθέντων για την προσφορά τους στην καταγραφή και διάσωση της λεσβιακής διαλέκτου, ήθελα κατ’ αρχήν να εκφράσω και δημόσια τις θερμές ευχαριστίες μου για την τιμή που μας έγινε, αλλά και τα ειλικρινά συγχαρητήριά μου τόσο στην αγαπητή και αξιότιμη συμπατριώτισσά μας κ. Αγγελική Ράλλη, ομότιμη καθηγήτρια γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών, που οραματίστηκε αυτό το συνέδριο και εδώ και χρόνια αγωνιζόταν για την πραγματοποίηση του, όσο και σ’ όλα τα έγκριτα μέλη της Οργανωτικής Επιτροπής που συνέβαλαν στην επιτυχία των εργασιών του. Μακάρι η φετινή αρχή να αποτελέσει το αγκωνάρι πάνω στο οποίο θα οικοδομηθεί μελλοντικά ένας σημαντικός επιστημονικός θεσμός που θα προβάλει διεθνώς τόσο τα λεσβιακά γλωσσικά ιδιώματα όσο και το νησί μας στο σύνολό του.

Δεν είμαι επιστήμονας της γλώσσας, αλλά μέσα από το παρόν σημείωμα θέλω να μεταφέρω στους Λέσβιους συμπατριώτες μου αυτό που έμαθα κι εγώ ο αδαής πριν 22 χρόνια, όταν διοργανώσαμε στο Αναγνωστήριο Αγιάσου μια αποκριάτικη εκδήλωση στην οποία προσκλήθηκαν και μίλησαν δυο εξέχοντες ακαδημαϊκοί, αφενός ο συμπατριώτης μας Θόδωρος Γραμματάς, καθηγητής θεατρολογίας στο ΕΚΠΑ, και αφετέρου ο Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, καθηγητής γλωσσολογίας στο ίδιο Πανεπιστήμιο. Ο κ. Χαραλαμπάκης λοιπόν (διαλεκτόφωνος και ο ίδιος, ως καταγόμενος από τα Χανιά της Κρήτης) μας είπε μεταξύ άλλων: «Να μην ντρέπεστε και να μην αισθάνεστε άβολα και μειονεκτικά κάθε φορά που οι λεγόμενοι πρωτευουσιάνοι, ακούγοντάς σας να μιλάτε τη μητρική σας γλώσσα, σας ειρωνεύονται και σας χαρακτηρίζουν αμόρφωτους και ακαλλιέργητους επαρχιώτες. Να ξέρετε ότι οι τοπικές διάλεκτοι αποθησαυρίζουν έναν τεράστιο γλωσσικό πλούτο, εφάμιλλο και ανώτερο πολλές φορές από αυτόν της επίσημης ελληνικής γλώσσας, της νεοελληνικής κοινής, την οποία μιλάνε εκείνοι. Εμείς οι διαλεκτόφωνοι κρατάμε την προφορική παράδοση τουλάχιστον τεσσάρων χιλιάδων χρόνων! Είναι μια γλώσσα ζωντανή κι εκφραστική, χωρισμένη, βέβαια, σε διαλεκτικές ομάδες… Γι’ αυτό θα πρέπει να μιλάτε θαρρετά και με καμάρι τη ντοπιολαλιά σας παντού και με κάθε ευκαιρία, να την μεταλαμπαδεύετε στους απογόνους σας και στις νεότερες γενιές, να την καταγράφετε για να διασωθεί και να μελετηθεί από την επιστημονική κοινότητα, να την μελετάτε και σεις οι ίδιοι για να ανακαλύψετε τους κρυμμένους θησαυρούς της. Η ντοπιολαλιά μας είναι το σημαντικότερο στοιχείο της ταυτότητάς μας, το οποίο πρέπει να διαφυλάξουμε ως κόρη οφθαλμού μέσα στην πλημμυρίδα της παγκοσμιοποίησης… Και ήταν ολέθριο λάθος του εκπαιδευτικού μας συστήματος, που δεν τόνωσε τις γλωσσικές ιδιαιτερότητες της κάθε περιοχής…»

Τα παραπάνω τονίστηκαν αυτές τις μέρες τόσο από την κ. Ράλλη όσο και από άλλους ομιλητές του συνεδρίου. Και αυτό είναι ένα από το σημαντικότερα – ίσως το σημαντικότερο – μήνυμα που πρέπει να βγει προς τα έξω και να γίνει κτήμα του λεσβιακού λαού (και κάθε διαλεκτόφωνου ανθρώπου), πέρα φυσικά από τα επιστημονικά συμπεράσματα που θα εξαχθούν από τις εργασίες του συνεδρίου. Να μιλάμε ανερυθρίαστα τη μητρική μας γλώσσα χωρίς ίχνος γλωσσικής μειονεξίας!