Η ιστορική συνέντευξη του Ιωάννη Βαρβιτσιώτη στον Π. Σκορδά: «Δεν έχουμε συνειδητοποιήσει την ευθύνη για την πολιτιστική μας κληρονομιά»
Μία συνέντευξη για τον πολιτισμό πριν είκοσι χρόνια
Γράφει ο Παναγιώτης Σκορδάς :
Τον Απρίλιο του 2005 ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης, που «έφυγε» από κοντά μας πριν λίγες μέρες, μού έστειλε το βιβλίο του «Πολιτιστική Φωτογραμμετρία», (εκδόσεις Μίλητος) με αφιέρωση και την προτροπή να το διαβάσω και να του γράψω τη γνώμη μου. Στο βιβλίο αυτό ο τέως Υπουργός και Ευρωβουλευτής είχε συγκεντρώσει 24 περιηγητικά του κείμενα σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους όλης της Ελλάδας δημοσιευμένα στο «Βήμα της Κυριακής». «Η συγκέντρωση αυτών των κειμένων στόχο έχει να αναδείξει λησμονημένα κομμάτια της πολιτιστικής μας κληρονομιάς , να δείξει τον πραγματικό πλούτο αυτής της χώρας και να προτείνει κάποιες λύσεις» έγραφε στον πρόλογό του.
Παρουσίασα το βιβλίο στη στήλη μου στο «ΕΜΠΡΟΣ», τη Μ. Πέμπτη 28 Απριλίου 2005 μαζί με την παρακάτω συνέντευξη με τον αείμνηστο πολιτικό και συγγραφέα.
Γιάννης Βαρβιτσιώτης: «Δεν έχουμε συνειδητοποιήσει το μέγεθος της ευθύνης για την πολιτιστική μας κληρονομιά»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΣΚΟΡΔΑ
Αφιερώνεται το βιβλίο σας σε «Σε αυτούς που μοχθούν για να σωθεί η πολιτιστική μας κληρονομιά». Ύστερα από πολύχρονη περιήγηση σας σε αρχαιολογικούς χώρους της χώρας μας σε ποια συμπεράσματα έχετε καταλήξει για την τύχη αυτής της κληρονομιάς;
«Η αλήθεια είναι ότι οι επισκέψεις μου σε πολλούς - και συχνά όχι ιδιαίτερα γνωστούς – αρχαιολογικούς χώρους με άφησαν με μία αίσθηση αυξημένης ευθύνης που απορρέει όχι μόνο από την αγάπη μου για την ιστορία και την τέχνη της χώρας μας αλλά και από την μακρά ενασχόληση μου με την πολιτική. Έχω την αίσθηση ότι καλούμε να αναλάβω τις ευθύνες μου ως πολίτης αυτής της χώρας και να συμβάλω στην προστασία και ανάδειξη με τον καλύτερο τρόπο του απτού αλλά και του άυλου παρελθόντος μας. Δυστυχώς, οι περιηγήσεις μου μού έδειξαν αυτό που πολλοί από εμάς γνωρίζουμε, έναν υψηλό βαθμό αδιαφορίας γι’ αυτό που είμαστε. Συχνά έχω αναρωτηθεί, για παράδειγμα, πώς η σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία δεν «σχολιάζει» αυτή την κληρονομιά, αλλά πιο εύκολα «ακουμπά» σε ό,τι είναι δυτικό. Υπάρχει μια εξήγηση γι’ αυτό που έχει να κάνει με το ειδικό βάρος της ιστορίας μας και κατά πόσο αναζητούμε την «απελευθέρωση» μας από αυτό».
Η Ελλάδα είναι μια χώρα κατάσπαρτη από αρχαιολογικά μνημεία. Ακούμε συχνά απ’ το στόμα των πολιτικών ότι τα διαθέσιμα χρήματα δεν επαρκούν, για να συντηρηθεί, να διασωθεί και να διαδοθεί αυτός ο πλούτος, γι’ αυτό και αναγκαστικά γίνονται επιλογές. Εσείς που είσαστε μαχόμενος πολιτικός για τέσσερις δεκαετίες συμφωνείτε μ’ αυτά τα επιχειρήματα;
«Με αφορμή αυτή την έκδοση έχω κοιτάξει το ζήτημα αυτό από όλες του τις πλευρές και θεωρώ ότι δύο πράγματα θα πρέπει να γίνουν. Πρώτον να σταματήσουν οι νέες ανασκαφές (παρά μόνο αυτές σωστικού χαρακτήρα), ώστε να ολοκληρωθούν οι δημοσιεύσεις και οι εργασίες στους χώρους που έχουν ανασκαφθεί και να γίνει σωστή προβολή των ευρημάτων και δεύτερον να ενισχυθούν οι ιδιωτικές χορηγίες, όπως έγινε με την περίπτωση του Ναού του Διός στη Νεμέα».
Τα κείμενα που συγκροτούν τον τόμο είχαν πρωτοδημοσιευτεί στο «Βήμα της Κυριακής». Τι αντιδράσεις εισπράξατε τόσο από τις αρμόδιες υπηρεσίες, όσο και απ’ το κοινό;
«Μετά τη δημοσίευση του πρώτου μου κειμένου στο «Βήμα της Κυριακής» έλαβα τηλεφωνήματα και επιστολές πολιτών που με παρακίνησαν να συνεχίσω την αρθρογραφία μου. Αρκετά από τα δημοσιεύματα προέκυψαν από τις ανησυχίες ευαισθητοποιημένων πολιτών. Σε κάποιες περιπτώσεις, μετά τη σχετική δημοσίευση, αυξήθηκε αισθητά ο αριθμός επισκεπτών, όπως στην περίπτωση της αρχαίας Μεσσήνης. Αλλά και η Πολιτεία πρόσφατα κινητοποιήθηκε για την ικανοποίηση μακροχρόνιων αιτημάτων στα Ψαρά, για την προστασία των σπάνιων ψηφιδωτών στην Έπαυλη του Ηρώδη του Αττικού στο Άστρος Κυνουρίας. Ο ίδιος δε ο Πρωθυπουργός και Υπουργός Πολιτισμού κατόπιν επισκέψεως του στη Βαυρώνα, στο ιερό της Αρτέμιδος, έδωσε λύση στο πρόβλημα των πλημμυρών του αρχαιολογικού χώρου που ταλαιπωρούσε για πολλά χρόνια».
Πιστεύετε ότι οι πολίτες ενδιαφέρονται για τα αρχαιολογικά μνημεία; Τα επισκέπτονται, τα νοιάζονται, τα μελετούν;
«Όλοι μας ενδιαφερόμαστε για τα μνημεία της ιστορίας μας. Απλώς - πιστεύω – ότι δεν έχουμε συνειδητοποιήσει το μέγεθος της ευθύνης που φέρουμε ως κληρονομιά αυτής της ιδιαίτερα σημαντικής ιστορίας. Τα επισκεπτόμαστε, αλλά σαν τουρίστες, σχετικά αποστασιοποιημένοι από τα μηνύματα που αναδύουν. Οι περισσότεροι δεν μπαίνουμε στη διαδικασία μελέτης του κάθε χώρου, ώστε το αισθητικό ερέθισμα που λαμβάνουμε να μετατρέπεται σε αντίληψη και γνώση».
Η εκπαίδευση μας διαμορφώνει μαθητές με γνώση και αγάπη για το αρχαιολογικό πλούτο της χώρας τους; Τι θα προτείνατε που θα μπορούσε να βελτιώσει τα πράγματα σ’ αυτή την κατεύθυνση;
«Φοβάμαι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις οι μαθητές λαμβάνουν τα ερεθίσματα της ιστορίας μας με τρόπο που συνδέεται άμεσα με τα μαθήματα και την εξεταστέα ύλη. Μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν την ιστορία μας και τις επισκέψεις σε αρχαιολογικούς χώρους σαν υποχρέωση και όχι σαν γνώση του ποιοι είμαστε και ποια είναι η αφετηρία μας. Από προσωπική εμπειρία γνωρίζω τη σημασία που έχει ο δάσκαλος στη διαδικασία γνωριμίας και – ας ελπίζουμε – αγάπης με τα μνημεία αυτά. Κάπως έτσι ξεκίνησε η δική μου ενασχόληση μ’ αυτά τα θέματα, καθώς, όταν ήμουν μαθητής γυμνασίου, ένας ελληνολάτρης και χαρισματικός καθηγητής με πάθος μάς ξεδίπλωσε την ιστορία του βυζαντινού πολιτισμού κατά τη διάρκεια επίσκεψης μας στη Μονή Δαφνίου. Αυτό ήταν αρκετό, ώστε να επισκέπτομαι και να μελετώ το ιστορικό και προϊστορικό μας παρελθόν».
Σήμερα στο Υπουργείο Πολιτισμού βρίσκεται επικεφαλής ο ίδιος ο πρωθυπουργός δηλώνοντας και μ’ αυτό τον τρόπο τη σημασία που δίνει η κυβέρνηση σ’ αυτό το πεδίο. Πως βλέπετε τον έναν χρόνο που πέρασε και τι προβλέπετε ότι θα γίνει τα επόμενα τρία χρόνια;
«Πιστεύω ότι η θέληση του Πρωθυπουργού να αναλάβει την ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού είναι δηλωτική της σημασίας που δίνει στο θέμα της προστασίας και προβολής της κληρονομιάς μας. Ήδη, έχει δώσει λύσεις σε μακροχρόνια αιτήματα και προβλήματα, όπως μερικά που σας ανέφερα νωρίτερα. Με το νέο δε σχέδιο νόμου για τον οργανισμό του Υπουργείου Πολιτισμού θέλω να ελπίζω ότι πολλά προβλήματα που υπάρχουν στο χώρο σε σχέση με αρμοδιότητες και οργάνωση θα βρουν λύση».
(Σημείωση: Οι ερωτήσεις δόθηκαν γραπτώς, όπως και οι απαντήσεις).
