Ο «Φραπές» απειλεί να γκρεμίσει τη σιωπή – Η κυβέρνηση σκληραίνει τη γραμμή απέναντι στους αγρότες: η κρίσιμη σύγκρουση που έρχεται

Στην επιφάνεια, η υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ μοιάζει με ένα ακόμη ελληνικό σκάνδαλο διαχείρισης δημόσιου χρήματος. Αν δει κανείς όμως τη μεγάλη εικόνα, πρόκειται για κάτι βαθύτερο:
για μια θεσμική ρωγμή εκεί ακριβώς όπου το κράτος συναντά τους πιο ευάλωτους – τον αγρότη, τον κτηνοτρόφο, τον άνθρωπο που εξαρτάται από τις επιδοτήσεις για να κρατήσει ζωντανό το χωράφι, την εκτροφή, το χωριό.

Ο ΟΠΕΚΕΠΕ, για δεκαετίες, ήταν το νευρικό σύστημα της σχέσης κράτους – υπαίθρου.
Από εκεί περνούσαν όχι μόνο χρήματα, αλλά και η αίσθηση ότι «το κράτος με θυμάται», έστω στρεβλά, έστω πελατειακά.

Όταν λοιπόν σκάει υπόθεση με «λαχεία», παρασκηνιακές σχέσεις, ψιθύρους για «κυκλώματα» και την υπόσχεση ενός μάρτυρα – συμβόλου («Φραπές») ότι θα πάει «με φορτωτή γεμάτο ντοσιέ», δεν είναι μόνο η κυβέρνηση που κινδυνεύει.
Κλονίζεται η ίδια η νομιμοποίηση ενός συστήματος εξουσίας που στηρίχθηκε επί δεκαετίες στον αγροτικό κόσμο.

 Ο «Φραπές» ως πολιτικό σύμπτωμα – όχι ως απλό πρόσωπο

Η προαναγγελθείσα εμφάνιση του Γιώργου Ξυλούρη στην Εξεταστική δεν είναι απλώς επεισόδιο ενός σκανδάλου. Είναι το σημείο όπου:

• Ενας παρασκηνιακός παίκτης δηλώνει έτοιμος να μιλήσει «για όλους»,
• ενώ η κυβέρνηση έχει ήδη στιγματιστεί από την εικόνα άρνησης φυσικής παρουσίας (υπόμνημα αντί κατάθεσης) σε μια υπόθεση που την αγγίζει πολιτικά.

Ο «Φραπές» λειτουργεί σαν σπασμένος καθρέφτης ενός ολόκληρου μοντέλου διακυβέρνησης:
ενός μοντέλου όπου οι κρίσιμες ροές χρήματος και εξουσίας δεν περνούν μόνο μέσα από θεσμούς, αλλά και μέσα από προσωπικές διασυνδέσεις, κουμπαριές, άτυπες «διευκολύνσεις».

Το πολιτικά επικίνδυνο στοιχείο δεν είναι μόνο τι έχει να πει, αλλά σε ποια συγκυρία το λέει:
την ώρα που οι αγρότες νιώθουν προδομένοι, οι επιδοτήσεις καθυστερούν ή μειώνονται, και ο κόσμος του χωραφιού αισθάνεται ότι κάποιοι «πάνω» έπαιζαν με τα λεφτά του.

Έτσι, ο «Φραπές» γίνεται φορέας οργής πολύ ευρύτερης από τον ίδιο:
για όποιον νιώθει ότι τον έσπρωξαν στο χείλος της χρεοκοπίας, ενώ «οι δικοί τους» βολεύονταν και κέρδιζαν.

 Η κυβέρνηση στην πρέσα: ανάμεσα στη “νομιμότητα” και την ωμή ισχύ

Οι δηλώσεις Μαρινάκη, με την επίμονη επανάληψη ότι «οι δρόμοι πρέπει να είναι ανοιχτοί» και ότι «η Αστυνομία οφείλει να κάνει τη δουλειά της», σηματοδοτούν μια συνειδητή επιλογή:

• η κυβέρνηση επανατοποθετείται ως εγγυητής της τάξης,
• και ταυτόχρονα παίζει το χαρτί του κοινωνικού αυτοματισμού: αγρότες εναντίον «πολλών», διαμαρτυρόμενοι εναντίον «φορολογουμένων που ταλαιπωρούνται».

Πολιτικά, αυτό είναι διπλό ρίσκο:

1. Βραχυπρόθεσμα, επιχειρεί να κερδίσει την αστική/αστικοποιημένη κοινή γνώμη, που ενοχλείται από κλειστούς δρόμους, καθυστερήσεις, εικόνες σύγκρουσης.
2. Μακροπρόθεσμα, όμως, ρισκάρει να καταγραφεί ως κυβέρνηση που διαλύει έναν ιστορικό δεσμό:
   τον δεσμό του κεντρικού κράτους με την ύπαιθρο, πάνω στον οποίο χτίστηκαν εκλογικά αποτελέσματα, κομματικές δομές, ακόμη και πολιτικές ταυτότητες.

Η επίκληση της «νομιμότητας» είναι πολιτικά χρήσιμη μόνο όταν ο νόμος θεωρείται δίκαιος.
Οταν όμως ο αγρότης βλέπει:

• επιδοτήσεις κουτσουρεμένες ή καθυστερημένες,
• τιμές παραγωγού που δεν βγαίνουν,
• κόστος ενέργειας, ζωοτροφών και εισροών στα ύψη,

η επίκληση «είναι ο νόμος» ακούγεται σαν ειρωνεία.
Και όταν αυτή η ειρωνεία συνοδεύεται από ΜΑΤ, χημικά και εικόνες βίας, τότε η νομιμότητα μετατρέπεται στο μυαλό του κόσμου σε γυμνή καταστολή.

Αγρότες: από προνομιακή «πελατεία» σε απειλητικό υποκείμενο

Ιστορικά, ο αγροτικός κόσμος στην Ελλάδα δεν ήταν μόνο «κοινωνική κατηγορία».
Ήταν δομικό στήριγμα της εκάστοτε εξουσίας:

• Με επιδοτήσεις και ρυθμίσεις χτιζόταν ένα πλέγμα εξάρτησης.
• Με διορισμούς, «διευκολύνσεις», προγράμματα, ήταν ο χώρος όπου το πελατειακό κράτος λειτουργούσε σχεδόν χωρίς προσχήματα.

Σήμερα, αυτό το μοντέλο σπάει από δύο πλευρές:

1. Η Ευρωπαϊκή πολιτική (ΚΑΠ) έχει περιορίσει τα περιθώρια «εθνικής ευελιξίας», άρα και το room για κλασικό ρουσφέτι.
2. Η οικονομική πραγματικότητα (κόστος παραγωγής, κλιματική κρίση, διεθνείς τιμές) έχει συμπιέσει τόσο πολύ τα εισοδήματα, που «το ρουσφέτι δεν φτάνει καν για παυσίπονο».

Έτσι, ο αγρότης αποσπάται από τον ρόλο του «πιστού πελάτη» και κινδυνεύει να γίνει:

• πολιτικός καταλύτης για μια ευρύτερη αμφισβήτηση,
• ή, στα μάτια του συστήματος, απειλητικό υποκείμενο που πρέπει να «πειθαρχήσει».

Η επιλογή της κυβέρνησης να σκληρύνει – σε επίπεδο ρητορικής και αστυνομικής πρακτικής – δείχνει ακριβώς αυτό:
ότι ο αγροτικός κόσμος δεν θεωρείται πια δεδομένος.
Θεωρείται κίνδυνος.

Πώς δένει ΟΠΕΚΕΠΕ + μπλόκα: η μεγάλη πολιτική σύγκρουση

Αν δει κανείς τα δύο μέτωπα μαζί – Εξεταστική ΟΠΕΚΕΠΕ και αγροτικές κινητοποιήσεις – η εικόνα είναι ξεκάθαρη:

• Από τη μία, καταγγελίες για ένα “παρακράτος επιδοτήσεων”: λαχεία, περίεργες ροές χρήματος, άτυπες διασυνδέσεις, πολιτικές συγγένειες.
• Από την άλλη, αγρότες που νιώθουν ότι τους «έσπασαν» την οικονομική ραχοκοκαλιά, ενώ κάποιοι άλλοι πλούτιζαν ή βολεύονταν στις πλάτες τους.

Αυτά τα δύο δεν είναι ασύνδετα.
Σχηματίζουν ένα ισχυρό πολιτικό αφήγημα:

«Mε τα δικά μας λεφτά παίζανε. Εμάς μας άφησαν απλήρωτους, αυτούς τους έκαναν πλούσιους».

Αν ο «Φραπές» φέρει στοιχεία που ενισχύουν αυτό το αφήγημα,
αν οι αποκαλύψεις συνδεθούν στο μυαλό του κόσμου με τις περικοπές που ζει στο πετσί του,
τότε δεν θα έχουμε απλώς ένα σκάνδαλο.
Θα έχουμε κρίση νομιμοποίησης.

 Πολιτική εκτίμηση: πού μπορεί να καταλήξει η σύγκρουση

Ας δούμε ψύχραιμα τι έρχεται....:

(α) Βραχυπρόθεσμα – προς τα Χριστούγεννα

• Η κυβέρνηση θα επιχειρήσει στοχευμένες πληρωμές και εξαγγελίες (επιτάχυνση εξόφλησης, ειδικά μέτρα) για να ρίξει την ένταση στα μπλόκα.
• Θα επιλέγει διαρκώς τον διπλό λόγο:
  – «κατανοούμε την αγωνία» αλλά
  – «δεν θα επιτρέψουμε κλειστούς δρόμους».

Η κρίσιμη παράμετρος θα είναι η κατάθεση Ξυλούρη:

• Αν εμφανιστεί με ουσιαστικά ντοκουμέντα που δείχνουν διαπλοκή σε ανώτερα κλιμάκια, θα υπάρξει πολιτικός σεισμός.
• Αν η κατάθεση αποδειχθεί φτωχή, θολή ή ελεγχόμενη, το σύστημα θα προσπαθήσει να την κλείσει γρήγορα επικοινωνιακά.

(β) Μεσοπρόθεσμα – η φθορά της κυβέρνησης

Ακόμη και αν «σβήσουν» τα μπλόκα, δύο πληγές θα μείνουν ανοιχτές:

1. Αίσθημα αδικίας στην ύπαιθρο:
   Οι αγρότες δεν θα ξεχάσουν εύκολα ότι, σε μια από τις πιο δύσκολες χρονιές τους,
   είδαν ΜΑΤ, χημικά και λόγια περί «νόμου» αντί για ουσιαστική στήριξη.
2. Σκιά για τον ΟΠΕΚΕΠΕ:
   Οι απορίες γύρω από τον ρόλο συγκεκριμένων προσώπων και την πολιτική τους κάλυψη δεν πρόκειται να εξαφανιστούν,
   ακόμη κι αν η Εξεταστική κλείσει θεσμικά.

Πολιτικά, αυτό σημαίνει διαρκή διάβρωση εμπιστοσύνης.
Όχι απαραίτητα άμεση κατάρρευση, αλλά μια συσσωρευτική φθορά που επανέρχεται σε κάθε κρίση:
στις κάλπες, στις τοπικές κοινωνίες, στην αξιοπιστία του κυβερνητικού λόγου.

(γ) Μακροπρόθεσμα – αλλαγή ισορροπιών στο πολιτικό σύστημα

Ο αγροτικός χώρος έχει ιστορικά λειτουργήσει ως ρυθμιστής εκλογικών αποτελεσμάτων.
Αν σταθεροποιηθεί η εικόνα ότι:

• «Οι δικοί σας έπαιρναν τα λεφτά»
• «Εμάς μας στείλατε τα ΜΑΤ»,

τότε ανοίγει παράθυρο για:

• αναδιάταξη συσχετισμών σε επίπεδο περιφέρειας,
• ενίσχυση δυνάμεων που επενδύουν στην αντισυστημική / αντι-εξουσιαστική ρητορική (είτε από τα δεξιά είτε από τα αριστερά),
• γένεση νέων “αγροτικών” ή περιφερειακών πολιτικών μορφωμάτων που πατούν πάνω στην οργή και το αίσθημα εγκατάλειψης.

Το πραγματικό διακύβευμα: ποιος «δικαιούται» την Ελλάδα της υπαίθρου;

Πίσω από την επικαιρότητα – τα επεισόδια, τις δηλώσεις, τις Εξεταστικές – κρύβεται μια πολύ πιο θεμελιακή ερώτηση:

Ποιος θεωρεί ότι έχει δικαίωμα να ορίζει την τύχη της υπαίθρου;

• Είναι το κεντρικό κράτος που επικαλείται τον «νόμο»;
• Είναι τα λόμπι που διαχειρίζονται ροές επιδοτήσεων και χρημάτων;
• Είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι της γης, που όμως βλέπουν διαρκώς να μιλούν άλλοι γι’ αυτούς, χωρίς αυτούς;

Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και η σύγκρουση με τους αγρότες δείχνουν ότι η πολιτική ηγεσία δεν έχει πια το ηθικό πλεονέκτημα.
Όταν εκείνοι που αποφασίζουν εμφανίζονται – έστω και υπό σκιά – συνδεδεμένοι με σκοτεινές διαδρομές χρήματος,
ενώ ταυτόχρονα στέλνουν ΜΑΤ στα μπλόκα,
η ηγεμονία τους πάνω στην «ελληνική ύπαιθρο» δεν είναι δεδομένη.

Και όταν χαθεί η ηγεμονία, η εξουσία γίνεται απλώς άσκηση δύναμης.
Και η δύναμη, ειδικά σε μια κοινωνία κουρασμένη και φτωχοποιημένη, πολύ σπάνια μένει αναπάντητη.

Μια σύγκρουση που ξεπερνά την ημερήσια διάταξη

Το επόμενο διάστημα, η δημόσια συζήτηση θα περιστρέφεται γύρω από:

• το τι «είπε ή δεν είπε» ο Φραπές,
• το αν «οι αγρότες έχουν δίκιο ή ταλαιπωρούν τον κόσμο»,
• το τι «έκανε ή δεν έκανε» η Αστυνομία.

Στην πραγματικότητα, όμως, το πραγματικό σκηνικό είναι πιο βαθύ:

• Ένα μοντέλο εξουσίας που στηρίχθηκε σε πελατειακές σχέσεις με την ύπαιθρο,
• έχει αρχίσει να καταρρέει υπό το βάρος της ίδιας του της διαφθοράς και της κοινωνικής αδικίας.

Ο ΟΠΕΚΕΠΕ δεν είναι απλώς ένας οργανισμός.
Είναι ο καθρέφτης της σχέσης κράτους – αγροτικού κόσμου.
Κι όταν σπάει αυτός ο καθρέφτης, τα θραύσματα δεν τραυματίζουν μόνο τους «παίκτες» της σκηνής.
Απειλούν να κόψουν τον ομφάλιο λώρο ανάμεσα στην εξουσία και εκείνους που, για δεκαετίες, την στήριζαν σιωπηλά.

Αυτή είναι η πραγματική πολιτική διακύβευση των ημερών που έρχονται.