147 εκατ. ευρώ για αγρότες… και η ελιά της Λέσβου πάλι εκτός; Η χειρότερη χρονιά των τελευταίων δεκαετιών
Το τέλος του Μέτρου 23 στις 31 Δεκεμβρίου 2025 έκλεισε απλώς έναν κύκλο ενισχύσεων και αφησε πίσω του ένα βαθύ αποτύπωμα ανισοτήτων, με ολόκληρους παραγωγικούς κλάδους να μένουν εκτός στήριξης. Μεταξύ αυτών και η ελαιοκαλλιέργεια, που σε πολλές περιοχές της χώρας – και κυρίως στη Λέσβο – βρέθηκε αντιμέτωπη με μια από τις πιο δύσκολες περιόδους των τελευταίων δεκαετιών.
Σήμερα, το ενδιαφέρον στρέφεται στο νέο πλαίσιο ενισχύσεων που προετοιμάζεται από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, αξιοποιώντας τις δυνατότητες που δίνει η αναθεωρημένη Κοινή Αγροτική Πολιτική. Πρόκειται για ένα εργαλείο συνολικού ύψους 147 εκατ. ευρώ, το οποίο φιλοδοξεί να καλύψει απώλειες παραγωγής λόγω φυσικών καταστροφών και ακραίων κλιματικών φαινομένων για τα έτη 2025 και 2026.
Η ενεργοποίηση αυτού του μηχανισμού βασίζεται στον Κανονισμό (ΕΕ) 2025/2649, που ενσωματώνει τη δυνατότητα παροχής έκτακτων ενισχύσεων σε γεωργούς, υπό αυστηρές προϋποθέσεις. Δεν πρόκειται για μια οριζόντια πολιτική ενίσχυσης, αλλά για ένα στοχευμένο εργαλείο κρίσης, με σαφώς καθορισμένα φίλτρα.
Για να καταστεί επιλέξιμος ένας παραγωγός, απαιτείται επίσημη αναγνώριση της ζημιάς από την αρμόδια αρχή, ενώ η απώλεια παραγωγής πρέπει να ξεπερνά το 30% της μέσης απόδοσης προηγούμενων ετών. Επιπλέον, η ενίσχυση κατευθύνεται στους πλέον πληγέντες, ενώ αποκλείεται η υπεραποζημίωση μέσω συνδυασμού με άλλα εργαλεία στήριξης, όπως οι αποζημιώσεις του ΕΛΓΑ.
Η φιλοσοφία είναι σαφής: η Ευρωπαϊκή Ένωση δίνει τη δυνατότητα παρέμβασης, αλλά όχι χωρίς τεκμηρίωση και όχι χωρίς ιεράρχηση. Τα διαθέσιμα κονδύλια, που αντιστοιχούν έως και στο 3% της χρηματοδότησης του εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ, δεν είναι ανεξάντλητα. Συνεπώς, οι επιλογές που θα γίνουν θα είναι αναγκαστικά στοχευμένες.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι καλλιέργειες με υψηλό παραγωγικό αποτύπωμα, όπως το βαμβάκι, το καλαμπόκι και η βιομηχανική ντομάτα, βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του σχεδιασμού. Πρόκειται για καλλιέργειες που επηρεάζουν άμεσα την αγροτική οικονομία σε εθνικό επίπεδο, γεγονός που τους δίνει προβάδισμα σε ένα πλαίσιο περιορισμένων πόρων.
Αντίθετα, η ελιά δεν εμφανίζεται – τουλάχιστον μέχρι στιγμής – ως βασική προτεραιότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι αποκλείεται εκ των προτέρων, αλλά ότι η ένταξή της δεν είναι δεδομένη. Θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από την τεκμηρίωση της ζημιάς και από τις πολιτικές αποφάσεις που θα ληφθούν κατά τη διαμόρφωση του τελικού πλαισίου.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης για τη Λέσβο. Η ελαιοκομική περίοδος 2025-2026 καταγράφεται ήδη ως μία από τις χειρότερες των τελευταίων δεκαετιών για το νησί. Η παραγωγή κατέρρευσε, σε ορισμένες περιπτώσεις σε επίπεδα που δεν καλύπτουν ούτε το βασικό κόστος συγκομιδής. Η παρατεταμένη ξηρασία, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και η ακαρπία διαμόρφωσαν ένα εκρηκτικό μείγμα, που δοκιμάζει τα όρια αντοχής των παραγωγών.
Δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο φαινόμενο. Η εικόνα αυτή επαναλαμβάνεται τα τελευταία χρόνια, δημιουργώντας μια συσσωρευμένη κρίση. Η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου έχει ήδη αναδείξει το ζήτημα, ζητώντας αποζημιώσεις και έκτακτα μέτρα στήριξης, κάνοντας λόγο για συνεχόμενες καταστροφικές χρονιές.
Υπό αυτά τα δεδομένα, το ερώτημα που τίθεται δεν είναι αν η ελιά χρειάζεται στήριξη. Το ερώτημα είναι αν το νέο πλαίσιο θα αναγνωρίσει αυτή την ανάγκη ως προτεραιότητα. Έχει η Λέσβος τη δύναμη να απαιτήσει η ελιά να ενταχθεί στο νέο εργαλείο αποζημιώσεων; Ας δώσει αρχικά ο καθένας την απάντηση που πιστεύει...
Η ευρωπαϊκή βάση υπάρχει. Το νομικό εργαλείο είναι ενεργό. Τα δεδομένα για τη ζημιά στη Λέσβο είναι ισχυρά και επαρκώς τεκμηριωμένα σε επίπεδο πραγματικότητας. Αυτό που απομένει είναι η πολιτική απόφαση: αν η ελιά θα ενταχθεί στο νέο σχήμα ενισχύσεων ή αν θα επαναληφθεί το προηγούμενο σκηνικό αποκλεισμού.
Η εμπειρία του Μέτρου 23 έχει ήδη δημιουργήσει έντονη καχυποψία στους παραγωγούς. Και όχι άδικα. Διότι όταν ένα εργαλείο σχεδιάζεται με περιορισμένους πόρους, η επιλογή των δικαιούχων μετατρέπεται αναπόφευκτα σε ζήτημα προτεραιοτήτων. Για τη Λέσβο, όμως, το διακύβευμα δεν είναι μονο οικονομικό. Είναι βαθιά κοινωνικό και παραγωγικό. Η ελιά δεν αποτελεί μόνο καλλιέργεια, αλλά βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας και ταυτότητας.
Σε αυτή τη συγκυρία, η ανάγκη για ενεργοποίηση του νέου ευρωπαϊκού εργαλείου υπέρ της ελαιοκαλλιέργειας δεν είναι απλώς μια διεκδίκηση. Είναι αναγκαιότητα. Με σαφή τεκμηρίωση των ζημιών, με επίσημη αναγνώριση των συνεπειών της κλιματικής κρίσης και με στοχευμένη ένταξη των πραγματικά πληγέντων παραγωγών. Αν τώρα, με την κρίση του αφθώδη να είναι στην αρχή, δεν στηριχθεί η ελαιοκαλλιέργεια (ο δεύτερος πυλώνας του νησιού) τότε θα μιλάμε για καθολική κατάρρευση του πρωτογενή τομέα.
