Αφθώδης πυρετός στη Λέσβο: Η ΕΕ μετρά 134 εστίες – Πάνω από 57.000 ζώα θανατωμένα και ανοιχτά ερωτήματα για εμβολιασμό και αποζημιώσεις

Η τελευταία επίσημη ευρωπαϊκή εικόνα για τον αφθώδη πυρετό στη Λέσβο είναι πιο βαριά από την εικόνα που συχνά φτάνει αποσπασματικά στη δημόσια συζήτηση. Σύμφωνα με το σύστημα ADIS της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην αναφορά που δημιουργήθηκε στις 9 Ιουλίου 2026 και καλύπτει την περίοδο έως 8 Ιουλίου 2026, η Ελλάδα εμφανίζεται με 134 εστίες αφθώδους πυρετού SAT1, όλες στη Λέσβο. Η τελευταία εβδομαδιαία ευρωπαϊκή αναφορά, για την περίοδο 2–8 Ιουλίου 2026, καταγράφει 6 νέες εστίες στο νησί.  (Τα επίσημα στοιχεία δεν περιλαμβάνουν τα κρούσματα των τελευταίων ήμερων)

Αυτό είναι το πιο κρίσιμο στοιχείο: τα 134 περιστατικά που καταγράφει η ΕΕ δεν είναι «μεμονωμένα άρρωστα ζώα», αλλά εστίες / outbreaks, δηλαδή επίσημες ζωοϋγειονομικές αναφορές στο ευρωπαϊκό σύστημα. Και ακόμη πιο κρίσιμο: τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν ό,τι είχε περάσει επίσημα στο ADIS έως τη δημιουργία της αναφοράς. Συνεπώς, τα κρούσματα και οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών στη Λέσβο δεν είναι βέβαιο ότι έχουν ακόμη ενσωματωθεί πλήρως στην ευρωπαϊκή εικόνα. Το ίδιο το ADIS επισημαίνει ότι τα δεδομένα αντανακλούν την πληροφορία που ήταν διαθέσιμη στο σύστημα κατά την ημερομηνία δημιουργίας της αναφοράς.

Η τελευταία μέτρηση της ΕΕ: 134 εστίες έως 8 Ιουλίου

Η τελευταία συνολική εικόνα του ADIS δείχνει για την Ελλάδα 134 εστίες αφθώδους πυρετού SAT1 για το 2026, με τελευταία ημερομηνία επιβεβαίωσης στις 7 Ιουλίου 2026. Η εβδομαδιαία αναφορά για την περίοδο 2–8 Ιουλίου προσθέτει ότι μέσα σε αυτή την εβδομάδα καταγράφηκαν 6 νέες εστίες, με κωδικούς GR-FMD-2026-00129 έως GR-FMD-2026-00134, σε πρόβατα και μικτές εκτροφές προβάτων/αιγών στη Λέσβο.

Με απλά λόγια, η επίσημη ευρωπαϊκή εικόνα λέει το εξής: η κρίση δεν έκλεισε τον Ιούνιο. Αντίθετα, το ADIS συνέχισε να καταγράφει νέες εστίες στη Λέσβο και τον Ιούλιο. Αυτό από μόνο του αλλάζει τη βαρύτητα του θέματος. Δεν μιλάμε για ένα παλιό επεισόδιο που «έσβησε», αλλά για μια κρίση που εξακολουθεί να αφήνει ίχνη στο ευρωπαϊκό σύστημα επιτήρησης.

Πάνω από 57.000 ζώα θανατωμένα έως τα μέσα Ιουνίου

Η τελευταία δημόσια παρουσίαση της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή επιτροπή PAFF για τον αφθώδη, στις 18–19 Ιουνίου 2026, δίνει τον βαρύτερο επίσημο αριθμό για τις θανατώσεις: 57.053 ζώα είχαν θανατωθεί έως τις 15 Ιουνίου 2026. Από αυτά, 56.486 ήταν πρόβατα και αίγες, 552 βοοειδή και 15 χοίροι. Στην ίδια παρουσίαση αναφέρονται 119 εστίες από την έναρξη της κρίσης στις 16 Μαρτίου έως τις 15 Ιουνίου.

Εδώ χρειάζεται προσοχή. Από τις 119 εστίες της παρουσίασης του Ιουνίου, η ΕΕ φτάνει πλέον στις 134 εστίες στο ADIS έως τις 8 Ιουλίου. Όμως, για το διάστημα μετά τις 15 Ιουνίου δεν εντοπίζεται μέχρι τώρα νέα δημόσια ευρωπαϊκή παρουσίαση που να δίνει επικαιροποιημένο συνολικό αριθμό θανατώσεων. Άρα ο αριθμός 57.053 είναι ο τελευταίος επίσημος ευρωπαϊκά τεκμηριωμένος αριθμός θανατωμένων ζώων που έχει δημοσιοποιηθεί σε παρουσίαση PAFF, όχι απαραίτητα ο τελικός πραγματικός απολογισμός.

Πίνακας επίσημων ευρωπαϊκών δεδομένων

Στην παρουσίαση της 12ης Μαΐου, η Ελλάδα είχε δηλώσει στην PAFF 75 εστίες έως τις 7 Μαΐου και συνολικό αριθμό θανατώσεων που στον πίνακα αθροίζει σε 28.478 ζώα. Η παρουσίαση του Ιουνίου δείχνει ότι μέσα σε περίπου έναν μήνα ο αριθμός των θανατωμένων ζώων είχε σχεδόν διπλασιαστεί.

Η πρώτη εστία και το σημείο μηδέν της κρίσης

Η πρώτη εστία εντοπίστηκε στην Πελόπη, στον Δήμο Μανταμάδου, στη Λέσβο. Σύμφωνα με την αποστολή EUVET, τα πρώτα κλινικά σημεία εμφανίστηκαν στις 15 Μαρτίου 2026 σε 8 από τα 38 βοοειδή της εκτροφής. Στις 16 Μαρτίου τα δείγματα επιβεβαιώθηκαν θετικά με PCR από το Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς. Το στέλεχος ταυτοποιήθηκε ως SAT1.

Η ίδια αποστολή καταγράφει ότι ο ίδιος ιδιοκτήτης είχε και συνδεδεμένη εκτροφή αιγοπροβάτων περίπου ένα χιλιόμετρο μακριά, με 250 ζώα, η οποία βρέθηκε αρνητική αλλά αποπληθυσμοποιήθηκε. Η EUVET σημειώνει επίσης ότι η Λέσβος είχε περίπου 480.000 πρόβατα και αίγες, 5.000 βοοειδή και 260 χοίρους, ενώ δεν υπήρχε εμπόριο ζώντων ευπαθών ζώων από τη Λέσβο προς την υπόλοιπη Ελλάδα ή άλλες χώρες.

Το ανησυχητικό εύρημα της EUVET: ασαφής προέλευση και κίνδυνος αθόρυβης διασποράς

Η ευρωπαϊκή αποστολή στη Λέσβο δεν περιορίστηκε σε μια τυπική καταγραφή. Έβαλε το δάχτυλο στην πληγή. Στην έκθεσή της αναφέρει ότι η επιδημιολογική έρευνα δεν είχε ολοκληρωθεί πλήρως στα αρχικά στάδια και ότι υπήρχε αβεβαιότητα για την προέλευση, τον χρόνο εισαγωγής και την πραγματική έκταση της μόλυνσης. Το πιο σοβαρό σημείο αφορά τα αιγοπρόβατα: η EUVET προειδοποίησε ότι η κατάσταση στα μικρά μηρυκαστικά μπορούσε να κρύβει υποκλινική, δηλαδή αθόρυβη, διασπορά του ιού.

Αυτό είναι καθοριστικό για την ανάγνωση της κρίσης. Αν ο ιός κινήθηκε αθόρυβα σε κοπάδια χωρίς εμφανή συμπτώματα, τότε η εικόνα των πρώτων ημερών πιθανόν να ήταν πιο περιορισμένη από την πραγματικότητα. Και αυτό εξηγεί γιατί η υπόθεση δεν έμεινε σε μία ή δύο εστίες, αλλά έφτασε σε δεκάδες και στη συνέχεια σε πάνω από εκατό επίσημες αναφορές.

Οι ευρωπαϊκές αποφάσεις: από τα προσωρινά μέτρα στη διαρκή επιτήρηση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντέδρασε με την Εκτελεστική Απόφαση 2026/732 της 20ής Μαρτίου 2026, με προσωρινά επείγοντα μέτρα για την Ελλάδα. Στη συνέχεια εκδόθηκε η Εκτελεστική Απόφαση 2026/820 της 1ης Απριλίου 2026, η οποία αντικατέστησε την πρώτη απόφαση και καθόρισε το πλαίσιο των επειγόντων μέτρων για τον αφθώδη στη Λέσβο.

Ακολούθησαν τροποποιήσεις της απόφασης 2026/820, καθώς η επιδημιολογική εικόνα άλλαζε. Η Επιτροπή προχώρησε σε νεότερες πράξεις, μεταξύ αυτών η 2026/1038 και η 2026/1330, ώστε να επικαιροποιούνται οι ζώνες και τα μέτρα με βάση τις νέες εστίες στη Λέσβο. Η απόφαση 2026/1330 της 9ης Ιουνίου τροποποίησε εκ νέου το πλαίσιο επειγόντων μέτρων για την Ελλάδα.

Στις 24–25 Μαρτίου, η Ελλάδα παρουσίασε την κατάσταση στην επιτροπή PAFF, ενώ η Επιτροπή σημείωσε τους κινδύνους για την Ένωση και επιβεβαίωσε την ανάγκη των μέτρων. Παράλληλα, από τις 24 έως τις 27 Μαρτίου αναπτύχθηκε στη Λέσβο η αποστολή EUVET για τεχνική υποστήριξη.

Τα μέτρα: ζώνες, απαγορεύσεις, σφαγεία, γάλα και τυριά

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τον αφθώδη βασίζεται στη λογική του stamping-out: θανάτωση των μολυσμένων και επαφικών ζώων, αυστηροί περιορισμοί μετακινήσεων και ζώνες προστασίας και επιτήρησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι ο αφθώδης είναι εξαιρετικά μεταδοτική νόσος και μπορεί να εξαπλωθεί γρήγορα ακόμη και πριν εμφανιστούν κλινικά σημεία, γι’ αυτό η εξάλειψη πρέπει να είναι άμεση.

Στη Λέσβο εφαρμόστηκαν ζώνη προστασίας, ζώνη επιτήρησης και περαιτέρω περιορισμένη ζώνη. Η EUVET καταγράφει ότι εφαρμόστηκε ουσιαστικά αυστηρό νησιωτικό lockdown για ευπαθή ζώα και προϊόντα: απαγόρευση μετακινήσεων ζώων, προϊόντων, υποπροϊόντων και ζωοτροφών εκτός Λέσβου, κλείσιμο σφαγείων, συγκράτηση αποθεμάτων τυριών του 2025 και διαχείριση/απόρριψη γάλακτος στα πρώτα στάδια.

Αργότερα, σύμφωνα με την παρουσίαση του Ιουνίου στην PAFF, επιτράπηκε η μετακίνηση 740 τόνων ώριμων τυριών, υπό αυστηρά πρωτόκολλα βιοασφάλειας: προειδοποίηση 24 ωρών, πλήρης ιχνηλασιμότητα, εποπτεία του ΕΦΕΤ, απολυμάνσεις και τελικοί έλεγχοι στο λιμάνι της Μυτιλήνης.

Το θέμα του εμβολιασμού: η ΕΕ δεν τον αποκλείει, αλλά στη Λέσβο δεν φαίνεται να ενεργοποιήθηκε

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει απαγορεύσει τον προληπτικό εμβολιασμό κατά του αφθώδους από το 1990, αλλά επιτρέπει επείγοντα προστατευτικό εμβολιασμό υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Διατηρεί επίσης τράπεζες αντιγόνων και εμβολίων για έκτακτες ανάγκες.

Άρα, δεν ισχύει ότι «η ΕΕ δεν θέλει εμβολιασμό» ως γενική αρχή. Το αντίθετο: σε άλλη περίπτωση SAT1, η Επιτροπή παρέδωσε στην Κύπρο 1.029.000 δόσεις εμβολίου αφθώδους SAT1 από την ευρωπαϊκή τράπεζα εμβολίων, με στόχο την ενίσχυση της ανοσίας και τη μείωση της μετάδοσης. Η ίδια η Επιτροπή αναφέρει ότι ο εμβολιασμός, όταν εφαρμόζεται μαζί με άλλα μέτρα ελέγχου, είναι ένα από τα αποτελεσματικά εργαλεία για τον περιορισμό της εξάπλωσης.

Στα επίσημα ευρωπαϊκά έγγραφα για τη Λέσβο που εξετάστηκαν, όμως, δεν εμφανίζεται απόφαση ή σχέδιο επείγοντος εμβολιασμού για το νησί. Η διαχείριση φαίνεται ότι κινήθηκε στη γραμμή της θανάτωσης, των ζωνών, της επιτήρησης και των απαγορεύσεων. Αυτό μπορεί να έχει τεχνικές και εμπορικές εξηγήσεις, καθώς ο εμβολιασμός μπορεί να επηρεάσει το καθεστώς απαλλαγής και τις εμπορικές ροές. Όμως, όταν η κρίση φτάνει στις 134 εστίες και στις 57.053 θανατώσεις έως τα μέσα Ιουνίου, η δημόσια διοίκηση οφείλει να απαντήσει καθαρά: εξετάστηκε επείγων εμβολιασμός; απορρίφθηκε; από ποιον; με ποια τεκμηρίωση;

Ευρωκοινοβούλιο: ερώτηση για αποζημιώσεις, εισόδημα, εμβολιασμό και κτηνιατρικές υπηρεσίες

Το θέμα έφτασε και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Στις 24 Μαρτίου 2026, ο ευρωβουλευτής Κώστας Παπαδάκης κατέθεσε γραπτή ερώτηση προς την Επιτροπή για την έξαρση του αφθώδους στη Λέσβο και τις αποζημιώσεις. Στην ερώτηση τίθεται ευθέως το ζήτημα της πλήρους αποζημίωσης, της αναπλήρωσης του χαμένου εισοδήματος από γάλα και κρέας, της δυνατότητας λήψης μέτρων όπως ο εμβολιασμός, αλλά και της ενίσχυσης των κτηνιατρικών υπηρεσιών με μόνιμο προσωπικό.

Μέχρι την επίσημη αναζήτηση που έγινε, εντοπίζεται η ερώτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όχι όμως αντίστοιχη δημοσιευμένη απάντηση της Επιτροπής στο ίδιο ερώτημα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν επικοινωνίες ή διαδικασίες σε άλλο επίπεδο· σημαίνει ότι, δημοσιογραφικά, δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως δεδομένη μια ευρωπαϊκή απάντηση που δεν έχει εντοπιστεί δημόσια και επίσημα.

Αποζημιώσεις: υπάρχει ευρωπαϊκό πλαίσιο, αλλά δεν βρέθηκε ειδική ευρωπαϊκή απόφαση ποσού για τη Λέσβο

Η ΕΕ διαθέτει μηχανισμούς για οικονομική συνδρομή σε κράτη-μέλη όταν λαμβάνονται επείγοντα μέτρα για ζωονόσους που απειλούν την αγροτική παραγωγή. Η σχετική σελίδα της Επιτροπής για τα κτηνιατρικά επείγοντα μέτρα αναφέρει ότι μπορούν να χορηγηθούν επιχορηγήσεις στα κράτη-μέλη σε περιπτώσεις επείγοντων μέτρων μετά την εμφάνιση καταγεγραμμένων ασθενειών.

Υπάρχει επίσης το πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων στον αγροτικό τομέα, το οποίο προβλέπει δυνατότητες ενίσχυσης για ζημιές που προκαλούνται από ασθένειες ζώων, υπό συγκεκριμένους όρους.

Ωστόσο, από τις επίσημες ευρωπαϊκές πηγές που εντοπίστηκαν, δεν προκύπτει μέχρι τώρα δημοσιευμένη ειδική απόφαση της ΕΕ που να ανακοινώνει συγκεκριμένο ποσό αποζημίωσης για τη Λέσβο ή για τους πληγέντες κτηνοτρόφους της. Αυτό είναι το μεγάλο γκρίζο σημείο. Άλλο πράγμα το ευρωπαϊκό πλαίσιο που επιτρέπει χρηματοδότηση ή κρατική ενίσχυση, και άλλο πράγμα η πραγματική πληρωμή στον κτηνοτρόφο.

Το κρίσιμο για τη Λέσβο δεν είναι μόνο η αξία των ζώων που θανατώθηκαν. Είναι και το χαμένο γάλα, το χαμένο κρέας, οι ζωοτροφές που συνεχίζουν να κοστίζουν, τα κοπάδια που χάθηκαν, η ανασύσταση που θα πάρει χρόνο, τα τυριά που μπλοκαρίστηκαν, τα σφαγεία που σταμάτησαν, οι οικογένειες που έμειναν χωρίς παραγωγική βάση. Αν η αποζημίωση περιοριστεί μόνο στο ζώο που θανατώθηκε, τότε δεν μιλάμε για αποκατάσταση. Μιλάμε για λογιστικό μπάλωμα σε παραγωγική καταστροφή.

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή εικόνα για τη διαχείριση

Τα ευρωπαϊκά στοιχεία φωτίζουν τρία προβλήματα.

Πρώτον, η κρίση είχε διάρκεια και βάθος. Από τις 75 εστίες της 7ης Μαΐου, πήγαμε στις 119 έως τις 15 Ιουνίου και στις 134 έως τις 8 Ιουλίου στο ADIS. Αυτό δείχνει ότι η εξάπλωση δεν ήταν ένα μικρό, γρήγορα ελεγχόμενο περιστατικό.

Δεύτερον, η διαχείριση είχε τεράστιο κόστος σε ζώα. Οι 57.053 θανατώσεις έως τα μέσα Ιουνίου είναι αριθμός που δεν μπορεί να περάσει ως τεχνική λεπτομέρεια. Είναι παραγωγική αιμορραγία.

Τρίτον, η EUVET είχε ήδη επισημάνει από νωρίς αβεβαιότητες στην επιδημιολογική εικόνα και κίνδυνο υποκλινικής διασποράς στα αιγοπρόβατα. Αυτό σημαίνει ότι η κρίση απαιτούσε από την πρώτη στιγμή υπερεπάρκεια προσωπικού, επιτήρησης, δειγματοληψιών και διαφάνειας. Αντί γι’ αυτό, η Λέσβος έζησε μήνες αγωνίας, με τους κτηνοτρόφους να μαθαίνουν την καταστροφή τους σε δόσεις.

Τι θα συμβεί από εδώ και πέρα

Το πρώτο που πρέπει να αναμένεται είναι νέα επικαιροποίηση του ADIS. Αν τα κρούσματα των τελευταίων ημερών έχουν επιβεβαιωθεί και υποβληθεί επίσημα, θα περάσουν στις επόμενες ευρωπαϊκές αναφορές. Μέχρι τότε, κάθε αναφορά σε «τελευταίο αριθμό κρουσμάτων» πρέπει να γίνεται με προσοχή: ο τελευταίος επίσημος αριθμός της ΕΕ είναι αυτός που έχει δημοσιευτεί, όχι αυτός που κυκλοφορεί ανεπίσημα.

Το δεύτερο είναι ότι οι περιορισμοί δεν μπορούν να αρθούν πολιτικά ή επικοινωνιακά. Συνδέονται με επιτήρηση, καθαρισμό, απολυμάνσεις, ζώνες, απουσία νέων εστιών και επίσημη ζωοϋγειονομική τεκμηρίωση. Όσο υπάρχουν νέες εστίες ή εκκρεμεί η πλήρης αποτύπωσή τους, η Λέσβος δύσκολα μπορεί να περάσει σε κανονικότητα.

Το τρίτο είναι ότι το θέμα των αποζημιώσεων θα γίνει ακόμη πιο πιεστικό. Η παραγωγική ζημιά είναι πολύ μεγαλύτερη από τον αριθμό των ζώων που θανατώθηκαν. Αν δεν υπάρξει πλήρης κάλυψη και για το χαμένο εισόδημα, η επόμενη φάση της κρίσης δεν θα είναι κτηνιατρική. Θα είναι κοινωνική και οικονομική.

Η επίσημη ευρωπαϊκή εικόνα για τον αφθώδη πυρετό στη Λέσβο είναι σκληρή: 134 εστίες στο ADIS έως τις 8 Ιουλίου 2026, 6 νέες εστίες μόνο την εβδομάδα 2–8 Ιουλίου, και 57.053 ζώα θανατωμένα έως τις 15 Ιουνίου, σύμφωνα με την τελευταία δημόσια παρουσίαση στην PAFF.

Αλλά πίσω από τους αριθμούς υπάρχει το πραγματικό ερώτημα: πόσο γρήγορα και πόσο καθαρά ενημερώθηκε ο κόσμος της Λέσβου; Γιατί δεν υπάρχει ακόμη δημόσια επικαιροποιημένος ευρωπαϊκός αριθμός θανατώσεων μετά τις 15 Ιουνίου; Εξετάστηκε σοβαρά ο επείγων εμβολιασμός ή η επιλογή απορρίφθηκε σιωπηρά; Και κυρίως: ποιος θα πληρώσει το πραγματικό κόστος αυτής της κρίσης;

Γιατί μέχρι στιγμής, η απάντηση που διαβάζεται πίσω από τις επίσημες ευρωπαϊκές γραμμές είναι πικρή: η Λέσβος πλήρωσε με κοπάδια, εισόδημα και αγωνία. Και ακόμη περιμένει την πλήρη εικόνα, την πλήρη λογοδοσία και την πλήρη αποζημίωση.