Αφθώδης πυρετός: Το ΥπΑΑΤ είχε προειδοποιήσει από το 2017 – Τι πρέπει να γνωρίζουν σήμερα οι κτηνοτρόφοι της Λέσβου

Ένα επίσημο ενημερωτικό έγγραφο του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, με ημερομηνία 31 Μαΐου 2017, αποκτά σήμερα ιδιαίτερη βαρύτητα για τη Λέσβο. Δεν πρόκειται για ένα τυπικό υπηρεσιακό χαρτί. Είναι ένα έγγραφο που δείχνει ότι ο κίνδυνος του αφθώδους πυρετού ήταν γνωστός εδώ και χρόνια, ότι η Τουρκία αποτελούσε ήδη περιοχή αυξημένου κινδύνου και ότι τα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή της απειλής.

Στο έγγραφο αναφέρεται ξεκάθαρα ότι η ενημέρωση γίνεται «σε συνέχεια» προηγούμενων εγγράφων για την εξέλιξη της επιζωοτίας στην Τουρκία, η οποία, όπως σημείωνε τότε το ΥπΑΑΤ, πλησίαζε τα παράλια απέναντι από τα ελληνικά νησιά. Η διατύπωση αυτή, εννέα χρόνια μετά, δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Διότι δείχνει ότι δεν μιλάμε για έναν άγνωστο κίνδυνο, ούτε για μια αιφνιδιαστική απειλή που εμφανίστηκε από το πουθενά.

Το ίδιο έγγραφο υπενθύμιζε ότι ο αφθώδης πυρετός προσβάλλει τα δίχηλα ζώα, δηλαδή βοοειδή, χοίρους, αίγες και πρόβατα, ότι είναι νόσημα υποχρεωτικής δήλωσης και ότι σε περίπτωση επιβεβαίωσης ενεργοποιούνται συγκεκριμένα μέτρα βάσει εθνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Με απλά λόγια, κάθε υποψία πρέπει να δηλώνεται άμεσα στις κτηνιατρικές αρχές. Δεν είναι θέμα επιλογής, ούτε θέμα εκτίμησης του κάθε παραγωγού. Είναι νομική υποχρέωση και κρίσιμο εργαλείο για να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος.

Το πιο σοβαρό, όμως, είναι ότι το ΥπΑΑΤ περιέγραφε ήδη από τότε την κατάσταση στην Τουρκία. Στο έγγραφο σημειώνεται ότι στην υπόλοιπη Τουρκία, παρά την εφαρμογή προγράμματος εμβολιασμού, ο αφθώδης πυρετός εξακολουθούσε να ενδημεί, με ορότυπους Ο και Α, ενώ ο Asia1 είχε εντοπιστεί τελευταία φορά το 2015. Αυτό σημαίνει ότι η απειλή στα απέναντι παράλια δεν ήταν θεωρητική. Ήταν διαρκής, υπαρκτή και γνωστή.

Σήμερα, που η Λέσβος βιώνει τις συνέπειες της ζωονόσου, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι γίνεται από εδώ και πέρα. Είναι και τι έγινε όλα αυτά τα χρόνια. Υπήρξε η αναγκαία προετοιμασία; Ενισχύθηκαν οι κτηνιατρικές υπηρεσίες; Ενημερώθηκαν επαρκώς οι κτηνοτρόφοι; Εφαρμόστηκαν στην πράξη τα μέτρα βιοασφάλειας που το ίδιο το υπουργείο περιέγραφε; Αυτά δεν είναι αντιπολιτευτικά ερωτήματα. Είναι ερωτήματα επιβίωσης για έναν ολόκληρο παραγωγικό κλάδο.

Για τα αιγοπρόβατα, το έγγραφο έχει ιδιαίτερη σημασία. Αναφέρει ότι η νόσος σε πρόβατα και αίγες μπορεί να εμφανίζεται με πιο ήπια συμπτώματα σε σχέση με τα βοοειδή και τους χοίρους. Μπορεί να υπάρχει κατάπτωση, ανορεξία, πυρετός και μείωση της γαλακτοπαραγωγής, όμως οι αλλοιώσεις στο στόμα ή στα άκρα μπορεί να είναι τόσο μικρές ώστε να μη γίνονται εύκολα αντιληπτές. Αυτό είναι κρίσιμο για τη Λέσβο, όπου η αιγοπροβατοτροφία αποτελεί βασικό κορμό της τοπικής οικονομίας.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η αναφορά ότι, λόγω της ήπιας συμπτωματολογίας ή ακόμη και της απουσίας κλινικών συμπτωμάτων, τα πρόβατα και οι αίγες μπορεί να απεκκρίνουν τον ιό «σιωπηλά» και να μεταδίδουν τη νόσο χωρίς να γίνουν αντιληπτά. Αυτό είναι το σημείο που πρέπει να καταλάβει καθαρά το κοινό: ένα ζώο δεν χρειάζεται πάντα να δείχνει βαριά άρρωστο για να αποτελεί επιδημιολογικό κίνδυνο.

Το έγγραφο εξηγεί επίσης ότι ο ιός μπορεί να μεταδοθεί άμεσα, με επαφή με άρρωστα ζώα ή ζώα-φορείς, αλλά και έμμεσα, μέσω εξοπλισμού, οχημάτων, μηχανημάτων, ρούχων, υποδημάτων, ζωοτροφών και προϊόντων ζωικής προέλευσης. Αναφέρει ακόμη ότι αερολύματα που περιέχουν τον ιό μπορούν να μεταφερθούν με τον αέρα σε μεγάλες αποστάσεις, έως 60 χιλιόμετρα πάνω από τη στεριά και έως 300 χιλιόμετρα πάνω από τη θάλασσα. Για ένα νησί όπως η Λέσβος, απέναντι από περιοχές όπου ο αφθώδης υπήρχε διαχρονικά, αυτή η πληροφορία έχει αυτονόητη σημασία.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στο θέμα των φορέων. Το ΥπΑΑΤ ανέφερε από το 2017 ότι στα μηρυκαστικά, όχι στους χοίρους, ο ιός μπορεί να παραμένει για 28 ή περισσότερες ημέρες στον στοματοφάρυγγα. Μέχρι και το 50% των μηρυκαστικών, σύμφωνα με το ίδιο έγγραφο, μπορεί να εξακολουθεί να απεκκρίνει τον ιό μετά από κλινική ίαση. Για τα πρόβατα γίνεται αναφορά σε περίοδο έως 9 μήνες, με την επισήμανση ότι η απέκκριση δεν είναι συνεχής και μειώνεται με την πάροδο του χρόνου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ζώο με αντισώματα μεταδίδει αυτομάτως τον ιό. Σημαίνει όμως ότι η διαχείριση του αφθώδους δεν μπορεί να γίνεται με απλουστεύσεις, ούτε με συνθήματα. Χρειάζεται κλινική εικόνα, επιδημιολογική διερεύνηση, σωστή δειγματοληψία και εργαστηριακή επιβεβαίωση. Το ίδιο το έγγραφο αναφέρει ότι η διάγνωση βασίζεται στην κλινική εξέταση, στα επιδημιολογικά δεδομένα και στην εργαστηριακή επιβεβαίωση.

Για την εργαστηριακή διάγνωση, το ΥπΑΑΤ περιέγραφε ήδη από τότε τη σημασία της μοριακής μεθόδου PCR, δηλαδή της μεθόδου που ανιχνεύει το γενετικό υλικό του ιού. Το έγγραφο αναφέρει ότι η PCR παρουσιάζει τη μεγαλύτερη εξειδίκευση και μπορεί να χρησιμοποιείται σε κατάλληλα παθολογικά υλικά, όπως αίμα, στοματοφαρυγγικά δείγματα ή υλικά από πρόσφατες αλλοιώσεις.

Σημαντική είναι και η διάκριση των δειγμάτων ανάλογα με το στάδιο της λοίμωξης. Για πρόσφατες αλλοιώσεις προτείνονται δείγματα όπως επιθηλιακός ιστός, αίμα για PCR, σάλιο ή ρινικό επίχρισμα και στοματοφαρυγγικό δείγμα. Σε παλαιότερες αλλοιώσεις, το έγγραφο δείχνει ότι τα αντισώματα και τα στοματοφαρυγγικά δείγματα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Άρα η χρονική στιγμή της δειγματοληψίας δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι καθοριστικός παράγοντας.

Στο θέμα του εμβολιασμού, η εικόνα είναι επίσης σαφής. Το 2017 το ΥπΑΑΤ σημείωνε ότι η Ελλάδα διατηρεί καθεστώς χώρας «ελεύθερης από αφθώδη πυρετό χωρίς εμβολιασμό». Παράλληλα ανέφερε ότι η χρήση εμβολίων και υπεράνοσων ορών απαγορεύεται, εκτός από τις περιπτώσεις που προβλέπονται στο σχέδιο έκτακτης ανάγκης.

Το ίδιο έγγραφο αναφέρει ότι για τις ανάγκες επείγοντος εμβολιασμού υπάρχει Ευρωπαϊκή Τράπεζα Εμβολίων. Επισημαίνει όμως και κάτι πολύ ουσιαστικό: τα εμβόλια περιέχουν αδρανοποιημένο ιό, είναι συγκεκριμένα για κάθε στέλεχος του αφθώδους και η διάρκεια της ανοσίας που προκαλούν είναι μικρή. Με άλλα λόγια, ο εμβολιασμός δεν είναι ένα μαγικό κουμπί που εξαφανίζει το πρόβλημα. Είναι εργαλείο διαχείρισης, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις, επιπτώσεις και περιορισμούς.

Αυτό που πρέπει να γνωρίζει σήμερα το κοινό είναι απλό: ο αφθώδης πυρετός είναι νόσημα πολύ υψηλής μεταδοτικότητας, με τεράστιες οικονομικές συνέπειες. Δεν αφορά μόνο το ζώο που νοσεί. Αφορά τη μετακίνηση ζώων, το γάλα, το κρέας, τις εξαγωγές, τα τυροκομεία, τις αποζημιώσεις, την επιβίωση των κτηνοτρόφων και τη φήμη μιας ολόκληρης παραγωγικής περιοχής. Το ίδιο το ΥπΑΑΤ από το 2017 τόνιζε ότι οι συνέπειες είναι άμεσες και έμμεσες, λόγω μείωσης παραγωγικότητας, εμπορικών περιορισμών και υψηλού κόστους ελέγχου και εκρίζωσης.

Για τους κτηνοτρόφους, οι γενικές οδηγίες παραμένουν αυστηρές. Χρειάζεται άμεση ενημέρωση της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας σε κάθε υποψία, καθημερινός έλεγχος των ζώων, περιορισμός εισόδου ανθρώπων και οχημάτων στις εκτροφές, καθαρισμός και απολύμανση υποδημάτων, οχημάτων και εξοπλισμού, έλεγχος ζωοτροφών, απομόνωση ζώων που νοσούν ή ζώων που μπαίνουν για πρώτη φορά στην εκτροφή, καθώς και νόμιμη προμήθεια ζώων με πλήρη ταυτοποίηση και υγειονομικά πιστοποιητικά.

Η ουσία, λοιπόν, είναι διπλή. Πρώτον, οι κτηνοτρόφοι πρέπει να ξέρουν τι ισχύει και να μη μένουν στο σκοτάδι. Δεύτερον, το κράτος δεν μπορεί να παριστάνει ότι ανακάλυψε τώρα τον κίνδυνο. Το 2017 είχε στα χέρια του ενημέρωση, στοιχεία, χάρτες, οδηγίες, πρωτόκολλα και σαφή αναφορά στην Τουρκία και στα νησιά.

Η ενημέρωση επομένως υπήρχε από το 2017!

Το θέμα είναι τι έκανε (και τι κάνει) ο κάθε υπεύθυνος....
Απαντήσεις καθαρές: τι έγινε, τι δεν έγινε και τι πρέπει να γίνει τώρα, πριν ο αφθώδης πυρετός γίνει η μόνιμη πληγή της λεσβιακής κτηνοτροφίας.

Δείτε το έγγραφο στο επισυναπτόμενο αρχείο: