ΟΠΕΚΕΠΕ: Δηλώσεις που έγιναν δεκτές, πληρωμές που κόπηκαν – ένα συστημικό λάθος με βαριές συνέπειες

Σοβαρή αναστάτωση επικρατεί στον αγροτικό κόσμο μετά τις διαπιστώσεις σχετικά με τις δηλώσεις στο ΟΣΔΕ 2024 και τις πληρωμές οικολογικών σχημάτων και Βιολογικής Γεωργίας. 

Παραγωγοί που υπέβαλαν κανονικά τις αιτήσεις τους, χωρίς καμία προειδοποίηση από το πληροφοριακό σύστημα, βρίσκονται σήμερα αντιμέτωποι με περικοπές, απορρίψεις και αναστολές πληρωμών. Το πρόβλημα δεν είναι μεμονωμένο ούτε μπορεί να αποδοθεί σε λάθος χειρισμό των αγροτών. Πρόκειται για καθαρά συστημική δυσλειτουργία, με σοβαρό οικονομικό και θεσμικό αποτύπωμα.

Κατά τη φάση υποβολής των δηλώσεων, το πληροφοριακό σύστημα του ΟΠΕΚΕΠΕ επέτρεπε την επιλογή πρακτικών και οικολογικών σχημάτων, χωρίς να εμφανίζει καμία ένδειξη ασυμβατότητας για όσους είχαν υποβάλει αίτηση στο νέο πρόγραμμα Βιολογικής Γεωργίας. Οι δηλώσεις ολοκληρώθηκαν κανονικά, οριστικοποιήθηκαν και κατατέθηκαν χωρίς μπλοκάρισμα ή προειδοποίηση. Μήνες αργότερα, στους ελέγχους, οι ίδιες αυτές επιλογές χαρακτηρίστηκαν ασύμβατες και χρησιμοποιήθηκαν ως αιτία για περικοπές και μη πληρωμές. Έτσι, πράξεις που το ίδιο το σύστημα αποδέχθηκε, μετατράπηκαν εκ των υστέρων σε λόγο τιμωρίας των παραγωγών.

Η βασική αιτία του προβλήματος εντοπίζεται στον τρόπο που λειτούργησε το ΟΣΔΕ 2024. Συγκεκριμένα, δεν είχε φορτωθεί εξαρχής η σχετική Παρέμβαση για τους παραγωγούς που είχαν αιτηθεί ένταξη στο νέο πρόγραμμα Βιολογικής Γεωργίας. Ως αποτέλεσμα, το σύστημα δεν αναγνώριζε ότι για τα συγκεκριμένα αγροτεμάχια έπρεπε να επιτρέπονται μόνο τα οικολογικά σχήματα που είναι συμβατά με τη βιολογική καλλιέργεια. Σε περιπτώσεις όπου η Παρέμβαση προστέθηκε χειροκίνητα από τα ΚΥΔ (Κέντρα Υποδοχής Δηλώσεων) , το σύστημα λειτουργούσε ορθά και απέκλειε τα ασύμβατα οικολογικά. Όπου αυτό δεν έγινε, οι δηλώσεις προχώρησαν χωρίς περιορισμούς, δημιουργώντας το πρόβλημα που αποκαλύπτεται σήμερα.

Την περίοδο των δηλώσεων είχαν τεθεί από τα ΚΥΔ  εύλογα ερωτήματα προς τον Οργανισμό. Οι παραγωγοί είχαν ήδη πραγματοποιήσει δαπάνες και εκδώσει τιμολόγια για οικολογικά σχήματα, ενώ δεν υπήρχε καμία διασφάλιση ότι τελικά θα εγκρίνονταν στο πρόγραμμα Βιολογικής Γεωργίας. Ο αποκλεισμός τους εκ των προτέρων από οικολογικά σχήματα θα σήμαινε απώλεια σημαντικού εισοδήματος σε περίπτωση μη έγκρισης. Η κατεύθυνση που είχε δοθεί τότε ήταν ότι οι δηλώσεις μπορούσαν να υποβληθούν και ότι οι πληρωμές των οικολογικών θα μπλοκάρονταν προσωρινά μέχρι να ξεκαθαρίσει ποιοι θα εγκριθούν στο μέτρο της Βιολογικής.

Στην πράξη, όμως, αυτή η διαχείριση δεν εφαρμόστηκε ενιαία. Κάποιοι παραγωγοί πληρώθηκαν οικολογικά σχήματα το 2024, παρότι ήταν ασύμβατα με τη Βιολογική Γεωργία, και στη συνέχεια εγκρίθηκαν και στο πρόγραμμα Βιολογικής. Άλλοι, σε αντίστοιχη θέση, δεν πληρώθηκαν και σήμερα βρίσκονται αντιμέτωποι με περικοπές ή απορρίψεις. Το αποτέλεσμα είναι ένα μωσαϊκό άνισης μεταχείρισης, που δεν μπορεί να σταθεί ούτε διοικητικά ούτε νομικά.

Σύμφωνα με τις βασικές αρχές του διοικητικού δικαίου, όταν η Διοίκηση επιτρέπει μια ενέργεια μέσω των επίσημων εργαλείων της και δεν προειδοποιεί για ασυμβατότητες, δεν μπορεί εκ των υστέρων να μετακυλίει την ευθύνη στον πολίτη. Το πληροφοριακό σύστημα αποτελεί προέκταση της Διοίκησης και τα σφάλματά του δεν μπορούν να βαρύνουν τον παραγωγό που ενήργησε καλόπιστα και σύμφωνα με όσα του επετράπησαν.

Η λύση δεν μπορεί να είναι η οριζόντια τιμωρία όσων δεν πληρώθηκαν, αλλά η αποκατάσταση της νομιμότητας. Αυτό σημαίνει τεχνική διόρθωση των δηλώσεων όπου το πρόβλημα οφείλεται στη λειτουργία του συστήματος, πλήρη καταβολή των πληρωμών στους παραγωγούς που δεν ευθύνονται και ανάκτηση ποσών μόνο στις περιπτώσεις όπου πράγματι καταβλήθηκαν ασύμβατα χρήματα. Οποιαδήποτε άλλη προσέγγιση διαιωνίζει την αδικία και υπονομεύει την εμπιστοσύνη στον μηχανισμό των ενισχύσεων.

Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι απλό και κρίσιμο. Θα κληθούν οι παραγωγοί να πληρώσουν το τίμημα ενός κρατικού λάθους ή θα αναλάβει η Διοίκηση την ευθύνη για ένα σύστημα που δεν λειτούργησε σωστά; Αν δεν δοθεί άμεση και δίκαιη λύση, το πρόβλημα δεν θα περιοριστεί στις φετινές πληρωμές, αλλά θα πλήξει συνολικά την αξιοπιστία κάθε αγροτικού μέτρου στο μέλλον