Ρεπορτάζ της Γαλλικής εφημερίδας Les Echos για τη Λέσβο: Η απόγνωση των παραγωγών φέτας μπροστά στις επιδημίες

Η γαλλική οικονομική εφημερίδα Les Echos, μία από τις πιο έγκυρες και επιδραστικές οικονομικές και πολιτικές εφημερίδες της Ευρώπης, δημοσίευσε εκτενές ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Basile Dekonink από τη Λέσβο, καταγράφοντας με δραματικό τρόπο τις συνέπειες του αφθώδους πυρετού στην κτηνοτροφία, στη φέτα και στην οικονομία του νησιού.

Ο Γάλλος δημοσιογράφος βρέθηκε στη Λέσβο, μίλησε με κτηνοτρόφους, τυροκόμους και φορείς του νησιού και περιγράφει μια κατάσταση βαθιάς οικονομικής και κοινωνικής κρίσης. Το ρεπορτάζ εστιάζει τόσο στις μαζικές θανατώσεις ζώων όσο και στον φόβο ότι η ελληνική παραγωγή φέτας κινδυνεύει με ιστορική μείωση το 2026.  Αναλυτικά το άρθρο: 

«Κάθε μέρα περιμένουμε να έρθει η σειρά μας»: Η απόγνωση των παραγωγών φέτας, στη Λέσβο και σε όλη την Ελλάδα

Το διάσημο ελληνικό τυρί περνά μια εξαιρετικά δύσκολη χρονιά. Πολλαπλές επιδημίες βρίσκονται σε εξέλιξη και δεκάδες χιλιάδες πρόβατα και κατσίκες έχουν θανατωθεί. Ρεπορτάζ από τη Λέσβο, όπου η διακοπή της παραγωγής απειλεί ολόκληρο τον κλάδο.

Ο Αποστόλης Γροσομανίδης περπατά σε ένα χωράφι όπου τα λουλούδια και τα ψηλά χόρτα έχουν μεγαλώσει περισσότερο απ’ ό,τι συνήθως. Όχι μακριά από την παλιά οικογενειακή στάνη, αυτός ο κτηνοτρόφος από τον Μανταμάδο, χωριό στο βόρειο τμήμα του ελληνικού νησιού της Λέσβου, δείχνει έναν σωρό από χώμα από τον οποίο αναδύεται μια ανυπόφορη μυρωδιά: προεξέχοντας από το ανάχωμα, το πόδι ενός προβάτου αποσυντίθεται εκτεθειμένο στον αέρα.

Το χωράφι στο οποίο συνήθως βόσκουν τα ζώα του Απ. Γροσομανίδη έχει μετατραπεί σε νεκροταφείο. Στα τέλη Μαρτίου, τα τεστ της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας Λέσβου αποκάλυψαν ότι αρκετά από τα πρόβατά του ήταν φορείς του ιού του αφθώδους πυρετού, μιας ασθένειας ακίνδυνης για τον άνθρωπο αλλά εξαιρετικά μεταδοτικής για πρόβατα, βοοειδή και κατσίκες. Στις 6 Απριλίου, συνεργείο του κράτους ήρθε και θανάτωσε τα 200 πρόβατά του και σχεδόν 100 αγελάδες. Ο γεροδεμένος τριαντάρης, «κτηνοτρόφος από την κοιλιά της μάνας του», τα έχασε όλα.

Το νησί σε καραντίνα

Στη Λέσβο, πολλοί είναι εκείνοι σαν τον Αποστόλη Γροσομανίδη που ταλαντεύονται ανάμεσα στην οργή και την απόγνωση από τότε που εντοπίστηκε το πρώτο κρούσμα αφθώδους πυρετού, στις 15 Μαρτίου, σε αυτό το νησί που βρίσκεται πολύ κοντά στην Τουρκία.

«Εδώ και δύο μήνες είμαστε παγιδευμένοι οικονομικά και ψυχολογικά. Κάθε μέρα περιμένουμε να έρθει η σειρά μας και να εξοντώσουν τα ζώα μας», περιγράφει ο Θέμης Καμμένος, ένας άλλος κτηνοτρόφος που συναντήσαμε κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας που οργανώθηκε στις 11 Μαΐου στη Μυτιλήνη, την πρωτεύουσα του νησιού.

Τρεις χιλιάδες εκμεταλλεύσεις αλλά και τα τυροκομεία, τα σφαγεία, οι κρεοπώλες, οι μεταφορείς: στη Λέσβο, ολόκληρη η αλυσίδα του τυριού και του κρέατος έχει τεθεί υπό ασφυκτικό περιορισμό, ακριβώς την περίοδο του έτους κατά την οποία η παραγωγή γάλακτος είναι η μεγαλύτερη.

Για να αναχαιτίσουν την εξάπλωση της ασθένειας, οι ελληνικές αρχές απαγόρευσαν τις εξαγωγές, τόσο προς την υπόλοιπη Ελλάδα όσο και προς το εξωτερικό. Εφάρμοσαν αυστηρά υγειονομικά πρωτόκολλα και προχώρησαν στη θανάτωση 20.000 προβάτων και κατσικιών, από τα 400.000 έως 450.000 ζώα που διαθέτει το νησί.

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή στρατηγική του «stamping out», η οποία προβλέπει τη μαζική εξάλειψη των εστιών μόλυνσης σε περίπτωση επιδημίας, ακόμη 15.000 ζώα πρέπει να θανατωθούν τις επόμενες εβδομάδες.

Όμως η επιδημία μοιάζει εκτός ελέγχου και η παραγωγή θα μπορούσε να λειτουργεί με χαμηλούς ρυθμούς για μήνες, ακόμη και για χρόνια.

«Ο πρωτογενής τομέας είναι ο πυλώνας της οικονομίας, διακυβεύονται εκατομμύρια ευρώ», προειδοποιεί ο Γιάννης Μουτζούρης, πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου.

«Φοβόμαστε τα χειρότερα», επιβεβαιώνει εκπρόσωπος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.

Η Λέσβος παράγει κάθε χρόνο 55.000 τόνους πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος, την πρώτη ύλη για τη φέτα, και αντιπροσωπεύει το 8% έως 10% της εθνικής παραγωγής φέτας. Το νησί είναι μία από τις επτά γεωγραφικές περιοχές της Ελλάδας — και το μοναδικό νησί — που διαθέτει την Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έχει το δικαίωμα να παράγει το πιο διάσημο ελληνικό τυρί.

Το ένα τέταρτο της παραγωγής φέτας απειλείται

Στην υπόλοιπη Ελλάδα, ολόκληρη η βιομηχανία παρακολουθεί τη Λέσβο με ανησυχία. Η ευλογιά των προβάτων κυκλοφορεί παράλληλα από το 2024 στην ηπειρωτική χώρα και έχει ήδη οδηγήσει στη θανάτωση 500.000 ζώων. Τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο, η παραγωγή πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος κατέρρευσε σε ορισμένες περιοχές. Στον νομό Λάρισας, την «καρδιά» της βιομηχανίας, όπου βρίσκονται οι κολοσσοί του κλάδου, η πτώση έφτασε το 12%.

Οδεύουμε προς έλλειψη φέτας;

Οι βιομήχανοι παραμένουν προς το παρόν εξαιρετικά διακριτικοί, τη στιγμή που το λευκό τυρί αντιπροσωπεύει το 10% του συνόλου των αγροτικών εξαγωγών της χώρας (835 εκατομμύρια ευρώ πέρυσι) και έχει καταγράψει δεκαοκτώ συνεχόμενα χρόνια εξαγωγικής ανάπτυξης.

Με τη διεθνή ζήτηση να αυξάνεται έντονα — ιδιαίτερα στη Γαλλία, όπου οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 349% τα τελευταία έξι χρόνια — η αγορά βρίσκεται, τουλάχιστον, αντιμέτωπη με ισχυρές πιέσεις.

Τον Μάρτιο, ο πρόεδρος της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Φέτας (Edof), Μιχάλης Σαράντης, αναγνώρισε ενώπιον κοινοβουλευτικής επιτροπής ότι η παραγωγή φέτας θα μπορούσε να μειωθεί «κατά σχεδόν 20.000 τόνους» φέτος, δηλαδή περίπου κατά 15%. Αναφέρθηκε επίσης σε απώλειες εσόδων της τάξης των 100 εκατομμυρίων ευρώ.

Παρά τις προσπάθειες επικοινωνίας, ούτε η Edof ούτε η γαλλική Lactalis, η οποία διαθέτει μεγάλο εργοστάσιο κοντά στον Βόλο, στη Θεσσαλία, και εξαγόρασε τον συλλέκτη γάλακτος Weber το 2018, θέλησαν να τοποθετηθούν.

Στη Λέσβο, ο Αντώνης Καλδέλλης, γενικός γραμματέας της τοπικής ένωσης παραγωγών τυριού, προβλέπει πολύ μεγαλύτερη πτώση της παραγωγής φέτας.

«Σε εθνικό επίπεδο, μεταξύ ευλογιάς και αφθώδους πυρετού, προβλέπουμε ένα έλλειμμα της τάξης του 25% για το 2026», εκτιμά ο άνθρωπος που διαχειρίζεται επίσης το τυροκομείο Μυστακέλη, όπου εργαζόμενοι με λευκές φόρμες απολυμαίνουν τα φορτηγά που πρόκειται να φύγουν από το νησί.

Εδώ και περίπου δέκα ημέρες, η ελληνική κυβέρνηση επέτρεψε ξανά στους εμπόρους της Λέσβου να αποστέλλουν τα προϊόντα τους προς την υπόλοιπη Ελλάδα — αλλά όχι ακόμη προς το εξωτερικό.

Ωστόσο, ανάμεσα στους δύο μήνες παύσης και την έλλειψη γάλακτος, «εκτιμούμε ότι θα φτάσουμε μόλις στο 5% της κανονικής ετήσιας παραγωγής», δηλώνει ο Αντώνης Καλδέλλης.

Οικονομική και κοινωνική καταστροφή

Η καταστροφή είναι οικονομική αλλά και κοινωνική. Μόνο ένα μέρος των κτηνοτρόφων έχει λάβει μέχρι στιγμής — και μάλιστα πενιχρές — αποζημιώσεις από το κράτος.

«Χιλιάδες εργαζόμενοι επηρεάζονται, θα υπάρξουν πιθανότατα πολύ βαριές συνέπειες για το νησί. Μιλάμε για νέους ανθρώπους που επιλέγουν να μείνουν στα χωριά τους, να τα κρατήσουν ζωντανά παρά τις δύσκολες συνθήκες», εξηγεί η βουλευτής του ΚΚΕ από το νησί, Μαρία Κομνηνάκα, η οποία βρέθηκε στη συγκέντρωση της 11ης Μαΐου για να στηρίξει τους κτηνοτρόφους.

Εκείνη την ημέρα, οι διαδηλωτές ζητούσαν, μεταξύ άλλων, την εφαρμογή εκστρατείας εμβολιασμού.

«Αλλά πολλοί δεν γνωρίζουν τι ακολουθεί μετά το εμβόλιο: μπαίνεις τότε σε καραντίνα και σε έναν ατελείωτο κύκλο επαναληπτικών δόσεων, επιτήρησης και ιχνηλασιμότητας, που απαιτεί τεράστιο αριθμό προσωπικού στο πεδίο. Μπορεί να χρειαστούν πέντε έως δέκα χρόνια για να βγούμε από αυτή την κατάσταση», εξηγεί ο Στράτης Νικολάου, πρώην στέλεχος της Ένωσης Συνεταιρισμών Λέσβου και ειδικός σε αγροτικά ζητήματα.

Στο ίδιο φύλλο της Les Echos δημοσιεύεται και δεύτερο επίσης εξαιρετικά άρθρο με τίτλο:

«Το πιο διάσημο ελληνικό τυρί στο στόχαστρο της κυβέρνησης Τραμπ»

Το άρθρο αναφέρει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πιέζουν ώστε οι αμερικανικές γαλακτοβιομηχανίες να μπορούν να εξάγουν προϊόντα με την ονομασία «feta». Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η αμερικανική κυβέρνηση θεωρεί τις ευρωπαϊκές Προστατευόμενες Ονομασίες Προέλευσης εμπόδιο στο εμπόριο και επιδιώκει να επιτραπεί η χρήση ονομασιών όπως:

• feta,
• parmesan,
• romano,
• asiago.

Το άρθρο επισημαίνει ότι στις ΗΠΑ — ιδιαίτερα στο Ουισκόνσιν — παράγονται μεγάλες ποσότητες λευκού τυριού τύπου φέτας, κυρίως από αγελαδινό γάλα, κάτι που απαγορεύεται αυστηρά στην ελληνική φέτα ΠΟΠ. Φιλοξενείται επίσης δήλωση του Αντώνη Καλδέλλη:«Η ΠΟΠ υπάρχει ώστε ο καταναλωτής να γνωρίζει τι αγοράζει. Αν αγοράζει “φέτα” από αγελαδινό γάλα, τότε αυτό δεν είναι φέτα, είναι εξαπάτηση».

Το δημοσίευμα στην γαλλική εφημερίδα: