Προχθές συνάδελφος γεωτεχνικός εκτός Λέσβου με ρώτησε: «Πώς πάει η κατάσταση με τον αφθώδη στο νησί;».
Πριν προλάβω να απαντήσω, συμπλήρωσε: «Υποθέτω ότι έχει ομαλοποιηθεί η κατάσταση. Δεν σας βλέπω πλέον στα τηλεοπτικά δελτία, άρα φαντάζομαι ότι βρέθηκε λύση».
Αυθόρμητα του απάντησα: «Τα πράγματα δεν πάνε καθόλου καλά. Είναι ακόμη χειρότερα».
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Όχι μόνο στην εξέλιξη της νόσου. Όχι μόνο στις θανατώσεις ζώων, στις χαμένες εκτροφές, στο γάλα που μένει χωρίς διέξοδο, στα τυριά που εγκλωβίζονται, στα κοπάδια που χάνονται. Αλλά και στη σιωπή που αρχίζει να απλώνεται πάνω από τη Λέσβο σαν δεύτερη επιδημία.
Τη Δευτέρα, στη συγκέντρωση που κάλεσε η Ομοσπονδία Αγροτικών Συλλόγων Λέσβου έξω από τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου στη Μυτιλήνη, οι κτηνοτρόφοι ήταν ελάχιστοι. Εξαιρετικά λίγοι. Η παρουσία του Γενικού Γραμματέα Αγροτικής Ανάπτυξης, Σπύρου Πρωτοψάλτη, και η συνάντηση που είχε προγραμματιστεί, δεν στάθηκαν αρκετά για να κινητοποιήσουν τον κόσμο της κτηνοτροφίας. Δεν ήρθαν οι κτηνοτρόφοι επειδή αδιαφορούν. Δεν ήρθαν επειδή δεν έχουν πρόβλημα. Δεν ήρθαν επειδή όλα λύθηκαν. Δεν ήρθαν γιατί υπάρχει αγωνία. Υπάρχει φόβος για τα κοπάδια και το αύριο. Υπάρχει θλίψη για τις σφαγές. Και από πίσω υπάρχει μια οργή για έναν αγώνα που σταμάτησε κάτω από «περίεργες συνθήκες». Αυτό το τελευταίο ας μην το αναλύσουμε τώρα.
Το ερώτημα, όμως, παραμένει: τι έχουν κερδίσει μέχρι σήμερα οι κτηνοτρόφοι;
Η απάντηση είναι σκληρή: απολύτως τίποτα που να τους κρατά ζωντανούς.
Η αυτονόητη αποζημίωση για τα ζώα που οδηγούνται στη θανάτωση δεν είναι κέρδος. Είναι το ελάχιστο. Είναι η στοιχειώδης υποχρέωση ενός κράτους που διατάσσει την καταστροφή παραγωγικού κεφαλαίου για λόγους δημόσιας κτηνιατρικής ασφάλειας.
Ακόμη και στο ζήτημα της αναπλήρωσης εισοδήματος, τα πράγματα παραμένουν θολά και βασανιστικά αργά. Όπως ειπώθηκε, οι πληρωμές για την απώλεια εισοδήματος — από γάλα, ζωοτροφές, απολυμαντικά και πρόσθετα κόστη — παραπέμπονται για τον Δεκέμβριο, γιατί τότε «τρέχουν οι πληρωμές». Δηλαδή ο κτηνοτρόφος που χάνει σήμερα το κοπάδι του ή πρέπει να κρατήσει ζωντανό το κοπάδι του χωρίς να έχει εισόδημα καλείται να επιβιώσει μέχρι τον Δεκέμβριο με υποσχέσεις.
Για το εισόδημα από το χαμένο Πάσχα και τα αρνιά, δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη. Αντίθετα, οι κτηνοτρόφοι υποχρεώθηκαν να κρατήσουν τα αρνιά, με αποτέλεσμα την εκτόξευση του λειτουργικού κόστους. Ζωοτροφές, σταβλισμός, καθημερινή φροντίδα, αβεβαιότητα. Όλα πάνω στην πλάτη του παραγωγού.
Από την άλλη, η ιχνηλάτηση προχωρά με ρυθμούς χελώνας. Από τις 16 Μαρτίου, όταν επιβεβαιώθηκε το πρώτο κρούσμα αφθώδους πυρετού στη Λέσβο, μέχρι τις 28 Απριλίου, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, είχαν εξεταστεί 564 εκτροφές. Αν σκεφτούμε ότι στο νησί οι εκτροφές υπολογίζονται σε τουλάχιστον 3.500, τότε είναι δύσκολο να πειστεί κανείς ότι η διαδικασία μπορεί να ολοκληρωθεί μέσα σε έναν μήνα, όπως αφήνουν να εννοηθεί πηγές του Υπουργείου. Με άλλα λόγια, πάμε σε αργή ιχνηλάτηση. Και η αργή ιχνηλάτηση, σε μια τόσο μεταδοτική νόσο όπως ο αφθώδης πυρετός, δεν είναι απλώς μια καθυστέρηση. Είναι κίνδυνος. Δυσκολεύει τις αποφάσεις, παρατείνει την αβεβαιότητα και τελικά μπορεί να ενισχύσει τον κύκλο των θανατώσεων. Με τέτοια αργή ιχνηλάτηση είναι σαν να μη θέλεις να κερδίσεις την μάχη με τον αφθώδη.
Το «τυράκι» του Υπουργείου για την έξοδο των ώριμων τυριών από τη Λέσβο μπορεί να είχε επικοινωνιακή επιτυχία. Όμως μένει να αποδειχθεί αν θα έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα. Χθες ο πρόεδρος του Συνεταιρισμού Μανταμάδου, Παναγιώτης Σταμάτης, κατήγγειλε στην ΕΡΤ Αιγαίου ότι οι νέοι όροι ουσιαστικά αποκλείουν τα μικρά και συνεταιριστικά τυροκομεία της Λέσβου. Αν αυτό επιβεβαιωθεί στην πράξη, τότε δεν μιλάμε για λύση. Μιλάμε για ένα σχήμα που μπορεί να εξυπηρετεί λίγους και να αφήνει έξω τους μικρούς. Δηλαδή εκείνους που έχουν τη μικρότερη αντοχή, τη λιγότερη ρευστότητα και τη μεγαλύτερη ανάγκη στήριξης. Θα περιμένουμε τις επόμενες ημέρες να δούμε αν ο τρόπος που επέλεξε το Υπουργείο μπορεί πράγματι να λειτουργήσει για όλους. Γιατί άλλο πράγμα η ανακοίνωση και άλλο πράγμα η εφαρμογή στο πεδίο.
Το θολό τοπίο με το γάλα παραμένει θολο. Αρκετοί κτηνοτρόφοι προσπαθούν σταδιακά να στερέψουν τα ζώα τους. Άγνωστες ποσότητες γάλακτος που δεν οδηγούνται για τυροκόμηση καταλήγουν σε διάφορα σημεία του νησιού, δημιουργώντας μια υγειονομική και περιβαλλοντική βόμβα. Παράλληλα, υπάρχει και ο γνωστός-άγνωστος μεγάλος λάκκος κάπου στο παλιό πεδίο βολής, στο Καμένο Δάσος, όπου ήδη φιλοξενούνται μεγάλες ποσότητες γάλακτος. Δεν έχει νόημα να ανοίξουμε εδώ τη συζήτηση περί νομιμότητας, περιβαλλοντικών όρων και ελέγχων. Ή μάλλον έχει νόημα, αλλά ας μη γελιόμαστε: όταν μια κρίση φτάνει σε αυτό το σημείο, το κράτος τρέχει πίσω από το πρόβλημα και μετά ψάχνει να το βαφτίσει «διαχείριση».
Και για το τέλος, οι θανατώσεις. Η πιο σκληρή ημέρα για έναν κτηνοτρόφο είναι εκείνη που πρέπει να συμμορφωθεί με τις αποφάσεις της Διεύθυνσης Κτηνιατρικής και να οδηγήσει τα ζώα του στον θάνατο. Όποιος βλέπει μόνο αριθμούς, δεν μπορεί να καταλάβει. Όποιος βλέπει μόνο πρωτόκολλα, δεν μπορεί να νιώσει. «Αν δεν το ζήσεις, δεν μπορείς να το καταλάβεις», λένε οι κτηνοτρόφοι που είδαν το κοπάδι τους να θανατώνεται. Και έχουν δίκιο. Γιατί δεν μιλάμε μόνο για οικονομική απώλεια. Μιλάμε για έναν πραγματικό βιασμό της ψυχής αυτών των ανθρώπων. Μιλάμε για ζώα που γεννήθηκαν, μεγάλωσαν, αρμέχτηκαν, φροντίστηκαν, έγιναν κομμάτι μιας καθημερινότητας που δεν γράφεται σε υπηρεσιακές αποφάσεις.
Ούτε η μοναδικότητα της φυλής του Προβάτου Λέσβου φαίνεται, προς το παρόν, ικανή να σταματήσει τις μαζικές θανατώσεις. Κι όμως, εδώ δεν χάνεται μόνο ζωικό κεφάλαιο. Χάνεται γενετικό υλικό, χάνεται παραγωγική παράδοση, χάνεται ένα κομμάτι της αγροτικής ταυτότητας του νησιού.
Για να επιστρέψω στη συζήτηση με τον συνάδελφο γεωτεχνικό, όταν του έθεσα υπόψη όλα τα παραπάνω, με ρώτησε: «Και πώς δεν ακούγονται όλα αυτά σε εμάς;».
Η απάντησή μου ήταν απλή: από τότε που άνοιξε το λιμάνι, οι κτηνοτρόφοι δεν ακούγονται σχεδόν ούτε στη Λέσβο.
Η ζωή εδώ συνεχίζεται κανονικά. Το καλοκαίρι έρχεται. Περιμένουμε τουρίστες. Τα τραπεζάκια θα βγουν έξω. Τα δελτία ειδήσεων θα πάνε στο επόμενο θέμα. Όλα καλά για όλους τους άλλους, εκτός από τους κτηνοτρόφους. Και αυτό είναι ίσως το πιο σκληρό κομμάτι της ιστορίας. Όχι μόνο ότι καταστρέφεται ένας κλάδος. Αλλά ότι καταστρέφεται σχεδόν αθόρυβα.
Μου ζητήθηκε να κάνω μια πρόβλεψη. Δεν μπόρεσα να είμαι αισιόδοξος.
«Στο εξάμηνο, αν δεν αλλάξει κάτι, οι σφαγές θα είναι αρκετά πάνω από το 10% του ζωικού κεφαλαίου. Τότε θα αρχίσει σοβαρά η συζήτηση για τον εμβολιασμό. Και σε δύο χρόνια ίσως να έχουμε ξεμπλέξει, αφού πρώτα θα έχει μειωθεί δραματικά η κτηνοτροφία στη Λέσβο».
Ο συνάδελφος με ρώτησε: «Λες να είναι σκόπιμο;».
Η ερώτησή του δεν απαντήθηκε.
Όχι γιατί δεν υπάρχει απάντηση... Ας την απαντήσουν πρώτα οι κτηνοτρόφοι και μετά όλοι οι υπόλοιποι.
ΥΓ δείτε και το βιντεάκι από τον Ραφαήλ Παλαιοπάνη με το λάκκο ... " εικονογραφεί"με τον καλύτερο τρόπο το παραπάνω....
Ο Γρηγόρης Δεϊλόγκος είναι κεντρικός διαχειριστής του Lesvosnews.net, δημιουργός ψηφιακού περιεχομένου και διατηρεί τη δική του εταιρεία Γεω-Οικονομοτεχνικών Μελετών.
