Ήδη έχουν ειπωθεί πολλά. Και θα ειπωθούν ακόμα πιο πολλά. Για τις οκτώ φωτογραφίες των παλικαριών – των κομμουνιστών – της εκτέλεσης στο σκοπευτήριο της Καισαριανής. Την πρωτομαγιά του 1944.
Αυτό που ήταν θολό τοπίο μέχρι τώρα, απέκτησε εικόνα. Ο θάνατος αυτός απέκτησε υπόσταση και έπαψε να είναι μόνο διήγηση, φαντασία και φαντασίωση. Ξαφνικά η πορεία προς τον θάνατο φωτίστηκε. Το όριο μεταξύ ζωής και θανάτου έγινε εμφανές. Φωτογραφίστηκε. Το πριν που το βλέπουμε μπροστά μας με οκτώ φωτογραφίες. Και το μετά που εξακολουθούμε να το φανταζόμαστε. Όμως πλέον το μετά πατάει πάνω στο πριν που είναι μπροστά μας. Βλέπουμε ανθρώπους που οδηγούνται στο μετά και που δεν θα υπάρχουν σε λίγο. Δεν θα υπάρχουν ως ζωντανές υπάρξεις αλλά μόνο ως μύθος. Κι ο μύθος ξαφνικά απέκτησε πρόσωπα.
Πάντα αυτή η πορεία, οι τελευταίες στιγμές από τη ζωή στον θάνατο είναι κάτι που δεν μπορούμε να το συνειδητοποιήσουμε. Γιατί αν κάτι δεν το ζήσεις μόνο να το φανταστείς μπορείς. Και δεν θα είναι το ίδιο με αυτό που φανταζόμαστε. Έχουμε δει πολλές φωτογραφίες που απεικονίζουν το όριο της ζωής προς τον θάνατο. Έως και ένα δευτερόλεπτο πριν. Αυτές οι οκτώ φωτογραφίες είναι άλλη μια τέτοια απεικόνιση. Η πορεία προς το σφαγείο της ιστορίας.
Ναι ήταν κομμουνιστές. Τους είχε συλλάβει η δικτατορία του Μεταξά. Και τους παρέδωσαν στους Γερμανούς. Οι ίδιοι οι Έλληνες τους παρέδωσαν στους Γερμανούς. Και κάποιοι από αυτούς τους διακόσιους εκτελεσμένους – δεν ήταν πολιτικοί κρατούμενοι της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου. Είχαν συλληφθεί κατά τη διάρκεια της κατοχής και προστέθηκαν στους πολιτικούς κρατούμενους της 4ης Αυγούστου. Και έτσι συμπληρώθηκε ο σωστός αριθμός της εκτέλεσης: Το διακόσια.
Γράφεται – και είναι αλήθεια – για διακόσιους κομμουνιστές που εκτελέστηκαν την πρωτομαγιά του 1944. Στο σκοπευτήριο της Καισαριανής. Όμως αυτό νομίζω ότι τους περιορίζει. Βάζει όριο την ιδεολογία τους και τους μικραίνει. Αυτοί οι άνθρωποι ξέφυγαν από τα όρια. Έγιναν κάτι παραπάνω από διακόσιους κομμουνιστές που εκτελέστηκαν. Έγιναν θυσία και σύμβολο πέρα από όρια και πλαίσια. Έγιναν η εικόνα της αντίστασης πρώτα για τους εαυτούς τους και μετα για όλους τους υπόλοιπους.
Και αν τους ρωτούσαμε χωριστά τον καθέναν δεν ξέρω τι απάντηση θα έδινε για το τι ήταν, τι σκεφτόταν και γιατί βρέθηκε σε αυτή τη θέση. Τι τους έκανε να φτάσουν μέχρι εκεί. Μέχρι το απόλυτο όριο τους.
Οι φωτογραφίες προσωποποιούν τα γεγονότα. Όμως αυτό που βλέπουμε είναι μια ομάδα από τους διακόσιους που εκτελέστηκαν. Προηγήθηκαν κι άλλες ομάδες. Το βλέπουμε από τις σωρούς με τα ρούχα στο έδαφος. Και ίσως ακολούθησαν και άλλες ομάδες μέχρι να συμπληρωθεί ο αριθμός των διακοσίων. Και μετά από λίγες μέρες εκτελέστηκαν και άλλοι εκατό…
Οι οκτώ φωτογραφίες είναι ένα μέρος της εκτέλεσης των διακοσίων. Είναι η απεικόνιση των τελευταίων στιγμών κάποιων ανθρώπων που μετά από λίγο θα πέθαιναν. Είναι η απεικόνιση μίας πορείας χωρίς επιστροφή. Και δείχνει το πως προχωράς προς αυτή τη κατεύθυνση. Δείχνει το πως μπορεί να μοιάζει κάποιος άνθρωπος που προχωρά προς τον βέβαιο θάνατο του.
Κάποιοι άνθρωποι – πολλοί άνθρωποι – που αγωνίζονται για μια καλύτερη ζωή – άρα αγωνίζονται για την ίδια τη ζωή – το πληρώνουν με τη ζωή τους. Και είναι ειρωνικό αυτό. Αγωνίζεσαι για τη ζωή προχωρώντας προς τον θάνατο.
Ίσως η αριστερά ήταν τυχερή που δε νίκησε. Γιατί δεν μπλέχτηκε στα πλοκάμια της εξουσίας που τα πάντα θολώνει, μαυρίζει και ισοπεδώνει. Και έμειναν οι ήρωες της ανέγγιχτοι, ανιδιοτελείς και καθαροί σαν Άγιοι. Μέσα από τις θυσίες τους. Και κέρδισαν την αποδοχή και την εκτίμηση. Και φωτίζουν ακόμα. Και αυτό είναι κάτι πολύ μεγάλο.
