Τα παιδιά της Λέσβου δεν έδωσαν Πανελλαδικές σε κανονικότητα – Ζητούν ειδικό ποσοστό στα ΑΕΙ
Η Λέσβος ζητά ειδικό ποσοστό εισαγωγής στα ΑΕΙ: Το αίτημα των γονέων, η κρίση του αφθώδους και η νομική βάση
Ένα αίτημα που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ακόμη ένα υπηρεσιακό έγγραφο κατέθεσε η Ένωση Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων Δήμου Μυτιλήνης προς την Υπουργό Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Σοφία Ζαχαράκη: τη θεσμοθέτηση ειδικού ποσοστού εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση για τους υποψηφίους της Λέσβου, εξαιτίας των ιδιαίτερα δυσμενών συνεπειών που προκάλεσε στο νησί η επιζωοτία του αφθώδους πυρετού.
Το αίτημα κοινοποιείται στους βουλευτές του Νομού Λέσβου, σε βουλευτή Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ, στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, στους Δήμους Μυτιλήνης και Δυτικής Λέσβου, στις εκπαιδευτικές αρχές και στα μέσα ενημέρωσης. Δεν πρόκειται, λοιπόν, για μια εσωτερική επιστολή αγωνίας. Είναι μια πολιτική και θεσμική παρέμβαση που ζητά από την Πολιτεία να αναγνωρίσει κάτι απλό αλλά κρίσιμο: οι μαθητές της Λέσβου δεν έδωσαν Πανελλαδικές μέσα σε κανονικότητα.
Έδωσαν εξετάσεις σε ένα νησί όπου η κτηνοτροφία, ένας από τους βασικούς πυλώνες της τοπικής οικονομίας, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας βαθιάς κρίσης. Ο αφθώδης πυρετός δεν ήταν απλώς μια υγειονομική υπόθεση των κτηνιατρικών υπηρεσιών. Ήταν μια κρίση που μπήκε στα σπίτια, στα χωριά, στις οικογενειακές οικονομίες, στην ψυχολογία των μαθητών. Και όταν το σπίτι τρίζει, όσο κι αν το παιδί κάθεται πάνω από το βιβλίο, το μυαλό δεν μένει πάντα στη σελίδα.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, στη Λέσβο είχαν εξεταστεί, μέχρι τις 11 Ιουνίου 2026, 1.725 εκτροφές, 71.029 ζώα και 98.914 δείγματα, με 119 κρούσματα σε 189 θετικές εκτροφές και 47.743 θανατωθέντα ζώα. Τα στοιχεία αυτά δεν περιγράφουν απλώς ένα επιδημιολογικό φορτίο. Περιγράφουν οικονομική αιμορραγία, παραγωγική αποδιάρθρωση και κοινωνικό σοκ.
Η κρίση, μάλιστα, δεν ήταν υπόθεση λίγων ημερών. Από τον Μάρτιο του 2026 εφαρμόστηκαν αυστηρά μέτρα, με ζώνη προστασίας τριών χιλιομέτρων, ζώνη επιτήρησης δέκα χιλιομέτρων και περαιτέρω απαγορευμένη ζώνη στο υπόλοιπο νησί, ενώ επιβλήθηκαν καθολικές απαγορεύσεις μετακινήσεων ευαίσθητων ειδών, όπως βοοειδών, αιγοπροβάτων και χοίρων. Ακόμη και την 1η Ιουλίου 2026, η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου ανακοίνωνε νέα θετική εκτροφή στον Μεσότοπο, γεγονός που δείχνει ότι η κρίση είχε διάρκεια, συνέχεια και βαρύ αποτύπωμα.
Αυτό είναι το πραγματικό υπόβαθρο του αιτήματος των γονέων. Δεν ζητούν να «χαριστούν» θέσεις. Δεν ζητούν να παρακαμφθούν οι Πανελλαδικές. Δεν ζητούν να μπει κανείς στο Πανεπιστήμιο χωρίς ακαδημαϊκές προϋποθέσεις. Ζητούν να εφαρμοστεί η αρχή της ουσιαστικής ισότητας των ευκαιριών σε μια περιοχή που βρέθηκε, μέσα στη σχολική χρονιά, σε εξαιρετικές συνθήκες κοινωνικής και οικονομικής πίεσης.
Η νομική βάση του αιτήματος δεν είναι ανύπαρκτη. Αντίθετα, υπάρχει ήδη θεσμικός μηχανισμός που έχει χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα για μαθητές περιοχών που επλήγησαν από έκτακτα γεγονότα. Η κρίσιμη διάταξη είναι το άρθρο 13Β του ν. 4186/2013, το οποίο προστέθηκε με το άρθρο 42 του ν. 4521/2018. Η διάταξη προβλέπει ότι μαθητές της τελευταίας τάξης και απόφοιτοι ΓΕΛ και ΕΠΑΛ περιοχών που πλήττονται κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους εξαιτίας φυσικών καταστροφών μπορούν να εισάγονται καθ’ υπέρβαση του αριθμού εισακτέων σε Σχολές, Τμήματα και εισαγωγικές κατευθύνσεις των ΑΕΙ και των Ανώτατων Εκκλησιαστικών Ακαδημιών.
Το ίδιο άρθρο προβλέπει επίσης ότι το δικαίωμα αφορά όσους υποβάλλουν αίτηση – δήλωση και συμμετέχουν στις πρώτες μετά το συμβάν Πανελλαδικές Εξετάσεις ή στις εξετάσεις κατά τη διάρκεια των οποίων συνέβη το περιστατικό. Προβλέπει ακόμη ότι απαιτείται κάθε φορά υπουργική απόφαση, με την οποία καθορίζεται το ειδικό ποσοστό, οι προϋποθέσεις υπαγωγής, τα δικαιολογητικά, η διαδικασία επιλογής και κάθε άλλη σχετική λεπτομέρεια. Το ποσοστό δεν μπορεί να υπερβαίνει το 2% ανά κατηγορία λυκείου.
Εδώ βρίσκεται το πρώτο ισχυρό επιχείρημα της Ένωσης Γονέων: δεν ζητείται η δημιουργία ενός νέου μηχανισμού από το μηδέν. Υπάρχει θεσμικό εργαλείο. Υπάρχει διοικητική πρακτική. Υπάρχει προηγούμενο. Η Πολιτεία έχει ήδη αποδεχθεί ότι, όταν μια περιοχή πλήττεται από έκτακτες συνθήκες μέσα στη σχολική χρονιά, η εκπαιδευτική διαδρομή των μαθητών δεν μπορεί να θεωρείται ανεπηρέαστη.
Το δεύτερο κρίσιμο σημείο είναι η τροποποίηση που έφερε ο ν. 4777/2021. Με το άρθρο 7 του συγκεκριμένου νόμου αντικαταστάθηκε η παράγραφος 2 του άρθρου 13Β του ν. 4186/2013, συνδέοντας την ειδική διαδικασία με την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής και τις σχετικές προϋποθέσεις επιλογής. Με απλά λόγια, ακόμη και όταν χορηγείται ειδικό ποσοστό, ο υποψήφιος δεν μπαίνει χωρίς όρους. Πρέπει να καλύπτει την ΕΒΕ της σχολής ή του τμήματος, καθώς και τυχόν ΕΒΕ ειδικών μαθημάτων ή πρακτικών δοκιμασιών. Το μέτρο λειτουργεί ως διορθωτικός μηχανισμός για πληγείσες περιοχές, όχι ως παράκαμψη του εξεταστικού συστήματος.
Αυτό απαντά και στο πιθανό επιχείρημα περί «αδικίας» απέναντι στους υπόλοιπους υποψηφίους. Το ειδικό ποσοστό, όπως εφαρμόζεται, είναι καθ’ υπέρβαση του αριθμού εισακτέων. Δηλαδή δεν αφαιρεί θέσεις από τον γενικό αριθμό. Δεν παίρνει τη θέση ενός παιδιού από άλλη περιοχή. Προσθέτει περιορισμένο αριθμό θέσεων για συγκεκριμένους δικαιούχους, με ειδική διαδικασία και με όρους που ορίζει το Υπουργείο Παιδείας.
Η πρακτική αυτή έχει εφαρμοστεί και στη Λέσβο. Μετά τον σεισμό του 2017, το Υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε ότι δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 2895 Β΄/21-8-2017 υπουργική απόφαση για ειδικό ποσοστό επιπλέον του αριθμού εισακτέων για μαθητές και αποφοίτους που υπέβαλαν αίτηση – δήλωση στα Γενικά και Επαγγελματικά Λύκεια των νήσων Λέσβου, Χίου, Οινουσσών και Ψαρών. Το προηγούμενο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι δείχνει ότι η Λέσβος έχει ήδη ενταχθεί στο παρελθόν σε ανάλογο καθεστώς ειδικής εκπαιδευτικής μέριμνας.
Ανάλογες υπουργικές αποφάσεις εκδόθηκαν και τα επόμενα χρόνια για περιοχές που επλήγησαν από φυσικές καταστροφές. Το 2025, για παράδειγμα, το Υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε ειδικό ποσοστό έως 2% για μαθητές και αποφοίτους ΓΕΛ και ΕΠΑΛ περιοχών που επλήγησαν από φυσικές καταστροφές σε έξι περιφέρειες της χώρας. Λίγες ημέρες αργότερα δημοσιεύθηκε και υπουργική απόφαση με καθορισμό δικαιούχων και δικαιολογητικών για την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση το ακαδημαϊκό έτος 2025-2026.
Το νομικό ερώτημα, βεβαίως, είναι αν η επιζωοτία του αφθώδους πυρετού μπορεί να ενταχθεί ευθέως στο άρθρο 13Β, το οποίο αναφέρεται σε φυσικές καταστροφές. Εδώ η υπόθεση χρειάζεται καθαρή ανάγνωση, χωρίς νομικούς ακροβατισμούς αλλά και χωρίς φοβικότητα. Η διάταξη αναφέρει ενδεικτικά καταστροφικούς σεισμούς και πλημμύρες, δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε αυτά. Η χρήση ενδεικτικής διατύπωσης αφήνει χώρο ερμηνείας για έκτακτα φυσικά ή βιολογικά φαινόμενα με σοβαρές συνέπειες σε μια περιοχή. Από την άλλη πλευρά, επειδή ο αφθώδης πυρετός είναι επιζωοτία και όχι κλασική φυσική καταστροφή, το Υπουργείο Παιδείας μπορεί να θεωρήσει ότι απαιτείται ειδική νομοθετική πρόβλεψη για να μην υπάρχει καμία νομική αμφισβήτηση.
Αυτό ακριβώς πρέπει να ειπωθεί καθαρά: ο ασφαλέστερος δρόμος είναι είτε η έκδοση υπουργικής απόφασης, εφόσον η νομική υπηρεσία του Υπουργείου κρίνει ότι η περίπτωση της Λέσβου καλύπτεται από το υφιστάμενο άρθρο 13Β, είτε η άμεση νομοθετική ρύθμιση που θα επεκτείνει ρητά την ειδική μέριμνα σε περιοχές που πλήττονται από επιζωοτίες ή άλλες έκτακτες βιολογικές κρίσεις με σοβαρές κοινωνικοοικονομικές συνέπειες.
Υπάρχει μάλιστα και ένα ευρύτερο θεσμικό προηγούμενο: η Πολιτεία έχει λάβει ειδική μέριμνα για εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και σε περιπτώσεις που δεν αποτελούν φυσικές καταστροφές, όπως για τους πληγέντες και συγγενείς θυμάτων του σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών. Ο ν. 5039/2023 αφορούσε μέτρα στήριξης των συγγενών των θυμάτων και των πληγέντων του δυστυχήματος, ενώ το Υπουργείο Παιδείας ενεργοποίησε ειδική διαδικασία μηχανογραφικού για την εφαρμογή ευνοϊκών ρυθμίσεων εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
Το προηγούμενο των Τεμπών δεν ταυτίζεται με τη Λέσβο. Όμως αποδεικνύει κάτι θεσμικά πολύτιμο: όταν υπάρχει βαρύ έκτακτο γεγονός με αποδεδειγμένο κοινωνικό αντίκτυπο, η Βουλή και το Υπουργείο Παιδείας μπορούν να θεσπίσουν ειδική εκπαιδευτική μέριμνα ακόμη και έξω από το στενό πλαίσιο των φυσικών καταστροφών. Άρα, αν για την επιζωοτία κριθεί ότι δεν αρκεί η υφιστάμενη διάταξη του άρθρου 13Β, η λύση δεν είναι η απόρριψη του αιτήματος. Η λύση είναι ειδική ρύθμιση.
Στην περίπτωση της Λέσβου υπάρχει ακόμη ένα σημαντικό στοιχείο. Η Περιφερειακή Ενότητα Λέσβου κηρύχθηκε, σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλούνται απόφαση του γενικού γραμματέα Πολιτικής Προστασίας, σε Κατάσταση Ειδικής Κινητοποίησης Πολιτικής Προστασίας λόγω του επαπειλούμενου κινδύνου εξάπλωσης της ζωονόσου του αφθώδους πυρετού. Η σχετική αναφορά έχει ιδιαίτερο βάρος, διότι συνδέει την επιζωοτία όχι μόνο με τον αγροτικό τομέα, αλλά και με μηχανισμό έκτακτης κρατικής κινητοποίησης.
Από πλευράς κοινωνικής ουσίας, το αίτημα των γονέων πατά σε στέρεο έδαφος. Η απώλεια ζωικού κεφαλαίου, οι περιορισμοί στις μετακινήσεις, η αδυναμία ομαλής παραγωγικής δραστηριότητας, η ανασφάλεια για τις αποζημιώσεις και η συνολική αποδυνάμωση της τοπικής οικονομίας δεν είναι παράγοντες άσχετοι με την εκπαιδευτική προετοιμασία. Σε ένα μικρό νησί, και ειδικά σε αγροτικές και κτηνοτροφικές οικογένειες, η οικονομική κρίση μπαίνει κατευθείαν στο παιδικό δωμάτιο. Δεν μένει έξω από την πόρτα του γραφείου όπου ο μαθητής διαβάζει.
Η Ένωση Γονέων τονίζει επίσης ότι οι επιδόσεις των μαθητών της Λέσβου υπολείπονται του πανελλαδικού μέσου όρου σε αρκετά εξεταζόμενα μαθήματα και επιστημονικά πεδία. Αν τα σχετικά στοιχεία επιβεβαιωθούν και δημοσιοποιηθούν αναλυτικά ανά μάθημα και πεδίο, μπορούν να αποτελέσουν πρόσθετο τεκμήριο εκπαιδευτικής ανισότητας. Αλλά ακόμη και χωρίς αυτά, το κεντρικό επιχείρημα παραμένει ισχυρό: η Πολιτεία δεν μπορεί να κρίνει όλους τους μαθητές σαν να ξεκίνησαν από την ίδια αφετηρία, όταν μια ολόκληρη τοπική κοινωνία βρέθηκε σε έκτακτη συνθήκη.
Το επιχείρημα περί δημογραφικής και αναπτυξιακής στήριξης της Λέσβου επίσης δεν είναι δευτερεύον. Η Λέσβος είναι ακριτικό νησί, με μόνιμα προβλήματα πληθυσμιακής γήρανσης, υπογεννητικότητας και απομάκρυνσης νέων ανθρώπων. Η πρόσβαση των παιδιών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση δεν είναι μόνο ατομική υπόθεση. Είναι αναπτυξιακή επένδυση. Είναι κεφάλαιο ανθρώπινου δυναμικού. Είναι απάντηση στην ερημοποίηση της περιφέρειας.
Το αίτημα, επομένως, μπορεί να διατυπωθεί με τρεις καθαρές νομικές και πολιτικές βάσεις.
Πρώτον, υπάρχει το άρθρο 13Β του ν. 4186/2013, όπως προστέθηκε με τον ν. 4521/2018, που προβλέπει ειδικό ποσοστό εισαγωγής καθ’ υπέρβαση του αριθμού εισακτέων για μαθητές πληγεισών περιοχών.
Δεύτερον, υπάρχει η τροποποίηση του ν. 4777/2021, που ενσωματώνει την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής και άρα διασφαλίζει ότι το μέτρο δεν καταργεί τις ακαδημαϊκές προϋποθέσεις.
Τρίτον, υπάρχει πλούσιο διοικητικό και νομοθετικό προηγούμενο, από τον σεισμό της Λέσβου το 2017 μέχρι τις πρόσφατες αποφάσεις για φυσικές καταστροφές και την ειδική μέριμνα για τους πληγέντες των Τεμπών.
Συνεπώς, το Υπουργείο Παιδείας έχει μπροστά του ένα απολύτως συγκεκριμένο δίλημμα. Ή θα αποδεχθεί ότι η Λέσβος μπορεί να ενταχθεί στο υφιστάμενο πλαίσιο μέσω υπουργικής απόφασης, με ειδικό ποσοστό έως 2%, ή θα προωθήσει ειδική νομοθετική ρύθμιση που θα καλύψει ρητά την επιζωοτία ως έκτακτη κρίση με εκπαιδευτικές συνέπειες. Αυτό που δεν μπορεί να κάνει είναι να κρυφτεί πίσω από τη σιωπή.
Η στήριξη των υποψηφίων της Λέσβου δεν είναι ρουσφέτι. Δεν είναι τοπικισμός. Δεν είναι προνομιακή μεταχείριση. Είναι μέτρο αποκατάστασης ισορροπίας για μαθητές που δοκιμάστηκαν μέσα σε μια κρίση που δεν επέλεξαν, δεν προκάλεσαν και δεν μπορούσαν να ελέγξουν.
Η Λέσβος δεν ζητά να της χαριστεί τίποτα. Ζητά να αναγνωριστεί ότι τα παιδιά της έδωσαν τη σημαντικότερη εκπαιδευτική μάχη της ζωής τους μέσα σε συνθήκες βαριάς κοινωνικής αναστάτωσης. Και ζητά από την Πολιτεία να κάνει αυτό που ήδη έχει κάνει σε άλλες περιπτώσεις: να δει πίσω από τους αριθμούς τους ανθρώπους.
Γιατί οι Πανελλαδικές είναι κοινές για όλους. Η ζωή, όμως, δεν είναι πάντα κοινή για όλους. Και όταν η ζωή χτυπά άνισα, η Πολιτεία οφείλει να παρεμβαίνει δίκαια.
