Σαλαμίνα: 2 νεκροί στη φωτιά – Οι προειδοποιήσεις υπήρχαν, τώρα ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη;
Δύο άνθρωποι νεκροί. Δέκα τραυματίες. Σπίτια καμένα. Εκατοντάδες πολίτες να απομακρύνονται ακόμη και από τη θάλασσα. Και ένα νησί δίπλα στην πρωτεύουσα να παραδίδεται για ώρες στις φλόγες.
Αυτός είναι ο βαρύς απολογισμός της πυρκαγιάς που χτύπησε τη Σαλαμίνα την Κυριακή 16 Αυγούστου.
Και τώρα που ο καπνός υποχωρεί, δεν αρκούν οι ανακοινώσεις για τα αεροπλάνα που πέταξαν, τα οχήματα που κινητοποιήθηκαν και τα μηνύματα του 112 που εστάλησαν.
Υπάρχουν ερωτήματα. Και είναι πολιτικά.
Γιατί η πυρκαγιά μπορεί να ξέσπασε μέσα σε λίγα λεπτά. Η επικίνδυνη κατάσταση όμως δεν δημιουργήθηκε μέσα σε λίγα λεπτά.
Δύο ζωές χάθηκαν πριν φτάσουν οι πυροσβέστες
Η πρώτη φωτιά εκδηλώθηκε στις 14:43 στα Περιστέρια, σε μεικτή ζώνη κατοικιών και δάσους κοντά στην οδό Ανδρομάχης. Είκοσι λεπτά αργότερα, στις 15:03, ξέσπασε δεύτερη πυρκαγιά στην Κακή Βίγλα Σεληνίων. Τα αίτια των δύο εστιών διερευνώνται από τη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού.
Στα Περιστέρια έχασε τη ζωή του ένα ηλικιωμένο ζευγάρι. Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του Πυροσβεστικού Σώματος, οι δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους πριν φτάσουν οι πυροσβεστικές δυνάμεις στο σημείο.
Ο τραγικός απολογισμός περιλαμβάνει επίσης 10 τραυματίες, ενώ περισσότεροι από 593 άνθρωποι απομακρύνθηκαν διά θαλάσσης από τις παραλίες Σατερλί και Κολώνες.
Στην επιχείρηση έφτασαν να συμμετέχουν 260 πυροσβέστες, 15 ομάδες δασοκομάντος, 58 οχήματα, 10 αεροσκάφη και 8 ελικόπτερα.
Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει τη μάχη που έδωσαν οι πυροσβέστες και οι εθελοντές.
Το ζήτημα όμως είναι ακριβώς αυτό: γιατί στην Ελλάδα συζητάμε συνεχώς για τη μάχη όταν η φωτιά έχει ήδη ξεσπάσει και πολύ λιγότερο για όσα πρέπει να έχουν γίνει πριν από αυτή;
Η κυβέρνηση γνώριζε ότι η ημέρα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη
Η Σαλαμίνα βρισκόταν σε κατηγορία κινδύνου 4 – πολύ υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς, ενώ οι άνεμοι έφταναν σε ριπές τα 7 μποφόρ.
Η ίδια η Πυροσβεστική αναφέρει ότι η φωτιά εξαπλώθηκε μέσα σε μόλις επτά λεπτά.
Αυτό εξηγεί την ταχύτητα της καταστροφής.
Δεν απαντά όμως στο πολιτικό ερώτημα.
Όταν γνωρίζεις ότι έχεις κατηγορία κινδύνου 4, ισχυρούς ανέμους, πυκνή δόμηση δίπλα σε δασικές εκτάσεις και έναν πληθυσμό που πολλαπλασιάζεται το καλοκαίρι, η Πολιτική Προστασία δεν μπορεί να αρχίζει και να τελειώνει όταν χτυπήσει το κινητό με το «112».
Το 112 είναι πολύτιμο εργαλείο εκκένωσης.
Δεν είναι αντιπυρική ζώνη. Δεν είναι καθαρισμός. Δεν είναι δρόμος διαφυγής. Δεν είναι πυροσβεστικό όχημα. Δεν είναι πρόληψη.
Το πιο ενοχλητικό στοιχείο: είχαν ήδη προειδοποιήσει
Εδώ η υπόθεση γίνεται πολύ πιο βαριά.
Στις 7 Αυγούστου, μόλις εννέα ημέρες πριν από την τραγωδία, δημοσίευμα των «ΝΕΩΝ» κατέγραφε καταγγελίες κατοίκων για συσσωρευμένα σκουπίδια, ξερά κλαδιά και υπολείμματα καθαρισμών οικοπέδων στη Σαλαμίνα.
Κάτοικος είχε προειδοποιήσει δημόσια ότι ανά πάσα στιγμή μπορούσε να ξεσπάσει φωτιά, ενώ ανέφερε ότι κάδος είχε ήδη αναφλεγεί και χρειάστηκε η παρέμβαση πολιτών για να σβήσει.
Δεν μιλάμε, λοιπόν, για κάποιον κίνδυνο που ανακαλύφθηκε εκ των υστέρων.
Μιλάμε για κίνδυνο που είχε περιγραφεί δημόσια.
Και υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο.
Μόλις έναν μήνα πριν είχε καεί ξανά η περιοχή
Στις 19 Ιουλίου, νέα φωτιά είχε ξεσπάσει στα Σελήνια.
Τότε, η επικεφαλής της «Λαϊκής Συσπείρωσης Σαλαμίνας» Μαρία Παπαελευθερίου είχε καταγγείλει δημόσια έλλειψη καθαρισμών περιαστικών δασών, αντιπυρικών ζωνών και οδών διαφυγής και είχε ζητήσει, μεταξύ άλλων, την αναβάθμιση του Πυροσβεστικού Κλιμακίου Σαλαμίνας σε Πυροσβεστικό Σταθμό.
Είκοσι οκτώ ημέρες αργότερα, η Σαλαμίνα μετρά δύο νεκρούς.
Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του ποιος ευθύνεται για την έναρξη της φωτιάς.
Θέτει όμως αμείλικτα ερωτήματα για την προετοιμασία απέναντι στη φωτιά.
Πάνω από 10.000 αδόμητα οικόπεδα
Μετά την τραγωδία, ο ίδιος ο δήμαρχος Σαλαμίνας αναγνώρισε ότι το πρόβλημα των ακαθάριστων οικοπέδων στο νησί είναι υπαρκτό.
Έκανε λόγο για περισσότερα από 10.000 αδόμητα οικόπεδα, χωρίς να υπολογίζονται κατοικίες με μεγάλους ακάλυπτους χώρους.
Σε δηλώσεις του εννέα ημέρες νωρίτερα είχε αναφέρει ότι τα υπολείμματα πρασίνου που προκύπτουν από τους καθαρισμούς ξεπερνούν τους 15.000 τόνους.
Και στην πυρκαγιά των Περιστερίων εξετάζεται πλέον η μαρτυρία κατοίκου ότι η φωτιά ξεκίνησε από οικόπεδο στην οδό Ανδρομάχης όπου υπήρχαν σκουπίδια. Η μαρτυρία ερευνάται και δεν αποτελεί ακόμη οριστικό πόρισμα για την αιτία της πυρκαγιάς.
Αλλά εάν ένα νησί έχει πάνω από 10.000 αδόμητα οικόπεδα και χιλιάδες τόνους εύφλεκτων υπολειμμάτων, το κράτος δεν μπορεί απλώς να δείχνει τον πολίτη και να λέει «έπρεπε να καθαρίσει».
Η ατομική ευθύνη υπάρχει.
Υπάρχει όμως και κράτος ακριβώς επειδή δεν συμμορφώνονται όλοι οι πολίτες.
Υπάρχουν έλεγχοι. Υπάρχουν δήμοι. Υπάρχουν Περιφέρειες. Υπάρχει Υπουργείο Πολιτικής Προστασίας. Υπάρχει κεντρικός σχεδιασμός. Υπάρχει χρηματοδότηση. Υπάρχει εποπτεία.
Ή τουλάχιστον θα έπρεπε να υπάρχουν στην πράξη και όχι μόνο στις εγκυκλίους.
Οι ευθύνες δεν σταματούν στον Δήμο
Θα ήταν εξίσου βολικό και λανθασμένο να φορτωθεί ολόκληρη η τραγωδία στον Δήμο Σαλαμίνας.
Ο Δήμος οφείλει να απαντήσει για τους καθαρισμούς, τα απορρίμματα, τους κοινόχρηστους χώρους, τους ελέγχους και την τοπική προετοιμασία.
Η Περιφέρεια οφείλει επίσης να δώσει απαντήσεις για τις αρμοδιότητες και τις παρεμβάσεις της.
Αλλά η κυβέρνηση δεν μπορεί να βρίσκεται έξω από το κάδρο.
Η πολιτική προστασία αποτελεί κεντρική κρατική πολιτική. Η στελέχωση της Πυροσβεστικής, ο εθνικός σχεδιασμός, η χρηματοδότηση της πρόληψης, η διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών και η δυνατότητα ουσιαστικού ελέγχου της εφαρμογής των μέτρων είναι κυβερνητική ευθύνη.
Και όταν το αποτέλεσμα είναι δύο νεκροί, δεν αρκεί η παρουσίαση ενός μεγάλου αριθμού εναέριων μέσων αφού έχει ξεκινήσει η καταστροφή.
Το κράτος έτρεξε. Το ερώτημα είναι τι έκανε πριν χρειαστεί να τρέξει
Έξι μηνύματα 112 εστάλησαν. Εκατοντάδες άνθρωποι απομακρύνθηκαν. Τεράστιες πυροσβεστικές δυνάμεις κινητοποιήθηκαν.
Όλα αυτά ασφαλώς έσωσαν ζωές.
Όμως μια σύγχρονη Πολιτική Προστασία δεν κρίνεται μόνο από το πόσο γρήγορα εκκενώνει έναν οικισμό.
Κρίνεται και από το αν έχει μειώσει, πριν φτάσει η δύσκολη ημέρα, την πιθανότητα να χρειαστεί να τον εκκενώσει.
Η κυβέρνηση έχει επενδύσει πολιτικά στην εικόνα του «επιτελικού κράτους» και της αναβαθμισμένης Πολιτικής Προστασίας.
Γι' αυτό ακριβώς ο πήχης της ευθύνης βρίσκεται ψηλότερα.
Δεν μπορεί κάθε καταστροφή να αποδίδεται στον άνεμο, στην κλιματική κρίση ή σε κάποιον απρόσεκτο ιδιοκτήτη και κάθε επιτυχία να πιστώνεται στον κρατικό μηχανισμό.
Η κλιματική κρίση κάνει τις φωτιές δυσκολότερες. Δεν καταργεί την κρατική ευθύνη – την κάνει μεγαλύτερη.
Τα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν
Μετά τους δύο νεκρούς της Σαλαμίνας χρειάζονται συγκεκριμένες απαντήσεις:
Πόσοι έλεγχοι είχαν πραγματοποιηθεί στα χιλιάδες ακαθάριστα οικόπεδα;
Πόσοι καθαρισμοί είχαν γίνει σε κρίσιμες ζώνες επαφής δάσους και κατοικιών;
Ποιες αντιπυρικές ζώνες είχαν ολοκληρωθεί πριν από τις 16 Αυγούστου;
Υπήρχε ολοκληρωμένο σχέδιο διαφυγής για τους συγκεκριμένους οικισμούς;
Τι έγινε μετά τη φωτιά της 19ης Ιουλίου, η οποία είχε ήδη χτυπήσει καμπανάκι κινδύνου;
Γιατί δημόσιες καταγγελίες για σωρούς απορριμμάτων και εύφλεκτων υλικών παρέμεναν στην επικαιρότητα μέχρι λίγες ημέρες πριν από την τραγωδία;
Και τελικά: θεωρεί η κυβέρνηση ότι το υφιστάμενο μοντέλο πυροπροστασίας λειτούργησε όπως έπρεπε όταν δύο πολίτες έχασαν τη ζωή τους;
Η έρευνα θα δείξει πώς άναψε η πρώτη σπίθα.
Η πολιτική συζήτηση όμως δεν μπορεί να περιοριστεί στη σπίθα.
Γιατί οι φωτιές μπορεί να ξεκινούν από ένα τετραγωνικό μέτρο.
Οι καταστροφές γιγαντώνονται πάνω σε όσα κάναμε — ή δεν κάναμε — ολόκληρο τον χειμώνα.
Και μετά από δύο νεκρούς, η λέξη «πρόληψη» δεν μπορεί να είναι πάλι το κεφάλαιο που θα θυμηθούμε όταν θα έχει τελειώσει η αντιπυρική περίοδος.
