Ανακύκλωση σε κρίση, έργα "στα χαρτιά": Ηχηρό SOS από τη 17η Πανελλήνια Σύνοδο ΦοΔΣΑ στη Μυτιλήνη

Απουσία της Πολιτείας, αδιέξοδα στο ΠΕΚΑ, στόχοι ανακύκλωσης που μοιάζουν όνειρο και ορατός κίνδυνος απώλειας χρηματοδότησης εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ – Το Δίκτυο ΦοΔΣΑ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον της διαχείρισης αποβλήτων στην Ελλάδα.

Σε κλίμα ανησυχίας και έντονου προβληματισμού ολοκληρώθηκαν οι εργασίες της 17ης Πανελλήνιας Συνόδου των ΦοΔΣΑ (Φορείς Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων), που φιλοξενήθηκαν στη Μυτιλήνη από 19 έως 21 Ιουνίου 2025. Η συμμετοχή των φορέων της Αυτοδιοίκησης και τεχνικών στελεχών ήταν εντυπωσιακή, ωστόσο η απουσία της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Περιβάλλοντος και του εποπτευόμενου ΕΟΑΝ αποτέλεσε ηχηρή υπενθύμιση της δυσκολίας θεσμικού διαλόγου.

Η Σύνοδος ανέδειξε ένα κοινό συμπέρασμα: ο τομέας της διαχείρισης αποβλήτων στην Ελλάδα έχει εγκλωβιστεί σε αδιέξοδα, με τα συστήματα ανακύκλωσης σε υποχώρηση, τα μεγάλα έργα στάσιμα και το στρατηγικό σχέδιο ΠΕΚΑ (2021–2027) να βρίσκεται σχεδόν στον "αναπνευστήρα".

Το μεγάλο στοίχημα του 2025: Αποτυχημένο πριν καν ξεκινήσει

Το 2025 θα έπρεπε να είναι το έτος-σταθμός για την επίτευξη του ευρωπαϊκού στόχου ανακύκλωσης του 55% στα αστικά στερεά απόβλητα (ΑΣΑ). Στην πράξη, όμως, η Ελλάδα όχι μόνο απέχει δραματικά, αλλά έχει υποχωρήσει σε επίπεδα κάτω του 20%, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat. Ο μέσος ευρωπαϊκός όρος παραμένει κοντά στο 50%.

Η κατάσταση αυτή έχει προκαλέσει κρίση αξιοπιστίας στο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ) του 2020, το οποίο χαρακτηρίστηκε από το Δίκτυο ΦοΔΣΑ ως «παρωχημένο» και «πλήρως αποτυχημένο στην εφαρμογή του».

Ανακύκλωση: Από την ελπίδα στην αδράνεια

Ειδική έμφαση δόθηκε στη διαρκή οπισθοδρόμηση της ανακύκλωσης. Τα Ολιστικά Σχέδια Χωριστής Συλλογής (ΟΣΧΣ), που θα έπρεπε να είχαν ενεργοποιηθεί ήδη από το 2022, παραμένουν χωρίς ουσιαστική πρόοδο. Η Πολιτεία δεν έχει εξασφαλίσει ούτε τους απαραίτητους πόρους ούτε τον απαιτούμενο εξοπλισμό για την υλοποίησή τους.

Το Δίκτυο είχε ήδη προτείνει από το 2022 εμπροσθοβαρή επανεκκίνηση δράσεων χαμηλού κόστους με τεκμηριωμένα case studies, αλλά, όπως διαπιστώθηκε και φέτος, οι προτάσεις αυτές δεν αξιοποιήθηκαν.

Ενεργειακή αξιοποίηση: Εργαλείο ή απειλή;

Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία της Συνόδου ήταν η συζήτηση για την ενεργειακή αξιοποίηση των αποβλήτων. Αν και το Δίκτυο αναγνωρίζει ότι αποτελεί αναγκαία επιλογή για την επίτευξη του στόχου ταφής <10%, η έλλειψη διαφάνειας και διαβούλευσης στην εκπόνηση της σχετικής μελέτης από το ΥΠΕΝ δημιουργεί σοβαρές επιφυλάξεις. Το βασικό εργαλείο του σχεδιασμού δεν έχει δημοσιοποιηθεί, αφήνοντας τους ΦοΔΣΑ χωρίς σαφή εικόνα για τον ρόλο και το κόστος των έργων τους.

Επιπλέον, η επιμονή στην επίτευξη του στόχου ταφής 10% ήδη από το 2030, όταν η ΕΕ δίνει δυνατότητα μέχρι και το 2040, προκαλεί ερωτήματα ως προς τις πραγματικές προτεραιότητες του σχεδιασμού.

ΠΕΚΑ 2021–2027: Ένα πρόγραμμα σε βαθιά στασιμότητα

Το εθνικό πρόγραμμα χρηματοδότησης ΠΕΚΑ (2021–2027), βρίσκεται σχεδόν στο μέσο της διάρκειάς του, αλλά δεν έχει λειτουργήσει ουσιαστικά. Οι αιρεσιμότητες (ΠΕΣΔΑ – ΟΣΧΣ) δεν έχουν ολοκληρωθεί, οι μονάδες δεν έχουν ενταχθεί, και οι καθυστερήσεις στην απορρόφηση πόρων αυξάνουν τον κίνδυνο να χαθούν ξανά εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ, όπως συνέβη την περίοδο 2014–2020. Ήδη 95 εκατ. ευρώ έχουν μεταφερθεί σε άλλες δράσεις.

Μονάδες Ανάκτησης Αποβλήτων: Μετά το 2030… ίσως

Η κατασκευή των Μονάδων Ανάκτησης Αποβλήτων (ΜΑΑ), που αποτελούν βασικό εργαλείο επίτευξης των στόχων, φαίνεται ότι δεν θα ολοκληρωθεί πριν το 2030. Αποκλειστικό πρόβλημα αποτελεί η Αττική, η οποία ευθύνεται για σχεδόν το 50% των απορριμμάτων της χώρας, αλλά εξακολουθεί να μην διαθέτει επαρκή σχεδιασμό ή έργα. Παράλληλα, η συνεχιζόμενη ταφή οδηγεί σε εξάντληση των ΧΥΤΑ, χωρίς να υπάρχει σχέδιο διαχείρισης της κατάστασης.

Πολιτεία και ΦοΔΣΑ: Μονολόγοι αντί διαλόγου

Το Δίκτυο ΦοΔΣΑ κατήγγειλε την αποξένωση της Πολιτείας από τους θεσμικούς φορείς, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι «η συνεργασία έχει υποκατασταθεί από προσχηματικές διαβουλεύσεις». Παρά τις εξαγγελίες θεσμικής κατοχύρωσης του Δικτύου από το 2024, τίποτα δεν έχει υλοποιηθεί.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο πάγιο αίτημα για μόνιμο και επαρκές προσωπικό, χωρίς το οποίο καμία στρατηγική δεν μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά. Το ΥΠΕΝ ζητά από τους ΦοΔΣΑ να υλοποιούν κρίσιμα έργα για λογαριασμό των Δήμων, την ώρα που οι ίδιοι οι ΦοΔΣΑ στερούνται ανθρώπινων και οικονομικών πόρων.

Επιτακτικά αιτήματα και ξεκάθαρη στάση

Στην τελική διακήρυξη της Συνόδου, το Δίκτυο των ΦοΔΣΑ:

• Ζητά άμεση ενεργοποίηση των σχεδίων ΠΕΣΔΑ και ΟΣΧΣ, με απλουστευμένες διαδικασίες και εγγυημένες χρηματοδοτήσεις.
• Προτείνει να αναγνωριστεί η ευρωπαϊκή δυνατότητα παράτασης έως το 2040 ως ρεαλιστικό όριο για τον στόχο ταφής <10%.
• Επιμένει στην προτεραιότητα της στελέχωσης των ΦοΔΣΑ με μόνιμο, εξειδικευμένο προσωπικό, ώστε να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις.
• Δηλώνει παρόν με τεκμηριωμένες προτάσεις και διάθεση συνεργασίας, στηρίζοντας τη βιώσιμη και κοινωνικά δίκαιη διαχείριση των αποβλήτων.

Η 17η Πανελλήνια Σύνοδος ΦοΔΣΑ έκλεισε με ισχυρές προειδοποιήσεις αλλά και με συγκεκριμένες, ρεαλιστικές προτάσεις. Οι επόμενοι μήνες θεωρούνται κρίσιμοι: είτε η Πολιτεία θα επιλέξει να αλλάξει πορεία και να αξιοποιήσει τους φορείς και τα εργαλεία που διαθέτει, είτε το σύστημα διαχείρισης αποβλήτων θα παραμείνει εγκλωβισμένο σε μια διαρκή κρίση χωρίς περιβαλλοντικό ούτε οικονομικό αντίκρισμα.

Δείτε στο επισυναπτόμενο αρχείο όλο το κείμενο με τα συμπεράσματα